محرمانگى (Privacy) مسئله اى هزارچهره است. چون مارى هفت سر كه چون يك سرش را قطع مى كنيد، دو سر به جايش مى رويد. «دستورالعمل اتحاديه اروپا درباره حفاظت اطلاعات» محرمانگى اطلاعاتى را تقريباً به حد يكى از حقوق اساسى بشر رسانده است، چرا كه دولت هاى عضو را متعهد مى كند از «حقوق و آزادى هاى بنيادى اشخاص طبيعى و به خصوص حق آنها در حفظ محرمانگى در رابطه با پردازش اطلاعات شخصى» محافظت كنند. (ماده اول دستورالعمل) با اين حال در اين روزها «برادر بزرگ» به يمن موتور جست وجوى اينترنتى شما در آن سوى اقيانوس اطلس، گوگل، سر ديگرى پيدا كرده است.

امروز هر كسى مى تواند اطلاعات مربوط به هر كس ديگرى بر روى گوگل را مورد جست وجو قرار دهد. هر چه اين موتور جست وجو قوى تر شود، هر چه به طور گسترده تر و عميق ترى در شبكه كاوش كند، به وسيله اى مفيدتر و پرطرفدارتر بدل مى شود. بسيارى اين اوج گيرى ديالكتيكى را امتيازى ناشى از ماهرتر شدن موتور جست وجو مى شمرند. مشكل اين است كه هر جزيى از اطلاعات درباره شما كه در شبكه باقى مى ماند، دير يا زود ممكن است در معرض جست وجو با گوگل قرار گيرد. حقيقت آن است كه ما در سپهر اطلاعاتى شفافى زندگى مى كنيم و تجاهل يا بيزارى ما نسبت به آن تفاوتى ايجاد نمى كند. اما ما به دنبال اين سر آن مار هفت سر نيستيم. شكايت كردن از «كوكى»۱ها (Cookies) نيز هدف ما نيست. كوكى ها مدت ها است كه در ميان ما بوده اند. ما مى دانيم كه برخى از آنها بى خطر و يا حتى مفيدند و مى دانيم كه چگونه با آنهايى كه اينگونه نيستند برخورد كنيم.

نه، مشكل جديد محرمانگى در رابطه با موتورهاى جست وجو و در نتيجه گوگل قدرتمند به طور خاص مسئله ديگرى است. مشكل به ساخته شدن شرح حالى از شما براساس كل تاريخچه جست وجوهايتان برمى گردد.

كامپيوتر شما مى تواند از طريق تاريخچه جست وجو، «كوكى»ها و «كش» (Cache)۲ سايت هايى را كه شما بازديد كرده ايد، مشخص كند. خوشبختانه همه اين رد پاها تحت كنترل شما است. اما اين امر در مورد رد پاهاى به جا مانده بر روى شبكه از جست وجوهاى شما صادق نيست. گوگل براى هر جست وجويى كه از طريق موتور آن صورت مى گيرد، آدرس IP اينترنت شما (شماره اى كه كامپيوتر شما را بر روى اينترنت مشخص مى كند، با مراجعه به وب سايت www.showmyzip.com مى توانيد IP خود را پيدا كنيد)، زمان انجام جست وجوى شما، شكل بندى نرم افزار وبگرد شما، كوكى هاى معمول و از همه مهمتر «همه كليدواژه هاى جست وجوى شما» را ثبت مى كند. اين سوابق به شركت گوگل تعلق دارند و گرچه هويت اشخاص با آدرس هاى IP همراه نيست، اما مى توان از طريق آنها كاربران خاص را رديابى كرد. آن جست وجويى كه سال ها قبل شما درباره رمان «لوليتاى» ناباكف انجام داده ايد تا مقاله اى درباره عشق نوسيكا به اوليس بنويسيد. تصوير بانوى جوان برهنه اى كه هنگام جست وجوى دخترتان براى «سفيد برفى» در تصاوير گوگل ظاهر شده است (به رغم استفاده از گزينه «فيلتر كردن متوسط» در گوگل). آخرين اخبار بازى هاى كريكت در زمانى كه تصور مى رفت شما در جاى ديگرى باشيد يا كار ديگرى بكنيد، يا هديه خاصى كه شما در جست وجوى آن بوديد، اما همسر شما هيچ گاه آن را دريافت نكرد... گوگل هيچ كدام آنها را براى مدتى نامحدود فراموش نخواهد كرد و از آنها مى توان مانند كاشى هاى فراوان در يك موزائيك ديجيتال با جزئيات بسيار استفاده كرد تا شرح حالى از شما ساخته شود. مسابقات بيست سئوالى را به ياد داريد؟ گوگل يك مسابقه ۸سئوالى بسيار پيچيده تر را بازى مى كند كه در آن شما هدف هستيد، هر جست وجوى جديد نقطه اى جديد در اين تصوير است. گوگل تنها نياز به متصل كردن آنها به هم دارد تا وصفى به دست آيد كه تنها مختص شما است.

