پرده بگردان و بزن ساز نو

هان كه رسيد از فلك آواز نو

تازه و خندان نشود هوش و گوش

تا زخرد در نرسد راز نو (مولوي)

مقام معظم رهبري سال جديد را سال نو آوري و شكوفايي و توسعه در همه عرصه ها و بخصوص علوم و فناوري نام نهادند و براي رسيدن به اين هدف بزرگ راه هاي ميانبر را توصيه نموده اند. راه ميانبر در دستيابي به توسعه مورد نياز كشور جهت رفع عقب ماندگي ها شتاب در روش هاي نوآورانه در كشور است و بخشهاي مختلف كشور بايد با اتكال به نوآوري و علم و فرهنگ كشور را به پيش ببرند.

امسال هر ايراني در حوزه كاري خويش بايد فعاليتها، روشها و نوآوري‌ها را به كار گيرد تا به هدف تعريف شده در چشم انداز بيست ساله نظام رسيد.

اما صرف توجه به نواوري بدون ايجاد فرهنگ و طراحي و تامين بايستي هاي آن و تعريف دقيق از روش هاي اجرايي كردن ان عملا تحولي رح نخواهد داد.

اما نواوري بدون خلاقيت امكانپذيرير نيست بنابر اين لازم است ضمن تعريف دقيق اين دو واژه راهكارهاي عملي خلاقيت، نواوري و شكوفايي در عرصه هاي علوم و فناوري ها در ابعاد سازماني و فردي روشن گردد.

در اين مسير بايد سازمانها و مراكز تحقيقاتي و بخصوص مديران و مسئوليني كه قرار است در سازمان خود نواوري را فرهنگ سازي نمايند بايد خود نوآور و تحول گرا باشند و با زمينه هاي رشد نواوري اشنا باشند زيرا مديراني كه با بستر هاي رشد خلاقيت و نواوري اشنا نباشند و خود هيچ ايده نواورانه اي در عرصه مديريت نداشته باشند نمي توانند در سازمان ايجاد تحول نمايند.

خلاقيت و نواوري يك شبه، ناگهاني و با صدور دستور العمل و بخشنامه عملي نمي شود. رهبر انقلاب با روشن بيني كامل و اگاهي دقيق از اين موضوع سالهاست كه بستر سازي اين موضوع را آغاز نموده اند. طرح موضوع نهضت نرم افزاري و توليد علم و تاكيد جدي بر عقب ماندگي علمي كشور، و ضرورت يافتن روش هاي نو براي كاهش فاصله علمي با جهان در ملاقات با اقشار مختلف مردم، نخبگان و مسئولين بطور مكرر و بطور مشروح دال بر اين موضوع است. ولي فقدان توانمندي كافي در مديريت هاي سازماني در اجرايي نمودن رهنمود هاي رهبري و نگراني ايشان در تاخير در اجراي اين موارد سبب گرديد كه سال 87 را بنام سال نوآوري و شكوفايي مقرر نموده تا شايد از اين طريق و تاكيد مكرر بر اين هدف در بين مسئولين، مديران و سازمان هاي مسئول گام هاي اجرايي اساسي در اين مسير برداشته شود.

تاكيد مجدد بر اين نكته ضروري است كه كه بهره‌گيري از خلاقيت ها جهت نواوري در علوم و فناوري ها، نيازمند مديران خلاق و نواور است. با روش هاي مديريتي پر پبچ و خم، ايستا و خشك فاقد نواوري و خلاقيت نمي توان انتظار تحول سريع و عاجل در توسعه نواوري را داشت بنابر اين بايد بطور جدي ادعا نمود كه جهت اجرايي شدن رهنمود هاي مقام معظمي بايد:

1- اولين گام تحول، نواوري و شكوفايي بايد در نهاد هاي كلان و تصميم گيري، مديران و نهاد هاي حمايتي از علوم و فناوري ها صورت گيرد.

