براى ظهور حضرت مهدى عليه السلام در احاديث پيشوايان معصوم عليهم السلام، نشانه هايى ذكر شده است. اين نشانه ها در مدت زمانى طولانى به تدريج به وقوع مى پيوندد. در اين ميان برخى از نشانه ها نزديك ظهور حضرت مهدى عليه السلام تحقق مى يابد و برخى ديگر ممكن است سال ها پيش از ظهور آن حضرت اتفاق بيافتد. همچنين در احاديث پيشوايان معصوم عليهم السلام بر برخى از نشانه ها تاكيد بيشترى شده و از آنها با صفت قطعى و حتمى ياد شده است.

از نشانه هايى كه نزديك و متصل به ظهور حضرت تحقق مى يابد و در احاديث پيشوايان معصوم عليهم السلام برآن تاكيد فراوانى شده، نداى آسمانى است. در مراحل مختلف ظهور حضرت مهدى عليه السلام نداهاى گوناگونى شنيده خواهد شد، كه هريك از آنها بر حقانيت قيام آن حضرت دلالت مى كند و براى حق جويان و حق پويان هرگونه شك و شبهه اى را برطرف مى كند; ولى ندايى كه معروف است و در احاديث پيشوايان معصوم عليهم السلام بيشتر از آن سخن به ميان آمده، ندايى است كه در آغاز ظهور حضرت مهدى عليه السلام شنيده خواهد شد. در اين مقاله، نخست به بيان ويژگى هاى اين ندا خواهيم پرداخت و در پايان از ديگر نداها نيز سخن خواهيم گفت.

حقيقت نداى آسمانى

نداى آسمانى يكى از نشانه هاى حتمى ظهور حضرت مهدى عليه السلام است كه در احاديث بسيارى به حتميت و قطعى بودن آن اشاره شده است. امام صادق عليه السلام از جد بزرگوارش اميرالمؤمنين عليه السلام روايت مى كند كه فرمود: «در سه مورد منتظر فرج باشيد!»، سؤال شد: «آن سه مورد كدام است؟»، امام فرمود: «اختلاف اهل شام در ميان خود، پرچم هاى سياه از خراسان و ندا در ماه رمضان.» (2)

زراره از امام صادق عليه السلام پرسيد: «آيا ندا حق است؟»، امام فرمود: «آرى به خدا سوگند! تا اين كه هر قومى به زبان خويش آن را بشنود.» (3)

همچنين آن حضرت به عبد الله بن سنان فرمود:

اين امرى كه به سوى آن گردن كشيده ايد (و منتظرش هستيد)، واقع نمى شود تا اين كه منادى از آسمان ندا دهد: بدانيد فلانى صاحب امر است، پس جنگ و خونريزى براى چيست؟ (4)

و در حديث ديگرى فرمود:

همانا قائم قيام نمى كند، تا منادى از آسمان ندايى دهد كه دختران در سراپرده و اهل مشرق و مغرب آن را بشنوند. (5)

ابو بصير از آن حضرت روايت مى كند كه فرمود: «قائم عليه السلام ظهور نمى كند، تا اين كه نامش از آسمان ندا داده شود.» (6)

سيف بن عمره مى گويد: «نزد منصور دوانيقى بودم. او بدون مقدمه به من گفت: اى سيف! گريزى نيست از اين كه منادى نام مردى از فرزندان ابوطالب را ندا دهد.»، سيف گفت: «آيا كسى اين مطلب را روايت كرده است؟»، منصور پاسخ گفت: «سوگند به آن كس كه جانم در اختيار اوست، با گوش هاى خودم از او شنيدم كه مى گفت: به يقين منادى نام مردى را ندا خواهد داد.» سيف گفت: «اى امير المؤمنين! من مثل اين حديث را نشنيده ام!» منصور گفت: «اى سيف! وقتى آن ندا اتفاق افتاد، ما نخستين پاسخ دهندگان به آن خواهيم بود. او يكى از عموزادگان ماست!.» سيف: «كدام يك از عموزادگانتان؟»، منصور: «مردى از فرزندان فاطمه!» آن گاه ادامه داد: «اى سيف! اگر من اين مطلب را از ابو جعفر (امام باقر عليه السلام) محمد بن على نشنيده بودم و تمام اهل زمين چنين مطلبى را به من مى گفتند، هرگز از آنها نمى پذيرفتم. ولى او محمد بن على عليه السلام است!» (7)

احاديث مربوط به نداى آسمانى در حد تواتر است، به طورى كه جاى هيچ گونه شك و شبهه اى در اين مورد باقى نمى گذارد.

ويژگى هاى نداى آسمانى

هنگام ظهور حضرت مهدى عليه السلام دو ندا شنيده خواهد شد. يكى نداى آسمانى توسط حضرت جبرئيل (فرشته وحى) و ديگرى نداى شيطانى توسط ابليس ملعون. ابو بصير از امام باقرعليه السلام روايت مى كند كه فرمود: «پيش از ظهور حضرت مهدى عليه السلام چاره اى از دو ندا نيست، ندايى از آسمان كه صداى جبرئيل است و صدايى از زمين كه صداى ابليس ملعون است.» (8)

در شب جمعه، بيست و سوم ماه مبارك رمضان (9)، جبرئيل (فرشته وحى) از آسمان نام و نام پدر حضرت مهدى عليه السلام را ندا مى دهد و مى گويد:

آگاه باشيد كه حجت خدا در كنار خانه خدا ظهور كرد. از او پيروى كنيد چرا كه حق با او و در اوست. (10) فلان بن فلان (نام حضرت مهدى عليه السلام و نام پدرش) قائم آل محمدصلى الله عليه وآله، بهترين امت و امير و حاكم شماست. اين مهدى عليه السلام است كه به شيوه داود عليه السلام و سليمان عليه السلام قضاوت مى كند و درخواست شاهد و بينه نمى كند. پس جنگ و خونريزى براى چيست؟ به او گوش بسپاريد و از دستوراتش پيروى كنيد. بدانيد كه حق با على عليه السلام و آل محمد و پيروان آن هاست و على عليه السلام و پيروانش رستگارند. اى مردم جهان! عمر جباران و ستمگران به پايان رسيده است. (11)

تمام موجودات جهان كه در آنها روح دميده شده، در شرق و غرب گيتى، حتى دختران در سراپرده هر قومى به زبان خويش اين ندا را مى شنوند. (12) اين ندا از دور به همانگونه شنيده مى شود كه از نزديك شنيده مى شود. (13)

نداى آسمانى انسان هاى خواب را بيدار مى كند و به صحن خانه مى كشاند. انسان هاى بيدار را به وحشت مى اندازد. بر اثر آن هر ايستاده اى مى نشيند، هر نشسته اى مى ايستد. دختران از سراپرده خارج مى شوند. (14) نداى آسمانى براى مؤمنان رحمت و براى كافران عذاب است. (15)

هنگامى كه مردم نداى آسمانى را شنيدند، آنچنان به وحشت مى افتند و متحير و از خود بى خود مى شوند كه براى مدتى خشكشان مى زند و كوچك ترين تحركى از خود نشان نمى دهند، به طورى كه: «گويا بر روى سرهايشان پرنده اى نشسته است.» (16)

ندا دهنده اين ندا، جبرئيل امين از آسمان است. (17) وقتى دختران اين ندا را مى شنوند، پدرانشان را به قيام و خروج تشويق مى كنند. خداوند رحمت كند هر كس را كه از آن ندا عبرت و پند بگيرد و بدان پاسخ دهد. (18) وقتى منادى از آسمان ندا دهد كه حق با آل محمدصلى الله عليه وآله است، از آن پس نام حضرت مهدى عليه السلام بر سر زبان ها مى افتد و دوستى و محبت او در وجود مردم سيراب مى شود و آنان ذكرى جز نام او ندارند. (19)

نداى شيطانى

در پايان همان روز، (20) ابليس ملعون در هوا بالا مى رود، به طورى كه از اهل زمين فاصله مى گيرد و ندا مى دهد: «بدانيد حق با عثمان بن عفان و پيروان اوست. او مظلوم كشته شد، پس به خونخواهى اش قيام كنيد و بدانيد حق با سفيانى و پيروان اوست و عثمان و پيروانش رستگارند.»

با اين ندا گروهى به شك مى افتند و چه بسيار انسان هاى متحير و شاك كه در آتش سقوط مى كنند. اين ندا از سوى ابليس و از زمين سر داده خواهد شد. (21) همانگونه كه شيطان در شب عقبه عليه پيامبرصلى الله عليه وآله ندا داد. (22) امام صادق عليه السلام به معلى بن خنيس فرمود:

صداى جبرئيل از آسمان است و صداى ابليس از زمين. پس از نداى اول پيروى كنيد و از نداى دوم بر حذر باشيد كه مبادا از آن فريب بخوريد. (23)

در برخى از احاديث آمده است كه نداى شيطانى مردم جهان را به مسيحيت فرا مى خواند. از حضرت على عليه السلام روايت شده كه فرمود:

پس از فرو رفتن سپاه سفيانى در زمين در آغاز روز، منادى از آسمان ندا مى دهد: به راستى حق با آل محمدصلى الله عليه وآله است. سپس در پايان همان روز منادى ندا مى دهد: به راستى حق با آل عيسى (مسيحيان) است و اين از روى نخوت و تكبر از جانب شيطان است. (24)

مقصود از آل عيسى در اين حديث پيروان او (مسيحيان) مى باشد. در حديث ديگرى از امام باقرعليه السلام نيز نظير اين مطلب آمده است، با اين تفاوت كه روايت كننده، در اين كه آيا امام عليه السلام «آل عيسى» فرمود يا «آل عباس» ترديد كرده است. (25)

مضمون اين احاديث با احاديثى كه محتواى نداى شيطانى را دعوت به سفيانى مى داند و ندا دهنده را شيطان معرفى كرده است، منافاتى ندارد. زيرا ممكن است نداهاى متعددى از سوى استكبار جهانى سر داده شود و آنان تمام بوق هاى تبليغاتى خود را عليه قيام حضرت مهدى عليه السلام بسيج كنند و استناد آن به شيطان از اين جهت باشد كه محرك آنان ابليس است.

نداى آسمانى در قرآن

در احاديث بسيارى از پيشوايان معصوم عليه السلام آيه: «ان نشا ننزل عليهم من السماء آية فظلت اعناقهم لها خاضعين» (يعنى) اگر بخواهيم، معجزه اى از آسمان بر آنان فرود مى آوريم تا در برابر آن گردن هايشان خاضع گردد. (26)، بر نداى آسمانى تطبيق شده است. (27)

