اندكى پس از استقرار در وزارت خارجه در اوايل سال جارى، دفتر كارم را مزين به عكسى از "دين اچسون" كردم. بيش از نيم قرن پيش زمانى كه آمريكا تلاش مى كرد كه جهان را فرداى جنگ جهانى دوم از نو بسازد اچسون به دفترى كه اكنون در اختيار من است قدم گذاشت. ما همانند اچسون و همكارانش در دوره خاصى زندگى مى كنيم. زمانى كه زمين سياست بين الملل زير پاى مان در حال چرخش است و سرعت روند تغييرات تاريخى از تصور دورانديش ترين اذهان پيشى گرفته است تصوير سلف من يادآور اين است كه در زمان تغييرات غير مترقبه، ديپلماسى سنتى مديريت بحران ناكافى است. در عوض بايد دكترين ها و مناقشات پيشين را تعالى بخشيم و در تغيير وضع بى ثبات موجود كه ديگر در راستاى منافع ما نيست بكوشيم. آنچه مورد نياز ما است نوعى سياستمدارى واقع گرايانه است كه براى جهان تغييريافته مفيد باشد.بوش در سخنرانى آغازين دور دوم رياست جمهورى خود گفت: "اين سياست ايالات متحده است كه به دنبال رشد و حمايت از جنبش ها و نهادهاى دموكراتيك در هر ملت و فرهنگى با هدف غايى پايان بخشى به استبداد در جهان باشد." اين البته راهكار جسورانه اى است اما كاملاً با سنت ارزشمند سياست خارجى ايالات متحده به خصوص با روساى جمهور متاخرى چون هرى ترومن و رونالد ريگان تطابق دارد.

مهم ترين وجه تشابه:

سياست كشور دارى ما همانند سياست هاى جاه طلبانه ترومن و ريگان موفق خواهد شد نه صرفاً به اين دليل كه خوش بينانه و ايده آليستى است بلكه به اين دليل كه بر منطق استراتژيك استوار و فهم صحيح واقعيت هاى جديد پيش رو بنا شده است.مشى سياسى امروز ما مى پذيرد كه رويه حاكم بر مناسبات بين المللى چند قرن گذشته در ۱۵ سال اخير دگرگون شده است. به عنوان مثال، براى نخستين بار از زمان عهدنامه وستفالى در سال ،۱۶۴۸ احتمال وقوع جنگ خشونت آميز ميان قدرت هاى بزرگ بيش از پيش دور از ذهن مى نمايد. دولت هاى بزرگ به طرز روزافزونى در صلح به رقابت مى پردازند و نشانه اى از ورود به جنگ از خود نشان نمى دهند.براى پيشبرد اين روند ايالات متحده در حال تغيير و تبديل نوع همكارى با ژاپن و روسيه، اتحاديه اروپا و به خصوص با چين و هند است. با كمك يكديگر در حال بناى شيوه بادوام تر و پايدارترى از ثبات جهانى هستيم، نوعى توازن قوا كه به نفع آزادى است.دولت مدرن از زمان پيدايش در ۳۵۰ سال پيش تاكنون بر مفهوم حق حاكميت تكيه زده است. تلقى اين بود كه كشورها واحدهاى اصلى بازيگرى در عرصه بين الملل هستند و هر دولتى قادر و مشتاق است با خطراتى كه از سرزمينش نشات مى گيرد مقابله كند. امروز مى بينيم كه اين فرضيات ديگر صحت ندارند و در نتيجه بزرگ ترين تهديدات عليه امنيت ما بيشتر در تراكنش درون حكومت هاى ضعيف و ناتوان تعريف مى شود و نه مرزهاى ميان كشورهاى قوى و متخاصم. سابقاً نيز شاهد حضور كشورهاى ضعيفى كه در انجام وظايف خود قصور به خرج دهند بوديم، اما خطرى كه امروزه از آنها ناشى مى شود بى سابقه است. وقتى انسان، كالا و اطلاعات به سرعت امروز در جهان گردش مى يابد، خطرات فرا ملى مانند بيمارى يا تروريسم مى تواند خسارتى قابل مقايسه با ارتش كلاسيك دولت - ملت ها به بار آورد.