2-همچنين لازمه اين تحول ايجاد روحيه ازاد انديشي و نقويت فرهنگ تفكر، انديشه و خلاقيت است كه رهبر انقلاب اولين نياز نهضت نرم افزاري و توليد علم را ازاد انديشي و حمايت از انديشه ها و نظريه پردازي ذكر نموده اند.

3-با توجه به گستره كارايي نواوري و شكوفايي در تمام عرصه هاي اجتماعي، خدماتي، علمي و فني و بخصوص در حوزه علوم و فناوري هاي نوين هر فرد با توجه به توانايي ها مي تواند راه هاي نويي را جهت بهبود و افزايش كارايي حيطه اختيارات خود انجام دهد. و در عرصه تحقيق و پژوهش انتظار اينست كه مديران و محققين اين حوزه بيشترين تحول را در خلاقيت و نوآوري در زمينه كاري خود ارائه نمايند.

بدين جهت در پاسخ به اين سئوال كه سازمانها، مراكز تحقيقاتي، مديران، محققيق؛ دانشمندان و كارشناسان براي ايجاد تحول نوآورانه در مراكز تحقيقاتي چه مواردي را بايد مورد بررسي و توجه قرار دهند مقاله زير تنظيم گرديده است.

تعاريف:

خلاقيت يا creativity

تعاريف مختلفي براي خلاقيت ارائه شده است مانند: به كارگيري توانايي هاي ذهني براي بوجود اوردن انديشه، فكر و مفهوم جديد.

خلاقيت مخصوص انساني خاص نيست همه قادرند در هر سطحي از علم، شرايط اجتماعي و اقتصادي از توان خلاقه خويش بهره ببرند.

خلاقيت گوهر درخشان و گرانيهايي است كه با انسان زاده مي شود و همواره با جوهر او متصل است و هميشه همراه انسان است.

خلاقيت به معناي توانايي تركيب ايده ها در يك روش منحصر به فرد يا ايجاد پيوستگي بين ايده هاست.

خلاقيت عبارت است از به كارگيري توانائيهاي ذهني براي ايجاد يك فكر يا مفهوم جديد.

نوآوري innovation

نوآوري فرايند اخذ ايده خلاق و تبديل آن به محصول، خدمات و روشهاي جديد عمليات است.

به كارگيري ايده، انديشه و فكر جديد ناشي از خلاقيت مي باشد. در حقيقيت نواوري فرايندي است كه مفهوم جديد يا انديشه و ايده تازه توليد شده بوسيله ي خلاقيت را به عمل تبديل مي كند.

نوآوري عبارت است از كاربردي ساختن افكار و انديشه هاي نو ناشي از خلاقيت، به عبارت ديگر، در خلاقيت اطلاعات به دست مي آيد و در نوآوري، آن اطلاعات به صورتهاي گوناگون عرضه مـــــي شود.

در تفاوت بين تغيير و نواوري گفته شده تغيير ايجاد هرچيزي است كه با گذشته تفاوت داشته باشد، اما نوآوري اتخاذ ايده هايي است كه براي سازمان جديد است. بنابراين، تمام نوآوريها منعكس كننده يك تغييرند اما تمام تغييرها، نوآوري نيستند.

ويژگي‌هاي افراد خلاق و نوآور

افراد از نظر خلاقيت متفاوت اند. كسي كه زندگي خلاق دارد، احساس توانمندي را در خود پرورش مي دهد، با مهر و محبت ناكاميها را مي پذيرد و نيروهايش را در راه تحقق اهدافي كه دارد بسيج مي كند.

ايام گرانبهاي عمر را به بطالت تباه نمـــــي كند، خوب مي داند كه بيكاري و وقت گذراني به فراغت پرداختن بيش از اندازه اسباب تكدر خاطر مي شود او اهل تفكر و انديشه است و بجاي اتلاف وقت زمان خود را به نحوي مديريت مي كند كه وقت بيشتري براي انديشيدن و تعمق در سئوالات اساسي چون خداوند، خود، معرفت نفس و اثار خلقت و پديده هاي نامشكوف جهان هستي داشته باشد.