عبدالله بن سنان مى گويد: «خدمت امام صادق عليه السلام بودم. آن حضرت تكيه داده بود. در اين حال شخصى از قبيله همدان به امام عليه السلام عرض كرد: اهل سنت به ما عيب مى گيرند و مى گويند: شما مى پنداريد كه منادى از آسمان نام صاحب الامر را ندا خواهد داد! امام با شنيدن اين سخن بسيار خشمگين شد، به حال عادى نشست و فرمود: اين مطلب را از من نقل نكنيد، بلكه از پدرم نقل كنيد و در اين كار هيچ ايرادى بر شما نيست; گواهى مى دهم كه از پدرم شنيدم كه مى فرمود: به خدا سوگند! اين مطلب به طور شفاف و روشن در كتاب خدا هست; آنجا كه مى فرمايد: «ان نشاء ننزل عليهم من السماء آية فظلت اعناقهم لها خاضعين»

پس بر روى زمين احدى باقى نمى ماند مگر آن كه در برابر آن كرنش مى كند و گردنش فرود مى آيد. وقتى اهل زمين از آسمان اين ندا را شنيدند كه: «بدانيد حق با على عليه السلام و پيروانش است.» به آن ايمان مى آورند. فرداى آن روز شيطان در هوا بالا مى رود، به طورى كه از اهل زمين پنهان مى شود. آن گاه ندا مى دهد: «بدانيد حق با عثمان و پيروانش است، همانا او مظلوم كشته شد، پس به خون خواهى اش قيام كنيد.» پس خداوند كسانى را كه ايمان آورده اند، در زندگى دنيا و در آخرت با سخن استوار بر حق ثابت مى گرداند و اين نداى نخست است و كسانى كه در دلشان مرض (دشمنى با ما) است، از ما بيزارى مى جويند و به ما ناسزا مى گويند. آنان مى گويند: منادى اول افسونى است از افسون هاى اهل بيت، آن گاه امام صادق عليه السلام اين آيه را تلاوت فرمود: «و ان يروا آية يعرضوا و يقولوا سحر مستمر» (28) يعنى: هر گاه نشانه و معجزه اى مشاهده كنند، روى بر مى تابند و مى گويند: اين سحرى دائم است. (29)

در حديثى از امام باقرعليه السلام، آيه: «و لو اذ فزعوا فلا فوت و اخذوا من مكان قريب» (30) يعنى: اى كاش مى ديدى هنگامى را كه وحشت زده اند و راه گريزى ندارند و از محل نزديكى گرفته مى شوند; بر نداى آسمانى تطبيق شده است. (31)

«قل هو القادر على ان يبعث عليكم عذابا من فوقكم او من تحت ارجلكم او يلبسكم شيعا و يذيق بعضكم باس بعض انظر كيف نصرف الآيات لعلهم يفقهون» (32)

يعنى: بگو او تواناست كه از بالاى سرتان يا از زير پايتان عذاب بر شما فرو فرستد يا شما را گروه گروه سازد و عذابتان را به يكديگر بچشاند. بنگر كه چگونه آيات خود را به صورت گوناگون بيان مى كنيم. باشد كه بينديشند.

در اين آيه «عذاب از بالاى سر»، به نداى آسمانى تفسير شده است. (33)

«و استمع يوم يناد المناد من مكان قريب يوم يسمعون الصيحة بالحق ذلك يوم الخروج» (34)

يعنى: به گوش باش روزى كه منادى از نزديك ندا مى دهد. روزى كه صيحه حق را مى شنوند، آن روز، روز خروج است. در حديثى از امام صادق عليه السلام اين آيه به نداى آسمانى تفسير شده است. (35)

از مجموع اين احاديث و همچنين احاديثى كه نداى آسمانى را از آسمان و نداى شيطانى را توسط شيطان و از زمين معرفى نموده است، استفاده مى شود كه نداى آسمانى و شيطانى از يك سنخ و يك جنس نيستند; بلكه نداى آسمانى معجزه اى است كه از راه هاى غير عادى به وقوع مى پيوندد و نداى شيطانى كارى ساخته ابليس و پيروان اوست، كه با كمك همين ابزار و وسائل مادى ايجاد مى گردد.

شناخت نداى حق از نداى باطل

در طول تاريخ، همواره در برابر دعوت پيامبران و هدايت گران راستين بشريت، گروهى به دروغ خود را مصلح، منجى و راهنماى انسان معرفى نموده اند. از اين رو، پيامبران الهى براى اثبات مدعاى خود نيازمند معجزاتى بوده اند تا به وسيله آن، راست گويى، صداقت و حقانيت خود را براى مردم به اثبات برسانند. در فرهنگ شيعه، نياز به معجزه تنها در اثبات نبوت خلاصه نمى شود; بلكه مقام و منصب امامت و جانشينى پيامبرعليه السلام (كه بنا بر اعتقاد شيعه منصبى الهى بوده و لازم است افرادى از جانب خداوند براى تصدى آن انتخاب شوند) نيز به معجزه نيازمند است. زيرا بدون معجزه راهى براى شناخت آن براى بسيارى وجود ندارد و هر كس مى تواند مدعى رهبرى مسلمانان از جانب خداوند متعال گردد.

خداى متعال همان گونه كه براى اثبات نبوت معجزاتى در اختيار پيامبران قرار داده است تا به وسيله آن حق از باطل براى مردم جدا گردد و پيام آوران راستين خداوند از مدعيان دروغين نبوت باز شناخته شوند، به همين صورت در زمان ظهور حضرت مهدى عليه السلام نيز معجزات متعددى از سوى خداوند به وقوع مى پيوندد تا حقانيت آن حضرت براى همه مردم جهان آشكار شود و مردم بتوانند به راحتى مصلح و منجى حقيقى را از مدعيان اصلاح باز شناسند و كسى جز از روى عناد و لجاجت با آن به مخالفت بر نخيزد.

