«ياپ و هوپ شفر» دبيركل سازمان پيمان آتلانتيك شمالى (ناتو) در سوم فوريه،۲۰۰۶ پيش از برگزارى كنفرانس سياست امنيتى كه در شهر «مونيخ» آلمان برگزارشد، در مصاحبه اى با روزنامه «فرانكفورتر آلگماينه» به اظهارنظر درباره نقش سياسى ناتو در جهان و چالشهاى روياروى امنيت در جهان پرداخت. متن اين مصاحبه درپى مى آيد.

● اكنون دوسال، يعنى نيمى ازمدت زمان مسؤوليت شما به عنوان دبيركل ناتو مى گذرد.

دبيركل ناتو براى چهارسال منصوب مى شود و اين احتمال وجوددارد كه اين مدت براى يكسال ديگر تمديد شود.

بنابراين نمى دانم كه تا اين لحظه، نيمى از زمان مسؤوليتم سپرى شده است يا نه، اما درهرحال، پس از گذشت دوسال، مى توان به يك جمع بندى كلى دست يافت كه ناتو به كدام جهت درحال تحول و پيشرفت است.

● همين سؤال نيز وجوددارد كه ناتو به كدام سو درحال حركت است؟

من از همان ابتداى فعاليتم گفته ام كه نقش سياسى ناتو در جهان بايد تقويت شود. ما تا حد نسبتاً زيادى پيشرفتهايى داشته ايم. در دوسال گذشته، در شوراى آتلانتيك درباره مباحث و موضوعات عمده سياسى بحث و تبادل نظرهاى فراوانى صورت گرفته است.

● پرداختن به بعضى از اين موضوعات با تأخير همراه بود.

ما سرگرم وضعيت خاورميانه بوديم و هنوز هم تمام توجه ما به مسأله امنيت انرژى معطوف است. درزمينه موضوعات ديگر، گفت وگو با كشورهاى حاشيه درياى مديترانه را بيشتر كرده ايم و مناسبات ناتو با كشورهاى شوراى همكارى خليج فارس درحال گسترش و پيشرفت است.

در اروپا، شوراى ناتو _ روسيه را داريم و گفت وگويى فشرده با اوكراين برسر عضويت اين كشور در ناتو. با استراليا، نيوزيلند، ژاپن و كره جنوبى _ كشورهاى خط تماس _ مذاكرات درحال پيگيرى است و ارتباطات بهترى برقرار شده است. نقش سياسى ناتو به طرق گوناگون درحال تقويت است و اين امر كاملاً ضرورت دارد.

● در زمينه دگرگونى درونى و تغيير شكل نظامى ناتو، كارها چگونه پيش مى رود؟

اين مطلب، دومين موضوع مهم است. دراين حوزه بايد براى بسيارى از سؤالات پاسخى پيداكنيم. آيا براى وظايف جديد و چالشهاى سياسى و امنيتى درجهان، نيروهاى نظامى مناسب دراختيار داريم؟ آيا اين توان را داريم كه آنها را از يك نقطه از جهان به نقاط ديگر منتقل كنيم؟ چگونه هزينه عمليات و يا مخارج نيروهاى واكنش سريع ناتو را تأمين كنيم و تا چه ميزان بودجه دفاعى كشورهاى عضو افزايش پيداكند؟ براى بسيارى از اين موارد، ما در نيمه راه هستيم. روند حركتى ما مثبت است، اما همچنان بسيارى كارها براى انجام دادن وجوددارد.

● اگر درست فهميده باشيم شما براى ناتو در قرن ۲۱ وظيفه و نقشى جهانى درنظرگرفته ايد.

اين برداشت درستى نيست. ناتو، پليس جهان نيست و نبايد هم با جاه طلبى رفته رفته به پليس جهانى بدل شود. اما اگر ديگران از ناتو درخواست كمك كنند، با آنان همكارى خواهدكرد.

به همين دليل، ما از اتحاديه آفريقا براى مأموريتشان در دارفور سودان پشتيبانى و حمايت كرديم و به درخواست پاكستان و سازمان ملل متحد براى كمكهاى بشردوستانه به قربانيان زمين لرزه در كشمير واردعمل شديم.

● اما ناتو، سازمان بشردوستانه نيست.

درست است، ناتو، پيمانى سياسى و نظامى است، اما اگر يك فاجعه طبيعى رخ بدهد، مى تواند هدايت كمكهاى انسانى را برعهده بگيرد.

● درباره پيشنهاد «آزنار» نخست وزير سابق اسپانيا مبنى بر عضويت كشورهايى نظير اسرائيل و استراليا در ناتو چه عقيده اى داريد؟

اين پيشنهاد واقع بينانه اى نيست. ما از شراكت و همكارى اينگونه كشورها صحبت مى كنيم، نه از عضويت.