انسان خلاق دلبسته ماديات نيست. انسان خلاق سعادت را در القاب جست وجو نمي كند.

انسان خلاق از سرگرميهاي انفعالي فاصله مي گيرد. از انگاره هاي انفعالي حذر مي كند و علاقه مند و بانشاط در جهت هدفهايش گام بر مي دارد. به قدري محو انديشه و تفكر ات نو است كه فرصتي براي خودخواهي پيدا نمي كند و جان كلام آنكه، مشتاق و هدف گراست. احساس جواني دائم دارد، احساسي كه همه به آن نياز دارند ولي متاسفانه اغلب از آن محروم هستند.

انسان متفكر و انديشمند خلاق و نوآور است او در هر پديده اي چيزي نو مي يابد ديدي وسيع و ذهني جستجوگر دارد، كنجكاو است و در جستجوي تازه ا و نايافته ها.

علاوه بر اين افراد خلاق داراي يك سري از ويژگيهايي هستند كه اين ويژگيها را مي توان با درجات متفاوت در تمام اقراد جامعه پيدا كرد. خلاقيت در اثر رخوت و كم كاري را كد و كسل مي گردد ولي هيچگاه از بين نمي رود، بنابراين بايد سعي شود اين ويژگيها پرورش داده شوند تا خلاقيت دچار ركود نگردد.

1- سلامت فكر و روان:

افراد خلاق افرادي هستند كه از سلامت رواني برخوردارند. اين افراد قادرند فكر، انديشه و حرف هاي تازه را پشت سر هم مطرح كنند بدون اينكه دچار ركود گردند.

بهره مندي از ذهني سالم، باز و گشوده اين امكان را براي قوة خلاقه فراهم مي كند تا از انچه مي خواهد تصوير روشني بيافريند و بلاخره عملي منشا موفقيت و پيروزي است كه در وراي ان انديشه اي سالم نهفته باشد، همانگونه كه ورزش عضلات را قوي تر و سالم تر مي كند تفكر، مطالعه كتاب هاي خوب و مفيد و نگارش تجارب، افكار و منش ها نيز باعث تقويت و سالن تر شدن روان و ذهن گرديده و نهايتاً موجب باروري و شكوفايي خلاقيت ميگردند.

2- انعطاف پذيري:

يعني توانايي كنار گذاشتن چار چوب هاي ذهني بسته و خشك، توانايي ديدن انديشه هاي جديد و بررسي افكار نو و پذيرش مناسب ترين و كارآمد ترين آنها. با دو سؤال از خود مي توانيم به ميزان انعطاف پذيري مان در زندگي خصوصي و اجتماعي پي ببريم:

الف- چه مقدار به اشتباهات و قصور خود در مقابل ديگران اعتراف مي كنيم؟

ب- چه مقدار در مقابل آنچه نمي دانيم اعتراف كرده و كلمه ي نمي دانم را بر زبان جاري مي كنيم؟ تكرار در اعتراف به موقع به اشتباهات و اقرار صادقانه به انچه نمي دانيم باعث مي شود اين خصوصيت خوب به يك رفتار طبيعي و عادت مقبول تبديل گرديده و اين توانايي را بدهد تا در چارچوب هاي ذهني باطل را فرو بريزد. هر اندازه خلاقيت و نواوري بيشتر باشد به همان اندازه انعطاف پذيري بيشتر شده و وقت كمتري به حراست و دفاع از افكار غلط گذشته صرف خواهد شد. مطالعه سيره انبيا و اوليا (ع) و دانشمندان و نوابغ بزرگ جهان اسلام نشان مي دهد كه چقدر اهل تفكر و انديشه بودندو چگونه در مقابل افكار منحط و متهجرانه با صبر و تحمل و شكيبايي گوش فرا ميداندن و سپس با منطقي كه هر انسان انديشمند و صادقي را قانع مي كرد دريچه هايي از انديشه هاي بزرگ و خلاق را كه تا آن روز هرگز نشنيده بودند در مقابل انان مي گشودند. جهاني بزرگ تر و انديشه هايي جهاني براي رشد و تعالي انسان در همه زمينه ها و از جمله علم و فناوري ها.