يكى از آن نشانه ها و معجزات، نداى آسمانى است. نداى آسمانى راه هر گونه شك و ترديدى را بر تمام حق جويان و حق پويان مى بندد و حجت را بر همه تمام مى كند.

ميمون البان مى گويد: «خدمت امام باقرعليه السلام در خيمه اش بودم. آن حضرت گوشه خيمه را كنار زد و با اشاره به خورشيد فرمود: «امر ما روشن تر از اين خورشيد است.» آن گاه ادامه داد: «منادى از آسمان ندا مى دهد كه فلان فرزند فلان (حضرت مهدى عليه السلام) امام است.» (36)

در حديث ديگرى امام باقرعليه السلام پس از ذكر برخى از نشانه هاى قيام حضرت مهدى عليه السلام فرمود:

اگر هر يك از اين امور بر مردم مشتبه شود، پس نداى آسمانى بر آنان مشكل نخواهد شد، هنگامى كه نام او و نام پدرش ندا داده شود. (37)

امام صادق عليه السلام به ابن ابى يعفور فرمود: «تا نابودى فلانى (يكى از بنى عباس) و خروج سفيانى و كشته شدن نفس (زكيه) و سپاهى كه در زمين فرو مى رود و [شنيدن] صدا، دست نگه دار!.» ابن ابى يعفور پرسيد: «صدا چيست؟ آيا آن منادى است؟» امام فرمود: «آرى! و به وسيله آن صاحب الامر شناخته مى شود.» سپس فرمود: «همه فرج در نابودى فلانى (از بنى عباس) است.» (38)

جابر جعفى از امام باقرعليه السلام روايت مى كند كه فرمود: «هر آنچه بر شما مشكل شود، عهد نامه، پرچم و اسلحه پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله و نفس زكيه از دودمان امام حسين عليه السلام بر شما مشكل نمى شود و اگر اينها نيز بر شما مشكل شود، پس نداى آسمانى به نام او و برنامه اش مشكل نخواهد شد.» (39)

البته در همه زمان ها شيطان ها و شيطان صفتان براى گمراه كردن مردم و ايجاد شك و ترديد در ميان آنان دست به تلاش هاى مزبوحانه اى زده اند و كوشيده اند با انجام كارهايى مشابه معجزات الهى، گروهى مردم ساده لوح و سطحى نگر را به انحراف بكشانند. آنها گرچه در كوتاه مدت توانسته اند گروهى از مردم را بفريبند، ولى هرگز نتوانسته اند براى مدت طولانى خورشيد حق را زير ابرهاى شك و ترديد نگه دارند. نمونه روشن آن اقدام ساحران در برابر معجزه حضرت موسى است. در زمان ظهور حضرت مهدى عليه السلام نيز گرچه نداى آسمانى خود به خود دليل روشن و واضحى براى اثبات حقانيت حضرت مهدى عليه السلام است، ولى شيطان ها و پيروان آنها بيكار ننشسته و بوق هاى تبليغاتى خود را به كار مى گيرند و تلاش مى كنند تا با ندايى مشابه با نداى آسمانى، امر را بر مردم مشتبه سازند.

زراره از امام صادق عليه السلام روايت مى كند كه فرمود: «نام قائم عليه السلام، ندا داده خواهد شد.» زراره پرسيد: «ندا خاص ست يا عام؟» امام عليه السلام فرمود: ندا عام و همگانى است و هر قومى آن را به زبان خويش مى شنود.» زراره گفت: «با اين كه نام امام عليه السلام ندا داده خواهد شد، پس چه كسى با او مخالفت مى كند؟» امام عليه السلام فرمود: «ابليس مردم را رها نمى كند تا در پايان شب ندا دهد و مردم را به ترديد اندازد.» (40)

همچنين زراره از آن امام عليه السلام روايت مى كند كه فرمود: «از آسمان منادى ندا مى دهد كه فلانى امير است و منادى ندا مى دهد كه على عليه السلام و پيروانش رستگارند.» زراره گفت: «با اين حساب چه كسى پس از نداى آسمانى با حضرت مهدى عليه السلام مى جنگد؟» امام عليه السلام فرمود: «شيطان ندا مى دهد همانا فلانى (مردى از بنى اميه) و پيروانش رستگارند.» زراره گفت: «پس چه كسى راست گو را از دروغ گو باز مى شناسد؟» امام فرمود: «كسانى كه پيش از نداى آسمانى آن را روايت مى كنند و معتقدند كه آن واقع خواهد شد و مى دانند كه خودشان بر حقند و راست مى گويند.» (41)

هشام بن سالم به امام صادق عليه السلام عرض كرد: «جويرى برادر اسحاق به ما مى گويد: شما معتقديد در زمان ظهور دو نداست: پس كداميك از آنها راست گو و كدامين دروغ گوست؟» امام عليه السلام فرمود: به او بگوييد: همان كس كه اين مطلب را به ما گفته و تو منكر آن هستى، او راست گوست.» (42)

گويا سخن امام عليه السلام در اين حديث، به درستى گزارش نگرديده است و شايد مقصود امام عليه السلام اين باشد كسانى كه پيش از وقوع نداى آسمانى از آن خبر مى دهند و آن را پيش گويى مى كنند، همانان ويژگى هاى آن را بازگو كرده اند كه به كمك آن ويژگى ها، مى توان اين دو ندا را از هم باز شناخت و همين پيش گويى بر راست گويى و صداقت آنان دلالت مى كند. بنابراين، معتقدان به سخنان پيشوايان معصوم عليهم السلام به خوبى نداى آسمانى را باز مى شناسند و هرگز نداهاى شيطانى و تبليغات مستكبران آنان را به ترديد نمى اندازد.

