هنريك سايس فيلسوف حرفه اى مى گويد كه خانواده اش سر به سرش مى گذارند و مى گويند كه «پنج تا از بهترين دوستان تو يونانيان مرده اند.»

به رغم اينها او در پاييز امسال نوشتن كتابى در مورد افلاطون را كنار گذاشت تا معماى عملى ترى را حل وفصل كند: با ۱۹۰ ميليارد دلار چه كار مى شود كرد؟

سايس در سپتامبر امسال كارش را به عنوان عالم اخلاق درون سازمانى براى «بنياد نفت دولت نروژ» - يكى از بزرگترين منابع سرمايه گذارى مالى در جهان _ آغاز كرد. اين استاد دانشگاه ۳۹ساله مى گويد: «در اين مدت بايد كلى چيزهاى نامرتبط با سابقه كارى ام ياد مى گرفتم. من فيلسوفم، بانكدار نيستم.»

او در دفترى جديد در «بانك مركزى نروژ» نشسته است تا در اين مورد به تامل بپردازد كه در دوره فعلى اوج گيرى قيمت هاى نفت، نروژ سومين صادركننده بزرگ نفت جهان چگونه مى تواند منفعت بردن را با اصول اخلاقى سازگار كند. سايس مى گويد كه سرمايه گذارى «مالامال از موضوعات اخلاقى است.» قصد او تعيين كردن آن است كه «بنياد نفت» حافظ درآمدهاى نفتى نروژ چگونه مى تواند از سرمايه هايش طورى استفاده كند تا شركت ها اخلاقى تر رفتار كنند.مسير حرفه اى غيرمتعارف آقاى سايس بيانگر موضع غيرمعمول نروژ در ميان كشورهاى عمده صادركننده نفت است كه همه آنها در حال حاضر با اين موضوع دست و پنجه نرم مى كنند كه چگونه از درآمد سرشارشان به نحوى معقولانه استفاده كنند. نروژ برخلاف بسيارى از كشورهاى صادركننده نفت كشورى است مرفه، دموكراتيك و كاملاً پاك از فساد مالى...

سايس مى گويد: «مديران مالى ساير دولت هاى نفتى مى توانند با عالى ترين لباس ها و بزرگترين اتومبيل هاى تشريفاتى به اين سو و آن سو بروند، اما روال ما اينگونه نيست.»

او با تراموا به سر كار مى رود و جوراب هاى وصله شده با تصوير سگ كارتونى «اسنوپى» مى پوشد.

نروژ سرزمين جايزه صلح نوبل و شمار فراوانى از گروه هاى حقوق بشر و صلح با جمعيتى ۶/۴ ميليون نفرى است كه از شهرت خود در درستكارى اخلاقى براى تاثيرگذارى بر ساير جهان در مقياسى نامتناسب با اندازه اش استفاده كرده است.

«بنياد نفت» نروژ براى اين بنياد نهاده شد تا ثروت نفت نروژ را براى نسل هاى آينده حفظ كند. بهار امسال «كنوت كجائر» سرپرست اين بنياد و «اينگو سلينگستاد» مدير دارايى هاى آن به سايس مراجعه كردند و به او شغلى را پيشنهاد دادند. سايس ابتدا فكر كرد آنها با او شوخى مى كنند يا سوءتفاهمى در كار است و به آنها گفت: «مى دانيد درباره چه صحبت مى كنيد من حتى بين برگه هاى سهام و اوراق قرضه هم فرق نمى گذارم.»

اما آقاى كجائر به او اطمينان داد كه «بنياد» به اندازه كافى داراى كارشناسان مالى هست. او توضيح داد كه آنچه مورد نياز آنها است، يك فيلسوف اخلاق است كه مجموعه نوينى از «اصول راهنماى اخلاقى» را كه سال قبل وزارت دارايى تدوين كرده، به اجرا درآورد. سايس هنگامى كه با پيشنهاد حقوق تقريباً دو برابر حقوق دانشگاهى اش روبه رو شد، تصميم گرفت كار را قبول كند.

سايس كه در دانشگاه اسلو و كالج بوستون فلسفه تحصيل كرده است، در مورد اخلاق بسيار مى دانست. آخرين كتاب او «راه هايى به سوى زندگى خوب - تاملات فلسفه درباره اخلاق روزمره» نظرات متفكران بزرگ را در مورد مسائل روزمره به كار مى گيرد، مانند اينكه آيا والدين بايد گاهى به كودكانشان دروغ بگويند يا نه.