● شما درصدد آن هستيد كه ارتباط ناتو با سازمان ملل متحد را فرمول بندى كنيد. آيا اين امر مى تواند به اين معنا باشد كه براى مأموريت صلح سازمان ملل متحد در دارفور، ناتو خود را بيش از آنچه تاكنون بوده است، درگير اين مسأله كند؟

شايد بدنباشد كه به يك رابطه ساختارى ميان ناتو و سازمان ملل متحد برسيم. عمليات ما در دارفور مبتنى بر ضابطه نمايندگى ازطرف سازمان ملل متحد است. اما ناتو برخلاف آنچه اين روزها گفته مى شود، درپى برجاى گذاشتن ردپايى سياسى در منطقه نيست.

براى مسائل آفريقا مى تواند راه حلهايى متناسب با وضعيت آفريقا وجودداشته باشد نه راه حلهايى اروپايى و يا آتلانتيكى. اگر از ناتو تقاضايى رسمى به عمل آيد، طبعاً در آن سازمان بحث جدى پيش خواهدآمد. در هر مأموريت احتمالى كه در آينده براى سازمان ملل متحد پيش آيد، مسأله اساسى ما بويژه برسرآموزش و حمايت و پشتيبانى بيشتر در زمينه برنامه ريزى و تدارك و تأمين خواهدبود. من نمى توانم اعزام نيروهاى نظامى را تصوركنم.

● مأموريت بشردوستانه در كشمير پاكستان كه اولين مداخله نيروهاى واكنش سريع ناتوبود، اخيراًبه پايان رسيد. چه تجربياتى دراين مأموريت به دست آمد؟

نيروهاى ناتو به مدت ۹۰ روز در پاكستان هماهنگ با دولت آن كشور مشغول عمليات بودند. ما در پاكستان هم به دنبال برجاى گذاشتن ردپايى سياسى در منطقه نبوديم. با پايان يافتن اين عمليات، اكنون زمان ارزيابى تجربيات فرارسيده است. البته يك مطلب روشن است: ما بايد راهى براى تأمين مخارج سنگين و مشترك چنين مأموريتهايى پيداكنيم. نقل و انتقال هوايى بيش ازاندازه پرهزينه است. وقتى كشورى كه عضو ناتو است و به صورت چرخشى، بخش عمده اى از نيروهاى نظامى، تجهيزات و وسايل حمل و نقلش دراختيار نيروى واكنش سريع قرارگرفته است، زمان اجراى مأموريتش فرامى رسد، بايد بتواند به سرعت وارد عمليات شود.

بنابراين نيروى واكنش سريع ناتو نبايد با قرعه كشى تشكيل شود و به همين جهت هم ما درباره امكانات تأمين هزينه سنگين و مشترك در بين اعضا مشغول بحث و گفت وگو هستيم. هنوز هم يك طرح كلى آماده وجودندارد. در پاكستان، كشورهاى ايتاليا، لهستان و اسپانيا درخط اول قرارداشتند.

● مواردى كه بيان كرديد، قابل درك است. چرا در اين مورد بين اعضا اختلاف و مقاومت وجوددارد؟

دشوارى مسائل برسر تأمين مخارج است. فقط كافى نيست كه بگوييم اگر هزينه چيزهاى مشترك تأمين بشوند، پس همه مسائل حل شده اند. اغلب كشورهاى عضو، تصميمى براى پرداخت دوباره هزينه ها را ندارند.

فرض بگيريم كشور خود من، هلند، نيروهاى نظامى هلند، هلى كوپتر «آپاچى» دراختيار دارند كه بيشتر كشورهاى اروپايى عضو ناتو فاقد آن هستند. اين نوع هلى كوپترها بارها در عملياتها مورداستفاده قرارمى گيرند. بنابراين هلنديها درواقع دوبرابر پرداخت مى كنند. يكبار براى خريد هلى كوپتر و هربار كه به اجراى عمليات مى پردازد. اينجاست كه بايد به ترازى در هزينه ها دست پيداكنيم.

نظر خود من تركيبى ازشيوه هاى پرداخت است: براى ترابرى هوايى كه فوق العاده هزينه بر است، روش پرداخت به صورت مشترك و براى بقيه مخارج مى تواند قاعده كلى «پرداخت به صورت موردى» رعايت شود.

● به گمان شما، چه وقت در شوراى ناتو در اين باره اتفاق نظر حاصل مى شود؟

اميدوارم تا ملاقات سران ناتو در ماه نوامبر در «ريگا» (پايتخت كشور لتونى) راه حلى پيداكنيم. ضرورى است كه در همين سال جارى، نيروهاى واكنش سريع ناتو به توان عملياتى لازم برسند.

به علاوه، نياز به يك برنامه ريزى درازمدت براى تعيين اينكه چه كشورى در چه زمانى كدام واحدهاى نظامى خود را آماده كند، داريم. برنامه فعلى اين نيروها خيلى كوتاه مدت است.