3-ابتكار:

يعني به پشتوانه انديشه سالم، ذهني پويا و منعطف در هر زمان بتوان پيشنهاد تازه اي را يافته و ارائه داد، ارائه پيشنهاد جديد خود نوعي از خلاقيت و نو اوري است. انسانهاي خلاق چشمه ي جوشاني از پيشنهادهاي سازنده و مفيد هستند.

4-ترجيح دادن پيچيدگي نسبت به سادگي:

افرادي كه خلاقيت نداشته و تمايلي به بروز چنين امري را ازخود نشان نمي دهند هرگز سراغ سختيها نرفته و همواره درجستجوي راهها ي بي دغدغه و اسان هستند بطوريكه معمولاًراه هاي پيموده شده را انتخاب مي نمايند و علاقه اي به خطر كردن و پذيرش وظايف سنگين را ندارند. اين افراد خواهان سايبان امنيتي ساخته شده به دست ديگران هستند در حاليكه افراد خلاق و مبتكر همواره در تلاش و تكاپو بوده وبه هر كور سوئي رضايت نداده و در جستجوي منشا نور مي باشند.

بنابراين پيچيدگي ها را انتخاب كرده و بدنبال يافتن راه حلي ساده براي انها هستند. ولي افرادي كه تمايل به خلاقيت ندارند به جاي پرداختن به ريشه ها خود را با برگ ها و شاخه ها سرگرم كرده و با رفتن به سراغ مسائل ساده خود را قانع و ارضا، مي كنند.

5-استقلال راي و داوري:

افراد خلاق بر خلاف افرادي كه تمايلي به خلاقيت ندارند انسانهايي پيرو و دنباله رو نبوده، و به دنبال تكيه گاهي درعالم بيرون نيستند تا به او چنگ بزنند، بلكه اين افراد صاحب فكر، انديشه، سبك و روشي خاص هستند. انها با توجه به اعتقاد به روح عظيم انساني و معرفت نفس با ديدگاهي فراتر از ماديات با تكيه به خداوند و خزائن علوم نهان در روح انسان كه خداوند به وديعه گذاشته است با جستجو، تفكر و مطالعه به ايده هايي مي رسند كه مي تواند جهان را متحول سازد.

6-تمركز نيروي ذهني بر والاترين هدفي كه دارند

افراد خلاق هميشه ودر هر شرايطي ذهن و نيروي خود را بريك موضوع ويژه متمركز مي كنند وبه دنبال دستيابي به هدفي والا و بلند مرتبه هستند و با اين عمل بر قله رستگاري و موفقيت تكيه مي زنند همانند متمركز شدن نور توسط ذره بين در يك نقطه و يا تمركز ليزر در يك نقطه كه حتي در فولاد هم نفوذ مي كند. اما انسانهايي كه از خلاقيت كمتر برخوردارند اهداف و مسئوليتهاي متعددي را بر مي گزيند و در هيچ زمينه اي بطور كامل توفيق حاصل نمي كنند. پراكنده كاري حاصل ذهني پراكنده و غير متمركز است كه مانع تمركز ايده هاست هرچند بررسي سوابق انسان هاي بزرگ و نوابغ نشان مي دهد كه در بين انان افرادي شلوغ و غير منظم هم وجود دارند ولي به نظر نمي رسد اين امر به معناي پراكندگي ذهني انها باشد و شايد اهميت دادن فوف العاده به امور بزرگتر سبب بي توجهي انان به اموري جون نظم دادن اطراف خود باشد.

شايد با اندك تفكر مثالهايي ازمديران و مسئولين در محيط اطراف خود بيابيم كه با قبول چندين مسئوليت و عدم توانايي در تمركز روي يك نقطه مدير موفقي نبوده اند ويا بالعكس. بايد بدانيم كه دستيابي به اهداف همواره در فضاي ذهني روشن و متمركز و باايستادگي و پشتكار ميسر مي گردد.

