مقاله «فرايند نوسازی انديشه دينی از ديدگاه امام خمينی(ره) و «نصرحامد ابو زيد» نوشته «احمد سعادت» در آخرين شماره از فصلنامه تخصصی «طلوع» منتشر شد.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، در ديدگاه معمول، سه ديدگاه رويكرد كلی در مورد رابطه سنت و مدرنيته وجود دارد؛ طبق رويكرد اول، سنت و دين در تعارض با مدرنيته قرار دارد.
بر اساس رويكرد دوم، به دو راهبرد تمسك جستند و يا از منظر سنت و دين كوشيدهاند تا مدرنيته را چنان فهم كنند كه با دين و سنت تضادی نداشته باشد و يا از منظر مدرنيته به دين نگاه كرده و تلاش كردند دين را به نحوی فهم كنند كه با مؤلفههای مدرن تعارضی نداشته باشد.
رويكرد آخر تلاش میكند تا سنت و دين را در فضای مدرنيته بازخوانی كند. صاحبنظرانی كه در اين مقاله انتخاب شدهاند، متعلق به گروههای دوم و سوم هستند. دكتر «نصر حامد ابو زيد» از جمله كسانی است كه تفسير مدرن از دين ارائه میدهد و میكوشد دين را به نحوی فهم يا تفسير كند كه با مؤلفهها و خصيصههای مدرنيته تضادی نداشته باشد.
اما امام خمينی(ره) ديدگاهی تفصيلی و ذو وجهی دارد؛ از يك طرف به لزوم بازخوانی مدرنيته رأی داده و از سوی ديگر به بازتوليد سنت در فضای مدرنيته و احياگری و نوسازی اصولی میانديشد.
در اين نوشتار مقصود از «انديشه دينی» گفتمانی است كه به مثابه يك تماميت و به هم پيوسته، پاسخگوی نيازمندیها و مسائل فردی، اجتماعی، معنوی و مادی زندگی بشر، در گستره هستی از حيث زمان و مكان است؛ يعنی گفتمانی كه محدود به حوزه جغرافيايی خاص و مدت زمان معينی نيست و به تعبيری ديگر، جهانی، جاودانی و فراگيری از خصائص آن محسوب میشود.
منظور از «فرايند نوسازی» حركت اصلاحطلبی و تجددخواهی معاصر در جهان اسلام است، حركت كه قريب به يك قرن از عمرش میگذرد و مالامال از تجربه و نظراندوزی، وارد جريان عمل و تحقق برنامهها، ايدهها و آمال خود شده است.
به زعم نگارنده ما مسلمانان از قافله تمدن و پيشرفت علمی، صنعتی و تكنولوژی عقب مانده و حتی در مقايسه با گذشته خود دچار انحطاط و واپسگرايی شدهايم. منطقا سؤالی كه مطرح میشود اين است كه چرا ما دچار اين انحطاط و سقوط شدهايم؟ علت يا علل شكست ما چيست؟ و ملل غربی چه كردهاند كه به پيشرفت و تمدن دست يافتهاند؟ برای اين سؤال انديشمندان و متفكران مسلمان، به صورت كلی دو نوع پاسخ متناقض دادهاند؛ دو نوع پاسخی كه در واقع دنيای اسلام را تقسيم به دو قطب و يا دو اردوگاه ناهمگون و ناسازگار ساخته است.
منظور از «فرايند نوسازی» حركت اصلاحطلبی و تجددخواهی معاصر در جهان اسلام است، حركتی كه قريب به يك قرن از عمرش میگذرد و مالامال از تجربه و نظراندوزی، وارد جريان عمل و تحقق برنامهها، ايدهها و آمال خود شده است
بر اساس برداشت قطب اول، علت عقبماندگی و انحطاط مسلمانان به جوهر و ماهيت اسلام بازمیگردد. در واقع اسلام و جوهر اين دين با تمدن جديد و صنعت و پيشرفت مدرن ناسازگار است و جوامع اسلامی اگر میخواهند به كاروان ملل صنعتی و پيشرفته بپيوندند، بايد دينشان را رها سازند، همانطور كه غرب مسيحی برای پيشرفت و ترقی دست از دامن دين خود برداشت.
وی مینويسد: اما پاسخ و تلقی دوم، علت عقبماندگی مسلمانان را نه در اسلام، بلكه در خود مسلمانان میبيند. مسلمانها وقتی از فرهنگ غنی اسلامی خود بيگانه شدند و از تمدن دينی خود فاصله گرفتند، دچار انحطاط و عقبماندگی شدهاند.
فصلنامه تخصصی مذاهب و فرق اسلامی با نام «طلوع» به صاحب امتيازی مدرسه عالی امام خمينی(ره) و مدير مسئولی «سيد سجاد هاشميان» برای سال ششم و شماره بيستوسوم منتشر شد.