همچنين هشام بن سالم از امام عليه السلام روايت مى كند كه فرمود: «آنها دو نداست. ندايى در آغاز شب و ندايى در پايان شب دوم.» هشام پرسيد: «آن دو ندا چگونه اند؟» امام عليه السلام فرمود: «يكى از آسمان و ديگرى از سوى ابليس.» هشام پرسيد: «چگونه اين دو ندا از هم باز شناخته مى شوند؟» امام عليه السلام فرمود: «هركس پيش از وقوع ندا آن را شنيده باشد، آن را مى شناسد.» (43)

عبد الرحمن بن مسلمه جريرى به امام صادق عليه السلام عرض كرد: از اين كه ما مى گوييم دو ندا واقع خواهد شد، مردم ما را توبيخ و تكذيب مى كنند و مى گويند: «از كجا نداى حق را از نداى باطل مى توان شناخت؟» امام عليه السلام پرسيد: «شما چه پاسخى به آنها مى دهيد؟» عبدالرحمن گفت: «ما پاسخى نداريم.» امام عليه السلام فرمود: «هر كس پيش از وقوع ندا به آن ايمان داشته باشد، وقتى واقع شد، آن را تصديق خواهد نمود. خداوند متعال مى فرمايد: «افمن يهدى احق ان يتبع ام من لا يهدى الا ان يهدى فما لكم كيف تحكمون» (44) يعنى: آيا كسى كه به سوى حق هدايت مى كند براى پيروى شايسته تر است يا آن كس كه هدايت نمى شود، مگر آن كه هدايتش كنند؟ شما را چه مى شود؟ چگونه داورى مى كنيد؟» (45)

از مجموع اين احاديث به دست مى آيد كه در آغاز ظهور حضرت مهدى عليه السلام شيطان و پيروان او موفق مى شوند كه با اقدامى مشابه، با نداى آسمانى حق را بر بسيارى از مردم ساده لوح و سطحى نگر جهان مشتبه سازند. در آن زمان تنها شيعيان مخلص و با ايمان و كسانى كه در زمان غيبت، به آن حضرت معتقد بودند و با انتظار ظهورش عمر خود را سپرى كرده اند و برنامه زندگى خود را بر اساس خواست و خوشنودى او تنظيم نموده اند، كسانى هستند كه به مجرد شنيدن نداى آسمانى به حقانيت حضرت مهدى عليه السلام از روى يقين ايمان مى آورند و كمترين شك وترديدى از اين جهت در وجودشان راه پيدا نمى كند. از اين رو به سرعت در مكه به آن حضرت مى پيوندند به گونه اى كه در مدتى حدود سه ماه و نيم (از بيست و سوم ماه مبارك رمضان تا عاشورا) ياران آن حضرت از سيصد و سيزده نفر، به ده هزار نفر مى رسد. ولى نداى شيطانى و تبليغات جهانى عليه آن حضرت، ديگر مردم جهان را گرفتار نوعى بهت و حيرت و ترديد مى كند كه در طول مدت قيام حضرت مهدى عليه السلام كه از زمان نداى آسمانى حدود يك سال به طول مى انجامد، (46) با معجزات متعددى كه از سوى آن حضرت واقع مى شود، به تدريج ابرهاى باطل يكى پس از ديگرى از مقابل خورشيد حق كنار رود و حجت بر همه مردم روى زمين تمام گردد به طورى كه كسى جز از روى عناد، لجاجت و دشمنى با حق، با آن حضرت به مخالفت برنخيزد.

نداهاى آسمانى ديگر

چنانچه گذشت، علاوه بر نداى آسمانى، كه در آغاز ظهور حضرت مهدى عليه السلام شنيده مى شود، در مراحل مختلف قيام آن حضرت عليه السلام تا استقرار كامل حكومت عدالت بر جهان، نداهاى گوناگونى شنيده خواهد شد كه در اينجا به طور مختصر به آنها اشاره مى كنيم:

نداى آسمانى در ماه رجب

از احاديث بسيارى استفاده مى شود كه حضرت مهدى عليه السلام مدتى پيش از ظهور، به طور آشكار و شناخته شده در مدينه اقدام به تبليغ و آماده سازى زمينه ظهور مى نمايد. در اين ميان در ماه رجب، مقارن خروج سفيانى، كه فتنه و آشوب و جنگ و خونريزى سراسر جهان را فرا مى گيرد و مردم جهان در اضطراب و ترس و وحشت به سر مى برند، ندايى از آسمان ظهور حضرت مهدى عليه السلام و فرا رسيدن پايان عمر ستمگران را به تشنگان عدالت نويد مى دهد.