چگونه خلاقيت خفته را بيدار سازيم:

با علم واعتقاد به انچه كه در پي مي ايد، با عمل به انها و با مداومت در انجام، هر انساني حتي با نازل ترين درجة خلاقيت قادر است جرقة مقدس را شعله ور ساخته وخلاقيت خفته را پيدا سازد.

بايد پذيرفت و باور داشت كه اين گوهر نفيس و گران بها در وجود همة ما از ابتداي خلقت تعبيه گرديده، چرا كه خداوند ما را نمايندگان خود در روي زمين ناميده است. اين فلسفه و اين ايمان منشا بيداري انديشه، فكر و پيدايش خلاقيت است. خداوند در قران كريم از اموزش اسما به انسان سخن مي گويد و ارزش ساعتي تفكر را بيش از سالها عبادت مي داند. ارزش انديشه و تفكر در اديان الهي بخصوص دين اسلام چنان والاست كه در قران و كاحاديث بخش هاي خاصي به اين موضع و در اهميت انديشه عميق، تفكر خلاقانه و جستجوگرانه در خلقت موجودات زمين و اسمانهاست.

تفكر و انديشه همراه با عبادت و ذكر سبب ارامش قالب و گشايش دريچه هاي ايده ها و تخيلات انساني است. چيزي كه بزرگان و انديشمندان نابغه اسلامي در زندگي خود بسيار بدان پرداخته اند و براي خلاقيت و نوآوري مي توان از ان بهره جست.

اگر چنين است زمان برنامه ريزي است، زمان ايجاد تصوير ذهني سالمي است كه اساس زندگي خلاق است، زمان شروع و شروع هرگز دير نيست.

شرايط مناسب تفكر و خلاقيت:

اول – تفكر نيازمند محيطي ارام است.

دو- از روش طوفان مغزي استفاده كنيد. اين تكنيك علاوه بر اينكه مخزني از ايده ها براي شما ايجاد مي كند بلكه به كمك آن مي توانيد در امور خود تصميم گيري هاي بهتري را اتخاذ نماييد

سه - هميشه با خود يك دفترچه و مداد يا خودكار به همراه داشته باشيد. هنگامي كه ايده اي تازه به ذهن شما مي رسد، آن را ياد داشت نماييد. هنگامي كه ايده هاي يادداشت شده خود را بازخواني مي كنيد، ممكن است 90 درصد آنها بيهوده جلوه كنند اما نگران نباشيد اين طبيعي است، 10 درصد از بقيه ايده هاي يادداشت شده بسيار ارزشمند خواهند بود.

چهار- هنگامي كه فكر نويي به ذهن شما مي رسد، يك فرهنگ لغت را باز كنيد و بطور تصادفي واژه اي را انتخاب نماييد و آنگاه سعي نماييداين فكرنو و آن واژه را با يكديگر تركيب نماييد و اين روش سبب خواهد شد به نكات جالبي دست يابيد. يك مفهوم شناخته شده ساده اي وجود دارد كه هنگامي كه ذهن شما در شرايط آزاد بسر مي برد قادر به خلاقيت نيست و هنگامي كه ذهن شما با محدوديت هايي روبرو مي شود، شروع به تفكر خواهد كرد و اين روش سبب مي شود ذهن شما دريك محدوديت قرارگرفته و تفكر نمايد.

پنج - مشكلي را كه با آن روبرو هستيد، با دقت تعريف نماييد، و يا آن را بر روي يك كاغذ يا دفترچه با جزئيات شرح دهيد. از اين طريق شما به نكات تازه و خوبي در خصوص مشكل خود دست مي يابيد.

شش - اگر نمي توانيد تفكر كنيد، بهتر است پياده روي كنيد. يك تغيير آب و هوابراي شما خوب بوده و به آرامي كمك مي كند تا سلولهاي مغزي شما به تحرك واداشته شوند.