اما در مورد علوم مالى پيشرفته كار به اين راحتى ها نيست. سايس كه گاهى از واژگان فنى مورد استفاده همكاران جديدش سر درنمى آورد، يك نسخه از «لغت نامه تجارت آكسفورد» كنار دستش دارد و معنى هر واژه اى را كه نمى فهمد از روى آن نگاه مى كند. چهار نفر كارمند زير دست او به قول خودش مانند «سگ نابينايان» در راهيابى به او كمك مى كنند و البته گاهى هم طرف مشورتش رساله اى است از يك فيلسوف قرن هفدهمى انگليس يعنى توماس هابز كه هشدار مى داد اميال بى قيدوبند مانند حرص و آز زندگى را «فقيرانه، ناخوشايند، سبعانه و كوتاه» مى كند.او مى گويد كه گاهى نروژى ها در مورد نقش او دچار سوءتفاهمند: «آنها فكر مى كنند كه من مفتشى اخلاقى در برج عاج سرمايه دارى هستم.» سايس كه پسر يك نخست وزير سابق محافظه كار است، خودش را يك آدم فضيلت مآب توصيف مى كند و مى گويد هيچ مشكلى با سرمايه دارى ندارد. او به شوخى مى گويد كه خصلت هاى طغيانگرانه اش محدود مى شود، كار كردن به عنوان يك معلم مدرسه يكشنبه ها در كليساى لوترى اسلو كارى كه در يك كشور عمدتاً سكولار غيرمتعارف به حساب مى آيد.

سال گذشته يك كميته دولتى ماه ها را صرف تدوين يك پيش نويس از مقررات كرد، با اين قصد كه سرمايه گذارى «اخلاقى» دلارهاى نفتى نروژ تضمين شود. در پارلمان كشور مباحثات تندى در اين مورد درگرفت كه آيا بايد «بنياد نفت» را از خريد سهام شركت هاى سيگارسازى منع كرد يا نه. نهايتاً اما پارلمان با توجه به اينكه يك سوم نروژى ها سيگار مى كشند، بر ضد چنين تحريمى راى داد.يكنواختى در تصميم گيرى ها هميشه فراگير نيست. براساس دستورات وزارت دارايى كه مى خواهد در موجودى سهامش سهام شركت هايى كه انواع اسلحه مورد مخالفت نروژ را مى سازند، نباشند، امسال «بنياد نفت نروژ» همه سهامش در مجموعه اى از توليدكنندگان اروپايى و آمريكايى توليد سلاح را زير قيمت فروخت. اما در همين حال وزارت دفاع نروژ مشترى برخى از همين شركت ها است. به گفته سايس نايكنواختى در تصميمات مسئله بغرنجى است كه مورد توجه او است، اما تا به حال به «پاسخ آسانى» در مورد آن نرسيده است.

نروژ براى اولين بار در دهه ۱۹۷۰ نفت خامش را روانه بازار كرد و اكنون بيش از سه ميليون بشكه نفت در روز توليد مى كند. انتظار مى رود كه امسال ماليات ها و عوارض پرداخت شده به وسيله شركت هاى نفت، به علاوه منافع حاصل از «استات اويل اى اس اى»، شركت نفتى كه بيشتر سهامش متعلق به دولت نروژ است، به ۴۲ ميليارد دلار بالغ شود. مقدارى از اين درآمد صرف اعتباردهى به بودجه دولت مى شود، اما اغلب آن روانه «بنياد نفت» خواهد شد.

به گفته «پياگاردر» سردبير «نورواچ»، نشريه اى كه براى رفتار اخلاقى شركت ها پيكار مى كند، سال هاى بسيارى سياستمداران و مقامات مالى نروژ در برابر تقاضا براى اتخاذ يك دستور كار اخلاقى توسط بنياد مقاومت كردند.

آنها نگران بودند كه چنين تقاضايى ممكن است هدف اصلى اين بنياد يعنى تامين پول كافى مورد نياز دولت براى برآورده كردن تعهدات آينده اش را مختل كند.