در غياب حكومت مسئوليت پذير، شعاع عمل تهديداتى كه در چارچوب مرزهاى يك كشور عمل مى كرد اكنون به جهان گسترش يافته است و مى تواند خساراتى غير قابل پيش بينى به بار آورد. دولت هاى ضعيف و خطاكار نقش گذرگاه هاى بين المللى را بازى مى كنند كه شيوع بيمارى هاى مسرى، آزادى عمل تبهكاران و تروريست ها و غنى سازى خطرناك ترين سلاح هاى جهان را تسهيل مى كند.تجربه ما از اين جهان جديد ما را به سمت اين نتيجه گيرى سوق مى دهد كه هويت بنيادى رژيم ها امروز بيش از توزيع جهانى قدرت اهميت دارد. اصرار بر ترتيبات اجرايى ديگر غير عقلايى و غيرعملى است. هدف سياست ما تسهيل بناى جهانى دموكراتيك با حكمرانى خوب است كه بتواند نيازهاى شهروندانش را برآورده سازد و آنها را با مسئوليت پذيرى در نظام جهانى اداره كند. تلاش براى رسم خطوط پررنگ ميان منافع امنيتى و آرمان هاى دموكراتيك ما بازتابى از حقايق جهان امروز نيست. حمايت از رشد نهادهاى دموكراتيك در تمام كشورها پرواز تخيلى و اخلاق گرايانه ذهن نيست، كه واكنش واقع گرايانه به چالش هاى جهان امروز است. كسر موازنه آزادى در خاورميانه بزرگ، زمين حاصلخيزى براى رشد ايدئولوژى نفرت است.