هفت: تلويزيون نگاه نكنيد، زيرا ذهن شما توسط برنامه هاي تلويزيون اشغال مي شود و ديگر قادر نيستيد خلاقانه فكر كنيد، گويي با ديدن تلويزيون مغز شما از گوش ها و چشم هاي شما نشت كرده و خارج مي شود.

هشت: از مصرف دارو بپرهيزيد، بعضي از افراد براي تقويت خلاقيت خود از داروهاي خاص استفاده مي كنند، در حاليكه از نگاه ديگران، اين افراد تنها نظير افرادي هستند كه وابستگي دارويي دارند.

نه - تا مي توانيد درباره هر چيزي مطالعه كنيد، مغز شما با مطالعه كتاب ورزش مي كند. علاوه بر اينكه سبب الهام در ذهن شما مي شود بلكه آن را انباشته از اطلاعات مي كند كه اين خود سبب خواهد شد، سلولهاي مغزي شما با يكديگر راحت تر ارتباط برقرار كرده و زمينه براي خلق ايده هاي نو پديد آيد.

ده - مغز شما نيز همانند بدن شما نيازمند ورزش كردن است تا به خوبي فعاليت نمايد. در صورتي كه مغز ورزش نكند، به مرور سست و بي فايده مي شود. شما از طريق مطالعه كردن، بحث كردن با افراد باهوش مي توانيد سلولهاي مغزي خود را وادار به ورزش كنيد. گفتگو با ديگران در رابطه با كارگردانان فيلم ها و سياست و نظير اينها براي ذهن شما خوب است و اين بهتر از پرخاش كردن بر سر ديگران است.

تكنيك هاي خلاقيت و نوآوري

براي اينكه خلاقيتي ايجاد و پرورش يابد بايستي فنون و تكنيك هايي رعايت گردد. محققان مختلف فنوني را ذكر كرده اند كه به مهمترين آنها اشاره مي شود:

1-طوفان مغزي (BRAIN STORMING): اين تكنيك را نخستين بار دكتر الكس، اس، اسبورن مطرح كرد و چنان مورد استفاده واستقبال مردم و سازمانها قرار گرفته كه جزئي از زندگي آنها شده است، يورش فكري در واژه نامه بين المللي وبستر چنين تعريف شده است:

اجراي يك تكنيك گردهمايي كه از طريق آن گروهي مي كوشند راه حلي براي يك مسئله بخصوص با انباشتن تمام ايده هايي كه در جا به وسيله اعضا ارائه مي گردد بيابند. عني هيچ انتقـادي از هيچ ايده اي جايز نيست. به هر ايده اي هرچند نامربوط خوش آمد گفته مي شود.

هرچه تعداد ايده ها بيشتر باشد بهتر است. كيفيت ايده ها بعـداً مورد توجه قرار مي گيرد افـراد به تركيـب كردن ايده ها تشويق مي شوند و از آنها خواسته مي شود كه نسبت به ايده هاي ديگران اشراف پيدا كنند.

2-الگوبرداري از طبيعت (BIONICS): يكي از تكنيك هاي خلاقيت و نوآوري كه در ابداعات فني كاربرد گسترده و موفقي داشته تكنيك تقليد و الگوبرداري از طبيعت است. ابداعاتي كه در زمينه علم ارتباطات و كنترل در دهه هاي اخير شكل گرفته اند. برنامه ريزي هاي رايانه و موضوع هوش مصنوعي همه با الگوبرداري و تقليد از فعاليتهاي مغز آدمي انجام شده اند و روند فعاليتها به گونه اي است كه در آينده با ادامه اين كار فنون و ابزارهاي بديع و جديدي ساخته خواهند شد. بيوتكنولوژي و نانوتكنولوژي از جمله علوم و فناوري هايي هستند كه بيشترين الگوبرداري را از طبيعت و فرايندهاي زيستي در توليد ابداع ها و فنون براي توليد انواع محصولات و ارائه خدمات جديد عرصه هاي مختلف داشته است.