● درباره اعضاى ناتو صحبت كرديم. وضعيت اعضاى جديد ازچه قرار است؟ آيا درهاى ناتو كماكان براى ورود كشورهاى ديگر به اين پيمان باز است؟

ورود به ناتو براساس يك قاعده مشخص، مشكلى ندارد و درهاى ناتو براى اعضاى جديد باز است. كشورهاى خواهان عضويت در رده بندى هاى متفاوتى جاى مى گيرند. در منطقه بالكان، برنامه اى عملى براى عضويت مقدونيه، كرواسى و آلبانى داريم. كرواسى با تحويل سرگرد «گوتونياس» به دادگاه جنايات جنگى در «لاهه» گام مهمى در اين زمينه برداشته است. اما پيوستن كرواسى به ناتو مشروط به آمادگى هرچه بيشتر اين كشور است و نه به جلسه سران. در ريگا، موضوع مباحث رهبران ناتو بيشتر تغييرشكل نظامى و دگرگونى درونى ناتو خواهدبود و كمتر درباره گسترش بحث خواهدشد.

درجلسه بعدى سران در سال ،۲۰۰۸ موضوع اعضاى جديد در دستوركار اجلاس قرارخواهدگرفت.

● دورنماى عضويت اوكراين و گرجستان را چگونه مى بينيد؟

با اوكراين، گفت وگوهاى جدى و دشوارى درحال پيگيرى است. مسأله مهم براى تفاهم و نزديكى بيشتر، انتخابات پارلمانى اين كشور درماه مارس است. ما اميدواريم انتخاباتى آزاد و عادلانه برگزارشود. درمورد گرجستان، اين كشور، برنامه عملى مربوط به خود را دارد. آنها مى توانند در طرح ناتو با عنوان «مشاركت براى صلح» سهيم شوند. همچنين درباره گرجستان موضوع بر سر اصلاحات است.

بوسنى هرزگوين و صربستان _ مونته نگرو در طرح مذكور مشاركت ندارند، به دليل آنكه جنايتكاران جنگى كارادژيچ و ملاديچ را به لاهه تحويل نداده اند كه اميدواريم اين امر هرچه زودتر اتفاق بيفتد.

● آيا اين تنها شرطى است كه بايد اين دو كشور برآورده كنند؟

كارادژيچ و ملاديچ بايد در برابر دادگاه جنايات جنگى پاسخگو باشند. وقتى آنها تحويل داده شوند، مى توانيم بلافاصله برنامه «مشاركت براى صلح» را شروع كنيم. تحويل اين دو نفر شرط لازم عضويت بوسنى و صربستان مونته نگرو است.

چندى پيش، عنوان كرده بوديد كه افغانستان درعمليات ناتو جايگاه ويژه اى دارد...

هنوز هم اين را مى گويم.

● آيا ناتو در آينده عليه جرايم موادمخدر در افغانستان با شدت بيشترى مبارزه خواهدكرد؟

ناتو در صف مقدم چنين مبارزه اى قرارنخواهدگرفت. درواقع، شايد موادمخدر بزرگترين مشكل افغانستان باشد. اما نيروهاى ايساف، نقشى غير از آنچه تاكنون داشته اند، بازى نخواهندكرد. مبارزه با توليد و تجارت موادمخدر در درجه اول برعهده دولت افغانستان است و جزو مسؤوليت آنها محسوب مى شود. به نظر ما، اين مطلب مغايرتى با اهتمام دولت در پشتيبانى ازگروههاى محلى بازسازى در داخل افغانستان ندارد.

● آيا در ۱۰ و يا حتى ۲۰ سال آينده در افغانستان حضور خواهيدداشت؟

اين را كه تا چه زمانى در افغانستان خواهيم بود، نمى دانم. تا آينده مشخصى در آنجا هستيم. اميدواريم كه دولت افغانستان در يك زمان قطعى بتواند مسؤوليت امنيت را برعهده بگيرد. مسأله تعيين كننده، آموزش ارتش افغانستان است.

● مشاجرات طولانى كه در دولت و پارلمان هلند درمورد حضور نيروهاى اين كشور در استان «اروزگان» افغانستان وجوددارد را چگونه ارزيابى مى كنيد؟

براى ناتو و هلند، همكارى متقابل در افغانستان ضرورى است. نيروهاى هلندى، نخبه و زبده هستند. البته اين امر كاملاً بجاست كه در پارلمان روى اين مسأله، بحث جدى انجام گيرد، زيرا بالاخره قرار است كه مردان و زنان هلندى به يك مأموريت خطرناك فرستاده شوند، اما از يك زاويه ديگر هم مسأله همبستگى و اتفاق نظر در ناتو مطرح است. در يك پيمان متحد بسيار مهم است كه تا آنجا كه امكان دارد، تعداد كشور بيشترى در يك مأموريت مشاركت كنند.