اين تهديد جديد پنهان نمانده است. (نگاه كنيد به www.google-watch.org)

شركت گوگل سعى كرده است كه به نگرانى هاى فزاينده پاسخ دهد. www.google.com/privacy.html اما اين پاسخ ها آنقدرها كه برخى صاحب نظران انتظار دارند، اطمينان بخش نبوده است. (نگاه كنيد به  ww.wired.com/news/culture/0,124,67982,00htmltw=wn-story-related) مشكل اين است كه شركت گوگل توانايى اش را در جمع آورى و ذخيره داده هاى جست وجوى شما براى هر مدتى كه بخواهد حفظ مى كند («هيچ سقف و محدوديت زمانى در مورد حفظ داده ها وجود ندارد») و از آنها براى هر مقصودى كه فكر مى كند مناسب است، استفاده مى كند. در «عصر گوگل» شما همانيد كه بر روى گوگل جست وجو مى كنيد. هويت شخصى به موضوعى از معناشناسى تجسسى (Erotetic Semantics) بدل شده است: پرسش هايى كه مى پرسيد بهتر از پاسخ هايى كه مى دهيد هويت شما را معين مى كنند، چرا كه امكان دروغ گفتن در آنها بسيار كمتر است. بنابراين هنگامى كه داريد به جست وجوى اينترنتى مى پردازيد، حواستان جمع باشد، روزى جست وجوهاى تان ممكن است به سويتان بازگردند و دفعه ديگرى كه روى گوگل جست وجو مى كنيد، چند كليدواژه را كه دوست داريد با آنها شناسايى شويد، وارد آن كنيد. براى آغاز كردن شكل بخشيدن به موزائيك وصف كننده هيچ وقت دير نيست.

*«لوچيانو فلوريدى» مدرس فلسفه در Universita degli studi di Bari و دانشگاه آكسفورد و مولف كتاب «درآمدى بر فلسفه و كامپيوتر» (انتشارات راتلج) است.

پى نوشت ها:

۱- كوكى (Cookie) يك بسته اطلاعاتى كه به وسيله يك «سرور» (خدمات دهنده) به نرم افزار جست وجوگر اينترنت فرستاده مى شود و سپس نرم افزار جست وجوگر هر بار كه با آن خدمات دهنده ارتباط برقرار مى كند، آن را باز مى فرستد. كوكى ها براى تائيد، رديابى و حفظ اطلاعات اختصاصى كاربر استفاده مى شوند.

۲- كش (Cache) مجموعه اى از داده ها كه كپى هاى مقادير اصلى ذخيره شده در جايى يا مورد پردازش قرار گرفته در قبل است و در صورتى كه داده هاى اصلى (از لحاظ زمان دسترسى) گرانقيمت باشند، بر مبناى خواندن «كش» بر روى آنها عمل مى شود.