اسراييل جامعه اى است كه از طريق كوچانيدن و گردآوردن گروه هاى مختلف يهودى از اين سو و آن سو، تشكيل شده لذا از زمان تشكيل آن تنش هايى ميان گروه هاى مختلف يهودى وجود داشته و به مرور زمان اين تنش ها قوت گرفته است. از جمله بحران هايى كه رژيم صهيونيستى با آن مواجه است، وجود تبعيض ميان گروه هاى مختلف جامعه اسراييل مى باشد، يعنى تبعيض ميان يهوديان و درگيرى ميان يهوديان متعصب و يهوديان مذهبى.

تبعيض بين يهوديان سفاردى كه از شرق به اسراييل كوچ كرده اند، با يهوديان اشكنازى كه از غرب به اسراييل مهاجرت آمده اند، ريشه در زمان هاى گذشته دارد. زمانى كه اشكنازى ها به اسراييل وارد شدند، به واسطه اين كه يهوديان ثروتمند و مرفه بودند، يهوديان سفاردى را به چشم حقارت مى نگريستند. آن ها با ورود به اسراييل سازمان ها و موسسات آموزشى، اقتصادى و اجتماعى، ويژه خود را بر پا كردند، و به تدريج، سلطه سياسى، اقتصادى و فرهنگى را به دست گرفتند و اكنون نيز چنين است.

رژيم صهيونيستى با اعمال سياست هاى غيردينى خود، بحران هاى متعددى را پديد آورده است. يكى از مشكلات اصلى اين رژيم درگيرى آن بوده و روز به روز سير صعودى دارد، وجود فساد مالى و اخلاقى و غيره، در ميان مقام ها و ارگان هاى دولتى به ويژه نيروهاى نظامى آن كشور است كه اين بحران ها باعث درگيرى در جامعه اسراييل شده است.

درگيرى كه امروز ميان يهوديان در اسراييل درگرفته است، دو دسته بازيگر دارد؛ نخست صهيونيست هاى سكولارى هستند كه مى خواهند آزادى خود از دين را حفظ كنند و ديگرى همان ارتدوكس هاى قبلى هستند، كه قبلاً در كنار حكومت بودند، ولى امروز وارد دولت شده و مى خواهند ارزش دينى را به عنوان قوانين دولتى به اجرا بگذارند. به هر حال تحول شگرفى كه در سال هاى اخير در اسراييل و نيز در خارج از آن صورت گرفته، ظهور فكر جديدى در دنياى يهود است كه ريشه هاى اجتماعى آن به صهيونيزم اوليه باز مى گردد.

پست صهيونيسم و اسراييل

پست صهيونيسم (Postzionism) يك اعتراض يهودى است كه بر پايه آن برخى از يهوديان، صهيونيسم را از بعد مذهبى و غيرمذهبى رد مى نمايند. پست صهيونيست ها، اساس انديشه هاى خود بر برقرارى نوعى صلح ادعايى گذاشته اند، اين انديشه ابتدا در ميان روشنفكران و نويسندگان شكل گرفت، اما اين فكر، در حال حاضر در ميان دولتمردان يهود، نيز در حال جا باز كردن است. پست صهيونيست ها، به دنبال سرزمين موعود نيستند. آن ها معتقدند تجمع يهوديان در هر جاى ديگر نيز، امكان پذير است و يهوديان مى بايست به جاى برترى طلبى، راه برترى اقتصادى را در پيش گرفته، و در مقام گسترش سلطه اقتصادى باشند. يهوديانى كه صهيونيسم را از بعد مذهبى و غير مذهبى رد مى كنند به سه دسته تقسيم مى شوند كه عبارتند از: يهوديان ارتدوكس، اصلاح طلبان، مخالفان صهيونيسم از بعد مذهبى.

برخى از يهوديان ارتدوكس، مانند گروه هاى نتورى كاراتا، جنبش صهيونيسم را جنبش غيرمذهبى مى دانند و معتقدند كه رهبران سياسى صهيونيسم با آن كه خود به يهوديت ارتدوكسى اعتقاد ندارند و حتى بسيارى از منكران خدا هستند و هيچ اعتنايى به احكام دينى نمى كنند، دين را به عنوان يك ابزار كار آمد، در راه دستيابى به اغراض سياسى خود، بهانه كرده و آن را هم چنين ابزارى براى ترغيب گروه هاى يهودى به مهاجرت به فلسطين قرار داده اند. به نظر آن ها صهيونيسم، بايد يهود را به صبر انتظار و بردبارى دعوت كند، تا خداوند به آن ها اجازه بازگشت دهد، در واقع خداوند آن ها را در به دست گرفتن زمام امور و بازگشت به فلسطين، براى سكونت در آن دعوت نمى كند.