در حديثى نبى اكرم اسلام صلى الله عليه وآله به على عليه السلام فرمود: «يا على! تو از من و من از تو هستم. تو برادر و وزير من هستى. ولى وقتى من از اين جهان چشم فرو بندم، كينه ها و دشمنى ها عليه تو در سينه هاى گروهى شعله ور مى گردد. پس از من فتنه بسيار شديدى واقع مى شود كه مردم در آن فتنه سرگردان و حيران مى شوند و هيچ راه نجاتى نمى يابند. در آن فتنه دوست صميمى و مورد اعتماد پيدا نمى شود و آن در هنگامى است كه پنجمين فرزند از هفتمين فرزند تو از چشم شيعيان ناپديد شود. در غيبت او اهل زمين و آسمان غمگين و محزون هستند. چه بسيار مرد و زن مؤمنى كه در غيبت او سرگردان، ناراحت و اندوهگين هستند. در اينجا پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله لختى سكوت كرد، آن گاه سر برداشت و فرمود: «پدر و مادرم فداى هم نامم و شبيهم و شبيه موسى بن عمران، بر قامت او لباس هايى از نور است كه از شعاع قدسى بر افروخته مى شود. گويا شيعيان را مى نگرم كه از هر زمان نااميدترند كه (ناگهان) ندايى داده مى شود. آن ندا از دور شنيده مى شود، همانگونه كه از نزديك شنيده مى شود. آن ندا براى مؤمنان رحمت و بر منافقان عذاب است.» على عليه السلام پرسيد: آن ندا چيست؟» پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله فرمود: «سه ندا در ماه رجب، نخست: «همانا لعنت خدا بر ستمگران»، دوم: «نزديك شد نزديك شونده»، سوم، بدن آشكارى در شاخ خورشيد ديده مى شود كه ندا مى دهد: «بدانيد خداوند فلان بن فلان (نام حضرت مهدى عليه السلام و پدرانش را تا على عليه السلام به ترتيب ذكر مى كند) را بر انگيخت، كه نابودى ستمگران به دست اوست.» در اين هنگام فرج فرا مى رسد و خداوند سينه هاى مؤمنان را شفا مى دهد و ناراحتى را از دل هايشان مى زدايد.» على عليه السلام پرسيد: «اى رسول خدا! پس از من پيشوايان چه تعداد هستند؟» پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله فرمود: «پس از حسين عليه السلام نه تا و نهمين آنها قائم عليه السلام است.» (47)

در حديثى از امام رضاعليه السلام نيز قريب به همين مضمون رسيده است. (48)

ندا پس از بيعت با امام زمان عليه السلام

ابان بن تغلب از امام صادق عليه السلام روايت مى كند كه فرمود:

نخستين كسى كه با قائم عليه السلام بيعت مى كند، جبرئيل است. او به صورت پرنده سفيدى فرود مى آيد و با آن حضرت بيعت مى كند. آن گاه يك پا بر كعبه مى گذارد و پاى ديگرش را بر بيت المقدس و با صدايى رسا و گويا كه همه جهانيان بشنوند، ندا مى دهد: اتى امر الله فلا تستعجلوه، امر خدا آمد پس شتاب نكنيد. (49)

نداى آسمانى در آغاز قيام مسلحانه

از احاديث پيشوايان معصوم عليه السلام استفاده مى شود كه حضرت مهدى عليه السلام در بيست و سوم ماه رمضان ظهور مى كند و آن گاه پس از آن كه يارانش به ده هزار نفر رسيدند، در روز عاشورا قيام مى كند و از مكه به سوى مدينه حركت مى نمايد. از برخى احاديث استفاده مى شود كه مقارن قيام آن حضرت، جبرئيل مردم جهان را به بيعت و پيروى از آن حضرت فرامى خواند. از امام صادق عليه السلام روايت شده است كه:

در شب بيست و سوم ماه رمضان، نام مبارك حضرت مهدى ندا داده مى شود و در روز عاشورا (روز شهادت امام حسين عليه السلام) قيام مى كند. گويا آن حضرت را در روز دوشنبه دهم محرم مى بينم كه ميان ركن و مقام ايستاده است و جبرئيل در سمت راست او ندا مى دهد: براى خدا بيعت كنيد! در آن روز زمين براى شيعيان در هم پيچيده مى شود و از سراسر زمين به سوى آن حضرت مى آيند تا با امام خود بيعت كنند. پس خداوند زمين را به وسيله او از عدالت پر مى كند، همانگونه كه از ظلم و ستم پر شده است. (50)

شهر بن حوشب از پيامبر صلى الله عليه وآله روايت مى كند كه فرمود:

در سال صدا و اجتماع، در ماه محرم منادى از آسمان ندا مى دهد: «بدانيد كه برگزيده خداوند از ميان مخلوقاتش حضرت مهدى عليه السلام است. به او گوش بسپاريد و از او پيروى كنيد. (51)

جابر جعفى از امام باقرعليه السلام روايت مى كند كه فرمود:

سپس حضرت مهدى عليه السلام با بيش از سيصد و ده نفر ياورش كه ميان ركن و مقام با او بيعت مى كنند، از مكه خارج مى شود. عهدنامه پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله، پرچم و اسلحه آن حضرت همراه حضرت مهدى عليه السلام است و وزيرش نيز همراه اوست. پس منادى در مكه نام او و برنامه او را ندا مى دهد، به طورى كه همه اهل زمين مى شنوند، نامش نام پيامبرصلى الله عليه وآله است. (52)

ندا پيش از نبرد ابدال

آخرين نبرد حضرت مهدى عليه السلام با سفيانى در احاديث پيشوايان معصوم عليهم السلام نبرد «ابدال» نام گرفته است. در اين نبرد سپاه سفيانى از ياران حضرت مهدى عليه السلام به طور كامل شكست مى خورد و سفيانى به هلاكت مى رسد. پيش از آغاز نبرد براى اتمام حجت، معجزاتى از سوى حضرت مهدى عليه السلام به وقوع مى پيوندد كه بر اثر آن گروهى از سپاه سفيانى به جمع ياران حضرت مهدى عليه السلام مى پيوندند. يكى از آن معجزات نداى آسمانى است. حضرت على عليه السلام مى فرمايد:

پس از فرو رفتن سپاه سفيانى در زمين، حضرت مهدى عليه السلام ظهور مى كند و با فرمانده سپاه سفيانى رو در روى هم قرار مى گيرند. در اين نبرد ياران حضرت مهدى عليه السلام از پالان و زين هاى مركب هاى خود به عنوان سپر استفاده مى كنند و صداى منادى از آسمان شنيده مى شود كه مى گويد: بدانيد اولياى خدا اصحاب مهدى عليه السلام هستند. در آن روز هلاكت و نابودى بر اصحاب سفيانى رقم خورده است. (53)

در حديث ديگرى از على عليه السلام روايت شده است كه فرمود:

هنگامى كه حضرت مهدى عليه السلام و سفيانى رو در روى هم قرار مى گيرند، در آن روز صدايى از آسمان شنيده مى شود كه مى گويد: بدانيد اولياى خدا، ياران حضرت مهدى عليه السلام هستند. (54)

در احاديثى آمده است كه نداى آسمانى اهل حق و اهل باطل را از هم جدا مى كند. شايد اين احاديث نيز اشاره به اين مطلب داشته باشد. از امام صادق عليه السلام روايت شده كه فرمودند:

روزگار سپرى نمى شود تا اين كه منادى از آسمان ندا دهد: اى اهل حق به كنارى رويد واى اهل باطل به كنارى رويد. در پى اين ندا، اهل حق از باطل و اهل باطل از اهل حق جدا مى شوند.

راوى پرسيد: «خداوند كارت را سامان دهد، آيا پس از ندا، حق و باطل با هم در مى آميزند؟» امام عليه السلام فرمود: هرگز! خداوند در قرآن مى فرمايد: «ما كان الله ليذر المؤمنين على ما انتم عليه حتى يميز الخبيث من الطيب» (55) (اين گونه نيست كه خداوند شما را به اين حال رها كند تا اين كه ناپاك را از پاك جدا سازد).» (56)

معرفى امام عليه السلام توسط عوامل طبيعى

در برخى از احاديث آمده است كه در زمان ظهور، خداوند بادى را بر مى انگيزد تا در همه جهان آن حضرت را معرفى نمايد. از امام صادق عليه السلام روايت شده كه فرمود:

خداوند بادى را بر مى انگيزد تا در هر مكانى ندا دهد: اين مهدى عليه السلام است كه به شيوه داوود و سليمان قضاوت مى كند و از كسى درخواست بينه و شاهد نمى كند. (57)

در حديث ديگرى آمده است كه در دوران ظهور همواره ابرى بر سر حضرت مهدى عليه السلام سايه مى افكند و با صداى فصيح آن حضرت را معرفى مى كند. امام صادق عليه السلام مى فرمايد:

بر سر حضرت مهدى عليه السلام ابرى سايه مى افكند و هر كجا آن حضرت برود آن ابر همراه او حركت مى كند و با صداى فصيح ندا مى دهد اين مهدى عليه السلام است. (58)

درحديث ديگرى آمده است كه در آن ابر منادى است كه ندا مى دهد. از پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله روايت شده كه فرمود:

هنگامى كه مهدى عليه السلام ظهور مى كند، بر بالاى سرش ابرى است كه در آن ابر منادى وجود دارد كه ندا مى دهد: اين مهدى عليه السلام خليفة الله است، از او پيروى كنيد. (59)

در حديثى ندا دهنده را يكى از فرشتگان خدا معرفى كرده است. از پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله روايت شده كه فرمود:

حضرت مهدى عليه السلام ظهور مى كند و بالاى سرش فرشته اى است كه ندا مى دهد اين مهدى عليه السلام است; از او پيروى كنيد. (60)

پى نوشت ها:

1) مدرس حوزه، محقق و نويسنده.

2) علامه محمد باقر مجلسى، بحار الانوار، مؤسسة الوفاء، بيروت، چاپ دوم، 1403ق.، ج 52، ص 285، ح 14.

3) همان، ص 244، ح 120.

4) همان، ص 296، ح 52; معجم احاديث الامام المهدى عليه السلام، مؤسسة المعارف الاسلامية، قم، چاپ اول، 1411ق.، ج 3، ص 454، ح 1009.

5) علامه مجلسى، ص 285، ح 15.

6) همان، ص 119، ح 48; على كورانى، پيشين، ص 472، ح 1036.

7) علامه مجلسى، پيشين، ص 288، ح 25، ص 300، ح 65; على كورانى، پيشين، ص 279، ح 813.

8) همان، ص 231، ح 96; على كورانى، پيشين، ص 254، ح 783.

9) همان، ص 204، ح 33; على كورانى، پيشين ص 455، ح 1012، ص 491، ح 1061. در روايتى آمده است: «ندا در شب جمعه نيمه ماه مبارك رمضان واقع مى شود.» همان، ج 1، ص 437، ح 300.

10) علامه مجلسى، پيشين، ص 322، ح 29.

11) همان، ص 369، ح 155، ص 305، ح 73 و 75، ص 294، ح 46، ص 206، ح 40، ص 289، ح 27، ص 296، ح 51 و 52، ص 292، ح 40; على كورانى، پيشين، ج 3، ص 458، ح 1019، ص 453، ح 1009، ص 277، ح 811، ص 279، ح 812، ص 37، ح 591، ص 493، ح 1063.

12) علامه مجلسى، پيشين، ص 285، ح 15، ص 294، ح 45، ص 119، ح 48، ص 205، ح 305، ص 244، ح 120; على كورانى، پيشين، ص 253، ح 783، ص 281، ح 815، ح 472، ح 1036، ص 456، ح 1013، ص 282، ح 817.

13) علامه مجلسى، پيشين، ج 51، ص 152، ح 2.

