براى درك اغواگرى ها و جذبه آمريكا بر روى ملت هاى اروپاى مركزى و شرقى لازم است مرورى بر تاريخ اين منطقه در قرن بيستم صورت گيرد.

پس از جنگ جهانى اول، كشورهايى مانند بلژيك و مجارستان كه در كنار شكست خوردگان اين جنگ قرار داشتند مجبور شدند تمامى منطقه را به كشورهايى همچون يونان و رومانى كه هم مرز با فاتحان اين جنگ بودند تسليم كنند. كشورهاى جديدى كه با فاتحان همكارى مى كردند از مواد قانونى مناسبى براى ترسيم مجدد خطوط مرزى، انتقال مردم و سازماندهى مجدد ارتش برخوردار شدند جنگ جهانى دوم نيز تأثيرى منفى بر ذهن كشورهايى همچون لهستان و چكسلواكى از فرانسه و انگليس گذاشت.

اگر معاهده اتحاد سال ۱۹۲۱ بين فرانسه و لهستان با امضاى معاهده عدم تجاوز ميان هيتلر و لهستان در ۲۶ ژانويه ۱۹۳۴ ملغى اعلام شد اين امر به نحو ديگرى در چك و اسلواكى اتفاق افتاد. در۳۰ دسامبر سال ۱۹۳۸ توافقنامه مونيخ به امضا رسيد كه بر اساس آن اراضى Sudetes به آلمان ملحق شد. بايد خاطر نشان كردكه در همان روز، لهستان به دولت چكسلواكى اعلام كرد كه بخش مورد اختلاف Teschen را به طور نظامى اشغال كرده است. بدين ترتيب توافقنامه مونيخ اجازه تكه تكه كردن چكسلواكى را داد كه لهستان در آن شركت كرد. لهستان نيز پس از يك سال به همين سرنوشت دچار شد.

پس مى توان گفت به خاطر همين مشكلات تاريخى ميان قدرت هاى اروپاى غربى بود كه نخبگان رهبرى كننده دولت هاى اروپاى مركزى و شرقى توانستند ملت هايشان را براى همراهى با مواضع آمريكا قانع كنند و بر اين باور بودند كه آمريكا از دولت هاى اروپاى غربى قابل اعتماد تر است.

مديريت درگيرى ها در يوگسلاوى سابق نيز نتوانست ارمغانى براى اتحاديه اروپا به همراه داشته باشد. پس از تلاش هاى بيهوده براى مداخله در كرواسى، دولت هاى عضو اتحاديه اروپا در رابطه با به رسميت شناختن جمهورى هاى جدايى طلب كرواسى و اسلوونى دچار اختلاف شدند.

در نهايت اين آمريكا بود كه آتش بس مد نظر خود را تحميل كند و طرفين درگير را به ميز مذاكرات هدايت كند. توافقات ديتون در نوامبر ۱۹۹۵ نيز نقش برتر قدرت آمريكا در امنيت اروپا و نبود همكارى ميان دولت هاى اروپاى غربى را به اثبات رساند. مداخله ناتو در كوزوو نيز اين واقعيت را تقويت كرد زيرا اكثر پروازها توسط هواپيماهاى نيروى هوايى ارتش آمريكا انجام گرفت. علاوه بر اين سلاح هاى اروپايى ها نيز دقت كافى را نداشت. اين عدم انسجام و اثرگذارى نظامى اعتبار دولت هاى اروپاى غربى را نزد افكار عمومى و نخبگان اروپاى شرقى و مركزى كاهش داد و از نظر اينها حضور آمريكا براى تضمين امنيت در اروپا غير قابل اجتناب شد. مطلب ديگرى كه مى تواند براى درك نفوذ آمريكا در مركز و شرق اروپا مفيد باشد انرژى به كار گرفته شده توسط واشنگتن براى نفوذ بر افكار عمومى اين كشورهاست. رسانه هايى همچون صداى آمريكا و راديو اروپاى آزاد برنامه هايى را به چندين زبان در دوران جنگ سرد پخش مى كردند. اين اخبار و اطلاعات نقش مهمى در ارتقاى تصوير مثبت آمريكا به عنوان مدافع آزادى ارائه مى كرد.