3-تكنيك گروه اسمي (NOMINAL GROUPING) گروه اسمي نام تكنيكي است كه نيز تا حدودي در صنعت رواج يافته است. فرآيند تصميم گيري متشكل از پنج مرحله است:

اعضاء گروه در يك ميز جمع مي شوند و موضوع تصميم گيري به صورت كتبي به هريك از اعضا داده مي شود و آنها چگونگي حل مسئله را مي نويسند؛

هريك از اعضا به نوبه، يك عقيده را به گروه ارائه مي دهد؛ عقايد ثبت شده در گروه به بحث گـذارده مـي شود تا مفاهيم براي ارزيابي روشن تر و كامل تر شود؛

هر يك از اعضاء مستقلاً و مخفيانه عقايد را درجه بندي مي كنند‍؛ ! تصميم گروه آن تصميمي خواهد بود كه در مجموع بيشترين امتياز را به دست آورده باشد.

طبقه بندي خلاقيت و نوآوري

خلاقيت و نوآوري اوليه: عبارت از آن دسته از خلاقيت ها و نوآوري ها ست كه شامل ايجاد و توسعه اصول و مفاهيم جديد و خلق پارادايم نوين مي باشند. خلاقيت و نوآوري اوليه به عنوان منشاء كشف جديد، نوعي واقعي و انديشه هائي متفاوت با آنچه تا به حال وجود داشته مانند نظريه هاي متحول كننده علمي و اختراعات بنيادي مي باشد.

خلاقيت و نواوري ثانويه: آن دسته خلاقيت ها و نوآوري هايي هستند كه شامل كاربرد جديد و متفاوتي از اصول و مفاهيم شناخته شده قبلي و تكميل و بسط خلاقيت هاي اوليه هستند. دستاوردهاي علمي پژوهشگران كه مبتني بر نظريه هاي بزرگ علمي است از موارد خلاقيت ثانويه مي باشند.

انواع خلاقيت و نوآوري

خلاقيت و نوآوري مي تواند در همه حوزه ها و زمينه ها روي دهد. برحسب موضوع و نوع حوزه انواع خلاقيت و نوآوري را مي توان به شرح زير دسته بندي نمود:

خلاقيت و نوآوري علمي

خلاقيت و نوآوري در هر يك از رشته هاي علم را مي توان خلاقيت و نوآوري علمي ناميد. كشفيات و نظريه هاي علمي مانند نظريه هاي علوم فيزيك، شيمي، روانشناسي، اقتصاد، مديريت و غيره خلاقيت ها و نوآوري هاي علمي محسوب مي شوند. بنابراين برحسب اين كه كدام رشته علمي درنظر گرفته شود انواع خلاقيت و نوآوري وجود دارد. مثلا منظور از خلاقيت و نوآوري فيزيك خلاقيت و نوآوري در حوزه علمي فيزيك و يا خلاقيت و نوآوري روانشناسي خلاقيت و نوآوري در حوزه علم روانشناسي مي باشد.

به همين ترتيب، خلاقيت و نوآوري شيمي، خلاقيت و نوآوري مديريت، خلاقيت و نوآوري رياضي و ساير موارد وجود دارند. بنابراين علوم مختلف در واقع تشكيل شده از مجموع خلاقيت ها و نوآوري هاي علمي در سطوح مختلف (خلاقيت ها و نوآوري هاي علمي اوليه و خلاقيت ها و نوآوري هاي علمي ثانويه) مي باشند.

خلاقيت هاي علمي اوليه يا بزرگ عبارت از آن دسته از خلاقيت ها و نوآوري هاي علمي است كه شامل خلق مفاهيم جدطد علمي، كشفيات متحول كننده و ايجاد پارادايم علمي نوين مي باشد. نظريه مكانيك كوانتومي پلانك، نظريه نسبيت انيشتين، نظريه هاي رفتارگرائي واتسون و اسكينز، نظريه شناختي پياژه از جمله خلاقيت ها و نوآوري هاي علمي اوليه يا بزرگ مي باشند كه باعث ايجاد تحولات عميق علمي و شروع رويكردهاي جديد شده اند.