ايدئولوژى تا آن ميزان بدسگال و بدانديش كه انسان ها را وامى دارد هواپيما به ساختمان بكوبند. زمانى كه شهروندان اين منطقه نمى توانند منافع خود را پيگيرى و مظالم خود را در يك روند سياسى آزاد فريادرسى كنند، با نااميدى به سايه ها پناه مى برند تا شكار مردان شيطانى با طرح هاى خشونت آميز شوند. در اين جوامع، رويايى است اگر اصلاحات اقتصادى را تشويق كنيم و اميد داشته باشيم كسرى آزادى به خودى خود با مرور زمان بهبود يابد. اطمينان داريم كه دموكراسى در خاورميانه موفق خواهد بود نه از اين رو كه ما به اصول مان ايمان داريم بلكه به اين دليل كه آرزوى اساسى انسان براى آزادى و حقوق دموكراتيك، جهان ما را تغيير داده است. بدبينان جزم انديش و دترمينيست هاى فرهنگى زمانى بر اين باور بودند كه "ارزش هاى آسيايى" يا فرهنگ آمريكاى لاتين يا استبداد اسلاو يا قبيله گرايى آفريقايى استقرار دموكراسى را ناممكن مى كند. اما آنها اشتباه مى كردند و اين حقيقت غير قابل ترديد بايد راهنماى حكمرانى ما شود كه دموكراسى تنها ضامن صلح پايدار و امنيت بين كشورها است زيرا تنها شيوه براى برقرارى آزادى و عدالت بين آنها است.ذات دموكراسى برخلاف استبداد هرگز تحميل نشده است. شهروندان مى بايست آن را انتخاب كنند آن هم نه در چارچوب صرف يك انتخابات. دموكراسى روندى روزمره براى ساخت نهادهاى دموكراتيك است، حكومت قانون، قوه قضائيه مستقل، رسانه هاى آزاد و رسميت يافتن حقوق مالكيت به علاوه برخى حقوق ديگر. ايالات متحده نمى تواند استقرار نهادهاى پيش گفته را تضمين كند، اما ما مى توانيم و لازم است كه فرصت هايى براى افرادى بسازيم كه اختيار زندگى و كشور خود را داشته باشند. قدرت ما پردامنه ترين مشروعيت خود را زمانى به دست مى آورد كه از حق طبيعى تمام مردم حتى آنها كه با ما مخالفند براى حكمرانى آزادانه بر خودشان حمايت كنيم. آيا اين باور كه پس از حملات يازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ در وضع موجود در خاورميانه تغييرى حاصل نشد ارزش دفاع دارد؟ چگونه مى توان به حفظ اوضاع جارى در منطقه اى كه تروريسم را پرورش داد و به صدور آن اقدام كرد، منطقه اى كه تاوان خطاهاى رژيم هاى اقتدار گرا را ملل و مردم بى گناه مى پرداختند، جايى كه لبنان زير چكمه اشغال سوريه له مى شد، جايى كه دولت فلسطينى بيش از خواست مردمش به بقاى خويش مى انديشيد و جايى كه مستبدى چون صدام آزادانه به قصابى مردمش، بر هم زدن ثبات همسايگانش و تخريب روند صلح مردم اسرائيل و فلسطين مى پرداخت، بسنده كرد؟ خيال محض است كه تلقى كنيم خاورميانه پيش از اين كه آمريكا وضعيت "ثبات" آن را بر هم زند اوضاع مناسبى داشت.اگر ما به اين امر معتقد بوديم و اقدامى نمى كرديم ببينيد چه چيزهايى را از دست مى داديم، لبنانى كه آزاد از اشغال خارجى است و اصلاحات دموكراتيك را پيش مى برد، دولت فلسطينى كه توسط يك رهبر منتخب اداره مى شود و علناً خواستار صلح با اسرائيل است. مصرى كه قانون ساسى خود را اصلاح كرده و امكان برگزارى انتخابات چند حزبى را فراهم كرده است. كويتى كه اكنون زنان در آن شهروند كامل محسوب مى شوند و البته عراقى كه در هنگام رويارويى با شورشى خون بار، چند انتخابات تاريخى برگزار كرده، پيش نويس قانون اساسى جديد را نوشته، آن را به تصويب رسانده و براى انتخاب دولت مشروطه جديد به پاى صندوق هاى راى رفته است.سال پيش اين پيشرفت ها غيرمترقبه و امكان ناپذير مى نمود اما روزى اجتناب ناپذير تلقى خواهد شد. اين طبيعت دوران هاى غيرعادى است كه اچسون آن را درك كرد و در خاطراتش نوشت: "دلالت وقايع در پرده ابهام فرو رفته است. گاهى در پى تفسير آنها بوديم؛ گاهى براساس ديدگاه هاى پيشين برداشت نادرستى داشتيم و پيش از پذيرش آنچه اكنون واضح به نظر مى رسد مكثى طولانى كرديم."

زمانى كه اچسون در سال ۱۹۵۳ دفتر كارش را ترك گفت، نمى توانست از سرنوشت سياست هايى كه با كمك او امكان وقوع يافت، آگاه باشد. يقيناً او پيش بينى نكرده بود كه چهار دهه پس از او جنگ ميان قدرت هاى عمده اروپايى دور از ذهن خواهد بود يا آمريكا و جهان ميوه هاى تصميمات خوب او را خواهند چيد و كمونيسم را از هستى ساقط خواهند كرد. اما رهبرانى چون اچسون سياست آمريكا را وقتى اقداماتشان مسبوق به سابقه نبود طبق اصول مان پيش راندند، زيرا آنها به جهان همان گونه كه بود نگاه مى كردند اما هرگز باور نداشتند قدرت تغيير آن و ايجاد وضعيتى مناسب تر را ندارند. صلح اكنون در تمامى نقاط اروپا و در بيشتر نقاط آسيا يك حقيقت است. زمانى كه دوره من پايان پذيرد و براى آخرين بار از جلوى تصوير اچسون بگذرم هيچ كس قادر نخواهد بود تصوير كاملى از دستاوردهاى سياست ما داشته باشد.