برخى از آن اصول و عقايد اين گروه عبارتند از:

۱- دين يهود، مانند مسيحيت و اسلام، دينى است عمل گرا و راهنماى زندگى، نه آرمان و عقيده.

۲- فرايض دينى و شريعت مكتوب يهوديان به خدا باز مى گردد.

۳- دين يهود، غيرقابل تغيير و تاويل است و قوانين دينى آن آباد كننده دنيا و آخرت است و پيروى از آن، امكان همزيستى يهوديان با غير يهوديان را مهيا مى سازد.

۴- آيين هاى دينى را فقط كارشناسان دينى و فارغ التحصيل اين علوم انجام مى دهند.

۵- نجات نهايى، فقط با ظهور حضرت مسيح ممكن است.

اصلاح طلبان بر اين باورند كه صهيونيسم، يهود را از جنبه هاى مذهبى تهى كرده و تنها درصدد بازگشت به گذشته پرشكوه يهود است. بسيارى از اصلاح طلبان عقيده دارند، صهيونيسم با عملكرد خود باعث شده است كه در وجدان يهوديان اقامه شعائر صهيونيسم، جاى خداوند و وفادارى به آن و حمايت از او را بگيرد، الكساندر شندلر، يكى از خاخام هاى اصلاح طلب مى گويد: يهود در حال حاضر تصور مى كند، اسراييل معبد آن ها و رييس دولت آن، بزرگ خاخام هاى آن است. به علاوه، يكى از خاخام هاى ديگر، صهيونيسم را مانند گوساله طلايى توصيف كرده و مى گويد: در حال حاضر بت پرستى جاى واقعى و حقيقى را گرفته.

مخالفان صهيونيسم در بعد مذهبى، كسانى هستند كه يا ليبرال هستند يا كمونيست، آن ها در اين ديدگاه اشتراك نظر دارند، كه مى توان مشكل يهود را در جوامع غرب، يا از طريق افزايش ليبراليسم در جامعه يا از طريق قوانين اشتراكى و سوسياليستى حل كرد. اين گروه كه صهيونيسم را رد مى كنند، در جوامع غرب در اقليت قرار دارند، اما روز به روز، رو به افزايش هستند. پسا صهيونيسم به شكل ديگرى هم ظهور كرده و آن اين كه برخى از يهوديان به اين سو رفته اند كه صهيونيسم به آن ها مربوط نيست، و مساله اى است وابسته به شهرك نشينان صهيونيست يا برخى از يهوديان كه به دنبال وطن جديدى براى خود هستند پس مى توان گفت كه عدم توجه به صهيونيسم، ديدگاه غالب يهوديان در جهان است و بسيارى از بزرگان با فرهنگ و تحصيلكرده يهود در جهان، به اين ديدگاه وابسته اند. به بيان ديگر، بسيارى از يهوديان جهان، دولت صهيونيستى را به عنوان حقيقتى موجود مى پذيرند اما گاهى اوقات به نقد ريشه اى دولت صهيونيسم روى مى آورند مثلاً برخى از ارتدوكس ها، دولت صهيونيسم را دولتى غير مذهبى به شمار مى آورند، كه در آن لامذهبى، منتشر شده و شعائر دينى در آن به پا داشته نمى شود. برخى يهوديان غيرمذهبى، اصلاح طلب و محافظه كار، آن را دولتى خشك مذهب مى دانند، كه تعدد و تنوع را در درون خود رد مى كند و يهوديت ارتدوكس بر آن خيمه زده است.