14) همان، ج 52، ص 233، ح 98، ص 285، ح 14، و 15، ص 119، ح 48، ص 290، ح 32، ص 230، ح 96، ص 464; على كورانى، پيشين، ح 1025، ج 3، ص 472، ح 1036، ص 253، ح 783.

15) علامه مجلسى، پيشين، ج 51، ص 152، ح 2.

16) همان، ج 52، ص 293، ح 41.

17) همان، ص 119، ح 48، ص 290، ح 32، ص 206، ح 39.

18) همان، ص 230، ح 96.

19) على كورانى، پيشين، ص 35، ح 589.

20) علامه مجلسى، پيشين، ج 52، ص 292، ح 40: در برخى از احاديث آمده است كه نداى شيطانى يك روز پس از نداى آسمانى شنيده خواهد شد.

علامه مجلسى، پيشين، ج 52، ص 295، ح 49: هشام بن سالم از امام صادق عليه السلام روايت مى كند كه فرمود: «آنها دو ندا مى باشند، ندايى در آغاز شب و ندايى در پايان شب دوم; على كورانى، پيشين، ص 456، ح 1015.

21) علامه مجلسى، پيشين، ص 305، ح 75، ص 292، ح 40، ص 295، ح 46، ص 230، ح 96، ص 294، ح 45، ص 206، 39 و40، ص 289، ح 27، ص 290، ح 31، ص 205، ح 35; على كورانى، پيشين، ص 458، ح 1019، ص 281، ح 815، ص 253، ح 783، ص 277، ح 811، ص 457، ح 1016.

22) علامه مجلسى، پيشين، ص 204، ح 31، ص 295، ح 47; على كورانى، پيشين، ص 456، ح 1014، در سال سيزدهم بعثت، پس از آن كه هفتاد و سه نفر از اهل مدينه در عقبه منى شبانه با پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله بيعت كردند، شيطان از فراز عقبه با تمام توان و با صدايى كه تا آن زمان شنيده نشده بود، فرياد برآورد: «اى حاضران در منى! بنگريد كه اين شخص با كسانى كه از دين برگشته اند، تصميم به جنگ با شما گرفته اند.» السيرة النبويه لابن هشام، ج 2، ص 90.

23) همان، ص 206، ح 39; على كورانى، پيشين، ص 457، ح 1016.

24) همان، ص 37، ح 591.

25) همان، ص 279، ح 812.

26) شعراء/4.

27) علامه مجلسى، پيشين، ج 51، ص 48، ح 10، ج 52، ص 284، ح 13 و 14 و 15، ص 293، ح 41، ص 304، ح 74، ص 322، ح 29.

28) قمر/2.

29) علامه مجلسى، پيشين، ج 52، ص 292، ح 40.

30) سبا/51.

31) علامه مجلسى، پيشين، ج 52، ص 185، ح 11.

32) انعام/65.

33) علامه مجلسى، پيشين، ج 52، ص 181، ح 6.

34) ق/41و42.

35) منتخب الاثر، ج 3، ص 71، ح 994.

36) علامه مجلسى، پيشين، ج 52، ص 204، ح 31; على كورانى، پيشين، ج 3، ص 280، ح 814.

37) همان، ص 306، ح 78، ص 239، ح 105; على كورانى، پيشين، ص 245، ح 774.

38) علامه مجلسى، پيشين، ص 234، ح 1، على كورانى، پيشين، ج 3، ص 467.

39) علامه مجلسى، پيشين، ص 223، ح 87.

40) علامه مجلسى، پيشين، ص، 5; على كورانى، پيشين، ص 455، ح 1013.

41) علامه مجلسى، پيشين، ص 294 و 295، ح 45; على كورانى، پيشين، ص 457، ح 1018.

42) علامه مجلسى، پيشين، ص 295، ح 48; على كورانى، پيشين، ص 457، ح 1017.

43) علامه مجلسى، پيشين، ص 292، ح 49; على كورانى، پيشين، ص 456، ح 1015.

44) يونس/35.

45) علامه مجلسى، پيشين، ج 52، ص 296، ح 50، ص 300، ح 64.

46) در احاديث پيشوايان معصوم عليه السلام مدت قيام آن حضرت از روز عاشورا، هشت ماه ذكر شده است كه با انظمام مدت پيش از آن از زمان نداى آسمانى حدود يك سال مى شود.

47) علامه مجلسى، پيشين، ج 51، ص 108، ح 42; على كورانى، پيشين، ج 1، ص 441، ح 302.

48) علامه مجلسى، پيشين، ج 52، ص 289، ح 28.

49) علامه مجلسى، پيشين، ص 286، ح 18.

50) علامه مجلسى، پيشين، ص 297، ح 56; على كورانى، پيشين، ج 3، ص 489، ح 1060.

51) همان، ج 1، ص 435، ح 299، ص 437، ح 300.

52) علامه مجلسى، پيشين، ج 52، ص 223، ح 87.

53) على كورانى، پيشين، ج 3، ص 109، ح 648.

54) همان، ص 36، ح 590.

55) آل عمران/179.

56) علامه مجلسى، پيشين، ج 52، ص 222، ح 86.

57) همان، ج 51، ص 24، ح 37; على كورانى، پيشين، ج 3، ص 3557، ح 901.

58) علامه مجلسى، پيشين، ج 51، ص 247، ح 37; على كورانى، پيشين، ج 3، ص 355، ح 901.

59) علامه مجلسى، پيشين، ص 81، ص 95، ح 37 و 38; على كورانى، پيشين، ج 1، ص 208، ح 118.

60) علامه مجلسى، پيشين، ص 95، ح 38; على كورانى، پيشين، ج 1، ص 209، ح 119.