خلاقيت ها و نوآوري هاي علمي ثانويه يا كوچك عبارت از آن دسته خلاقيت ها و نوآوري هاي علمي است كه در پي خلاقيت ها و نوآوري هاي علمي اوليه بروز مي كنند و شامل بسط و توسعه مفاهيم آنها مي باشند. موضوعات تكميلي وابسته به نظريات ذكر شده فوق خلاقيت ها و نوآوري هاي علمي ثانويه يا كوچك محسوب مي شوند.

به عنوان مثال علم فيزيك عبارت از مجموع خلاقيت ها و نوآوري هاي اوليه و ثانويه فيزيك، علم رياضي عبارت از مجموع خلاقيت ها و نوآوري هاي اوليه و ثانويه رياضي و علم روانشناسي عبارت از مجموع خلاقيت ها و نوآوري هاي اوليه و ثانويه روانشناسي مي باشد بنابراين خلاقيت و نوآوري علمي عامل پيدايش و رشد و تكامل علوم است و دانشمندان رشته هاي مختلف علمي از طريق انجام مطالعات و پژوهش هاي علمي درصدد دستيابي به خلاقيت ها و نوآوري هاي اوليه و ثانويه علمي هستند.

خلاقيت و نوآوري فناورانه

خلاقيت و نوآوري در جنبه هاي كاربردي و فني علوم يا به عبارتي خلاقيت و نوآوري در فناوري (تكنولوژي) را مي توان خلاقيت و نوآوري فناورانه، (خلاقيت و نوآوري تكنولوژيكي) يا خلاقيت و نوآوري مهندسي ناميد.

خلاقيت و نوآوري فناورانه عبارت از خلق انديشه ها و طرح هاي نو در جنبه هاي كاربردي علوم و يافتن راههاي جديد حل مسائل فني و مهندسي اعم از نرم افزاري و يا سخت افزاري مي باشد.

فناوري (تكنولوژي) معمولا تحت عنوان جنبه هاي كاربردي علوم تعريف مي شود و مي تواند در همه رشته هاي علوم وجود داشته باشد. بنابراين فناوري و مهندسي هم شامل مفاهيم سخت افزاري و مفاهيم نرم افزاري مي گردد و از اين رو براي همه رشته هاي علوم پايه و علوم انساني جنبه هاي فناوري و مهندسي وجود دارد.

رشته هاي فني مهندسي مانند مهندسي الكترونيك، مهندسي مكانيك، مهندسي مواد و ساير رشته هائي از قبيل ‹‹فناوري و مهندسي سخت افزاري›› مي باشند. همچنين حوزه هائي مانند فناوري روانشناسي و مهندسي رفتار، فناوري جامعه شناسي و مهندسي اجتماعي، فناوري آموزشي و مهندسي آموزشي، فناوري اقتصادي و مهندسي اقتصادي، فناوري مديريت و مهندسي مديريت، فناوري خلاقيت و نوآوري و مهندسي خلاقيت و نوآوري از جمله فناوري ها و مهندسي هاي نرم افزاري هستند.

خلاقيت ها و نوآوري هاي تكنولوژيكي مي توانند به دوسطح كلي خلاقيت ها و نوآوري هاي تكنولوژيكي اوليه و خلاقيت ها و نوآوري هاي تكنولوژيكي ثانويه تقسيم شوند. خلاقيت ها و نوآوري هاي تكنولوژيكي اوليه عبارت از خلاقيت ها و نوآوري هاي تكنولوژيكي بنيادي و به عبارتي اختراعات بزرگ مانند اختراع اتوموبيل، لامپ خلاء، اختراع ترانزيستور، اختراع تلفن، اختراع راديو و اختراع تلويزيون مي باشند. خلاقيت ها و نوآوري هاي تكنولوژيكي ثانويه عبارت از خلاقيت ها و نوآوري هاي تكميلي و ابتكارات مي باشند.

به طور كلي فناوري (تكنولوژي) تشكيل شده از مجموع خلاقيت ها و نوآوري هاي تكنولوژيكي اوليه و ثانويه مي باشد.

ادامه دارد ...