دولت نروژ در نوامبر سال ۲۰۰۴ مقررات جديدى را تصويب كرد كه سرمايه گذارى هايى را ممنوع مى كند «كه شامل اين خطر غيرقابل پذيرش مى شوند كه بنياد در عمل يا ترك عملى شركت كند كه غيراخلاقى محسوب مى شود.» دولت در همين حال يك «شوراى مشورتى درباره اخلاق» تشكيل داد تا شركت هاى متخطى را كنار بگذارد و به بنياد دستور داد تا حقوق سهامدارى اش را براى ترويج معيارهاى مديريت شركت ها كه به وسيله سازمان ملل و «سازمان توسعه و همكارى اقتصادى» مستقر در پاريس تدوين شده اند، به كار گيرد.

به گفته خانم گاردر «اين پيروزى بزرگى براى نظر عمومى بود. ما مقررى را كه از پول آدمكشى به دست آيد نمى خواهيم.»

تا به حال ۹ شركت بزرگ اروپايى و آمريكايى، كه اغلب آنها شركت هاى اسلحه سازى بوده اند، از مجموعه سهام هاى تحت مالكيت بنياد كنار گذاشته شده اند.

از جمله شركت ها مى توان به شركت آليانت تكنوسيستمز، شركت جنرال ديناميكز، شركت لاكهيد مارتين و شركت رى تئون اشاره كرد كه همه آنها را شوراى اخلاقيات به خاطر مشاركت در توليد بمب هاى خوشه اى مقصر شناخته است. نروژ معتقد است كه چنين سلاح هايى، كه بمب هاى كوچكى را بر روى ناحيه هدف مى افشانند به گفته شوراى اخلاقى، «به اصول بنيادى انسان دوستى تعدى مى  كنند.»

«آليانت تكنوسيستمز» مى گويد كه يك دهه است كه بمب خوشه اى نساخته است. «جنرال ديناميكز» مى گويد: تنها فيوزهاى مورد استفاده در اين بمب ها را مى سازد. «لاكهيد» از اظهارنظر خوددارى كرد. «رى تئون» هم از بحث در مورد حركت نروژ سر باز زد، اما گفت كه «به توليد كردن تجهيزات نظامى در حمايت از دولت ايالات متحده و متحدان آن متعهد مى ماند.»

سايس وظيفه مشكل تلاش براى تغيير دادن رفتار شركت ها را به عهده دارد، پيش از آنكه بنياد مجبور شود در مورد عدم سرمايه گذارى در آنها تصميم بگيرد. حوزه نفوذ حقوق بنياد به عنوان سهامدار در ۳۲۰۰ شركت است. اما قدرت او با دارايى هاى نسبتاً كوچك بنياد در هر يك از اين شركت ها محدود مى شود. به علاوه او مى گويد: «اگر ما فقط داد و هوار راه بيندازيم، ما را به عنوان متعصبان اخلاقى اسكانديناوى كنار مى گذارند.»

او مى گويد كه با ساير سرمايه گذاران ارتباط برقرار مى كند و سعى مى كند موضوعات اخلاقى از ميزان پرداختى ها به مديران اجرايى تا آلودگى محيط زيست و موضوعات كارگرى را به آنها بقبولاند. او پس از سه ماه كه بر سر اين كار است، هنوز پيروزى عمده اى به دست نياورده است، اما مى گويد بنياد در مدون كردن «موضع اصولى اش» پيشرفت كرده است.كارل هگن سياستمدار پوپوليست و عضو پارلمان، عقيده دارد كه نروژ بايد دلواپسى در مورد اخلاقيات را كنار بگذارد. او مى خواهد كه مقدار بيشترى از سرمايه بنياد صرف ساختن خانه در اسپانيا براى بازنشستگان نروژى و سرمايه گذارى در ساير پروژه ها شود. او مى گويد كه شغل سايس دلخوش كنكى براى خيرخواهان دوآتشه ساده لوح است. «ما به سينه مان مى زنيم و مى گوييم: نگاه كنيد ما چه آدم هاى خوبى هستيم.»

سايس تصديق مى كند كه خيرخواهى اغلب كار پيچيده اى است، او با نقل قولى از ساموئل جانسون نويسنده قرن هجدهمى انگليسى مى گويد اين تلاش ارزشش را دارد: «حقيقت وجود ساعت گرگ و ميش به معناى آن نيست كه نمى توانيد روز را از شب تشخيص دهيد.»

Wall Street Journal, 1 December, 2005