برخى از ليبراليست ها نيز، آن را دولتى مى يابند كه در بخش عمومى و دولتى برخى از سمبل ها و اصول خشك آن كمونيسم تسلط دارد و دولت، سياست دولت هاى نژادى و نژاد پرست را دنبال مى كند. برخى از چپى ها نيز، آن را دولتى خودگرا به سان امريكا مى بينند، كه حول محور اقتصاد سرمايه دارى، در حال گردش است، يارودروى نظام فاشيستى جهان قرار دارد. هم چنين بسيارى از يهوديان اعتقاد دارند، مفهوم صهيونيسم در مركزيت اسراييل نقش نداشته، و به جاى آن مفهوم مركزيت دياسپورا در حيات يهوديان مطرح است.

به هر حال، پست صهيونيسم مركزيت فرهنگ صهيونيستى اسراييل را زير سوال برده، و به فرهنگ هاى فلسطينى و عربى توجه مى نمايد و اين نتيجه تاثير تحولات فرهنگ در غرب بر صحنه فرهنگى اسراييل است كه خود را ادامه فرهنگ غرب در منطقه خاورميانه مى داند. حمله اسراييل در سال ۱۹۸۲ به لبنان و بمباران هاى شديد و قتل عام مردم آن كشور، كه در رسانه هاى منطقه اى و بين المللى منعكس گرديد، تاثيراتى بر صحنه فرهنگى اسراييل گذاشته و باعث بروز پديده هايى همچون پست صهيونيسم شده است. وقوع انتفاضه مردم فلسطين در سال ۱۹۸۷ و رفتار بيرحمانه ارتش اشغالگر قدس در سركوبى آن ها، به شگردهاى گوناگون چون قتل عام، شكنجه، ترور، تخريب منازل و غيره، كه باز از طريق رسانه هاى منطقه اى و بين المللى منعكس گرديد، جنبه هاى غيرانسانى و نژادپرستانه صهيونيسم را آشكار نمود، كه خود موجب شكل گيرى پديده اى به نام پست صهيونيسم گرديد.

پست صهيونيسم، پديده اى در داخل اسراييل است، اما اين پديده تاثيرات زيادى بر يهوديان خارج از اسراييل از جمله يهوديان منطقه خاورميانه داشته، و روابط اين يهوديان را با اسراييل خدشه دار نموده است. نشانه هاى اين امر را مى توان، در كنفرانس صهيونيستى بال در سوئيس كه در سال ۱۹۹۷ به مناسبت صدمين سال پيدايش صهيونيسم برگزار شد، مشاهده كرد. در اين كنفرانس آبراهام بورگ، رييس آژانس بين المللى يهود و سازمان صهيونيسم جهانى در سخنرانى خود اعتراض كرد، كه به واسطه عملكرد نادرست دولت اسراييل در حمله به لبنان و سركوبى انتفاضه فلسطين، انديشه صهيونيسم، دچار بحران جدى شده است. يكى از خاخام ها نيز در كنفرانس بال (۱۹۹۷) در تاييد اعترافات آبراهام بورگ، چنين عنوان كرد كه اسطوره صهيونيسم در حال احتضار است و يهوديان نمى توانند همه عملكرد اسراييل را مورد تاييد قرار دهند. يهوديان خارج از اسراييل خواهان آن هستند كه دولت اسراييل به نظرات يهوديان احترام گذاشته و در رفتارهاى نادرست خود تجديد نظر نمايد، چرا كه اگر بخواهد به طور خودسرانه عمل كند، ديگر نيازى به مكتب صهيونيسم نيست. به عقيده آن ها، بايد در مكتب صهيونسم تجديدنظرى صورت گيرد.

بدين ترتيب، عملكرد اين بحران ها، فراگير شدن پديده پست صهيونيسم در بين اهالى اين سرزمين است. هم چنان كه اين پديده به تمامى محافل مطبوعاتى و هنرى و غيره كشيده شده است. اين مساله مى تواند موجب بروز كشمكش سياسى- اجتماعى در داخل اسراييل شود.

پديده پست صهيونيسم در تاثيرگذارى فرامرزى خود، موجب گرديده كه در جهان عرب بسيارى از دانشگاهيان و نخبگان علمى به اين امر توجه جدى نموده و پايان پذيرى صهيونيسم و رهايى مردم مظلوم فلسطين از ظلم و ستم رژيم صهيونيستى را نويد دهند. هر چند كه برخى معتقدند پديده پست صهيونيسم يك جريان فريبنده اى است كه تنها به دنبال حل مشكل صهيونيسم است نه مساله فلسطين.