مقاله «فلسفه تحليلى و علم اصول: مباحث مقايسه‏اى» نوشته «صادق لاريجانى» در آخرين شماره «پژوهش‏هاى اصولى» منتشر شده است.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، به اعتقاد نويسنده، برخى معتقدند كه علم اصول ربطى به فلسفه تحليلى ندارد. بلكه اين هرمنوتيك است كه با آن مرتبط است.

لاريجانی می‌نويسد كه مباحث مربوط به زبان متعدد است. علاوه بر فلسفه تحليلى، هرمنوتيك، زبان‏شناسى و نشانه‏شناسى هم به زبان مربوط مى‏شود. ولى فعلا بحث در ارتباط اين معارف با علم اصول نيست؛ بلكه بحث ارتباط فلسفه تحليلى با علم اصول است. لذا پرداختن به اين گونه امور تحت عنوان ارتباط فلسفه تحليلى و علم اصول، خروج از بحث است.

وی تأكيد می‌كند كه فيلسوفان و غير فيلسوفان با دو نگاه به زبان نگاه كرده‏اند: نگاه استقلالى و نگاه طريقى (آلى). در نگاه استقلالى خود زبان را موضوع بحث قرار داده‏اند و نمى‏خواستند با اين بحث چيز ديگرى را حل كنند.

اما در نگاه طريقى خود زبان، غرض اصلى بحث نيست. زبان را براى حل مسائل ديگرى مورد بحث قرار داده‏اند. نگاه فيلسوفان تحليلى تقريبا اين طور بوده است. كارهاى تحليلى در زبان انجام داده‏اند. براى اين كه مسائل فلسفى را حل و يا به تعبيرى منحل كنند. بعضى مى‏گفتند كه ما اصلا در فلسفه مسأله نداريم، با صرف بحث تحليل زبانى، اصلا مسائل خودشان منحل مى‏شوند.

لاريجانی تصريح می‌كند كه در مقابل آن‌هایى كه اين طور فكر مى‏كردند، عده ديگرى هم مى‏گفتند كه نه، مسائل هنوز هم باقى مى‏مانند و تنها شفاف‏تر مى‏شوند. بنابراين، فيلسوفان و محققان با دو نگاه به زبان نگاه مى‏كنند: برخى زبان را مستقلا موضوع تحليل قرار مى‏دهند، مثل كار زبان‏شناس‏ها و برخى هم مثل فيلسوفان تحليلى به زبان به عنوان ابزار و آلت تحقيق و تدبر در مسائل فلسفى مى‏نگرند.

علم اصول ما مسلما تحليلش را براى كار فلسفى انجام نمى‏دهد، پس داخل در قاطبه اول است. عالمان اصول اين قاطبه اول را تشكيل مى‏دهند؛ يعنى كسانى كه به زبان به عنوان يك موضوع نگاه مى‏كنند. بعد نتيجه مى‏گيرند كه وقتى به زبان در حيطه اصول فقه مى‏پردازيم، نمى‏خواهيم با آن مسأله فلسفى را حل كنيم

به زعم نگارنده، علم اصول ما مسلما تحليلش را براى كار فلسفى انجام نمى‏دهد، پس داخل در قاطبه اول است. عالمان اصول اين قاطبه اول را تشكيل مى‏دهند؛ يعنى كسانى كه به زبان به عنوان يك موضوع نگاه مى‏كنند. بعد نتيجه مى‏گيرند كه وقتى به زبان در حيطه اصول فقه مى‏پردازيم، نمى‏خواهيم با آن مسأله فلسفى را حل كنيم، پس عالمان علم اصول از قاطبه اول به حساب مى‏آيند؛ يعنى كسانى كه به زبان به عنوان يك موضوع نگاه مى‏كنند، نه قاطبه دوم.

لذا به هيچ‌كدام از حوزه‏هاى معرفتى كه سابقا بيان كرديم كارى نداريم؛ يعنى به فلسفه تحليلى و تحليل زبانى كارى نداريم، حتى به تحليل فلسفى هم كارى نداريم؛ بلكه با حوزه‏هاى زبان‌شناختى كار داريم كه زبان براى آن‌ها نوعى موضوعيت دارد، نه طريقيت. مداقه در همين نكته اول انتظار ما را در اين بين متعادل مى‏كند؛ يعنى ديگر انتظار نداريم كه هر چه اصوليان در باب زبان گفته‏اند، بتوانيم بعضى از آن‌ها را به حوزه‏هاى معرفتىِ ناظر به زبان كه معطوف به حل مسائل فلسفى هستند، ببريم.

لاريجانی معتقد است اين كه مى‏گويند علم اصول واقعا به زبان به عنوان موضوع نگاه مى‏كند، قطعا نادرست است. تعريفى كه علماى اصول از مسائل اصولى دارند اين است كه علم اصول وسط مى‏شود در استنباط حكم شرعى. درست است كه مباحث زبانى علم اصول به قصد تحليل فلسفى و حل مسائل فلسفى مطرح نشده‏اند، اما موضوعیّت هم ندارند.

فصل‌نامه تخصصى علم اصول، با عنوان «پژوهش‏هاى اصولى»، به صاحب امتيازی و مدير مسئولی «صادق لاريجانى» و سردبيری «علی‌رضا امينى» به بازار علم عرضه شده است.