آخرين عنصر اصلى براى درك رفتار دولت هاى اروپاى شرقى و مركزى در قبال آمريكا حضور روسيه است. پوشش سربى كمونيستى كه بر اروپاى مركزى و شرقى بين سال هاى ۱۹۴۶ تا ۱۹۴۸ هجوم برده بود از سوى نخبگان ضد كمونيستى اين كشورها به عنوان نوعى خيانت به تصميمات كنفرانس يالتا قلمداد مى شد. آنچه لازم به ياد آورى است مهارت دولت آمريكا براى به فراموشى سپردن بخشى از مسئوليت خود در اين خيانت به تصميمات يالتا بود. اگر توافقات يالتا بين سال هاى ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۱ به علت پايان درگيرى ها بين شرق و غرب و سقوط امپراتورى شوروى ملغى شد اما برداشت هاى منفى از روسيه در ميان افكار عمومى كشورهاى اروپاى شرقى و مركزى تغيير چندانى نكرد و چندين عامل درك اين واقعيت را ممكن مى سازد. اولين عامل ويژگى ناپايدار سياست روسيه پس از شوروى بود كه نتوانست اعتماد همسايگانش را جلب كند و حمله نظامى به پارلمان در اكتبر ۱۹۹۳ كه به دستور مستقيم بوريس يلتسين صورت گرفت نشان داد كه دموكراسى جايگاه چندانى در اين كشور ندارد. علاوه بر اين مديريت توأم با خشونت غائله جدايى طلبان چچن از دسامبر ۱۹۹۴ نيز نقطه سياه ديگرى بر سيماى سياسى روسيه در نزد كشورهاى اروپاى مركزى و شرقى گذاشت.

عامل دوم عدم وجود دموكراسى لازم، ناظران روسى و همسايگانش را نگران كرده بود.

سخنان توأم با بيگانه ستيزى ولاديمير ژيرينوفسكى، برخورد شديد با روزنامه نگاران منتقد قدرت حاكم و زندانى كردن بازرگانان بدون محاكمه آنان از روسيه كشورى به دور از معيارهاى دموكراتيك ساخته بود.

سومين و آخرين عنصر اين بود كه روسيه به طرز ماهرانه اى از سلاح انرژى براى تداوم تحميل خود بر كشورهاى همسايه و اعمال فشار بر كشورهاى اروپاى شرقى استفاده مى كرد. اين امر نه تنها بى اعتمادى نسبت به روسيه را تقويت مى كرد بلكه باعث بى اعتمادى به اتحاديه اروپا نيز مى شد كه به نظر مى رسيد حاضرند برخى كشورهاى اروپاى شرقى و مركزى مانند اوكراين و لهستان را براى تأمين گاز و نفت خود فدا كنند.

نتيجه گيرى

نشست سن پترزبورگ در دهم فوريه سال ۲۰۰۳ ميان آلمان، فرانسه و روسيه تأثيرى منفى بر برداشت كشورهاى اروپاى مركزى و شرقى از اين كشورها برجاى گذاشت. در واكنش به اين اقدام اروپاى غربى و روسيه، دولت هاى اروپاى مركزى و شرقى بر آن شدند تا براى به توازن رساندن قدرت اين گروه به آمريكا متوسل شوند كه بى شباهت به توازن ايجاد شده اروپاى قرن نوزده نيست. براى متوازن ساختن وحدت اتحاديه اروپا و روسيه، كشورهاى اروپاى مركزى و شرقى بويژه كشورهاى مالت، لهستان و رومانى به دنبال سوار شدن بر قطار نظامى آمريكا هستند. در مقابل پيامدهاى اقتصادى حضور آمريكا در تفاسير افكار عمومى بلغارستان و رومانى احساس مى شود. اين افراد منتظر بارش باران دلارهاى آمريكا براى ايجاد زير ساخت ها براى سربازان آمريكايى هستند. از سوى ديگر اين انتظارات با اهداف پنتاگون كاملاً هماهنگ است زيرا پنتاگون به دنبال كاهش شمار نيروهاى آمريكايى و در واقع كاهش هزينه هاى استفاده از اين نظاميان است. به اين ترتيب پايگاه هاى اجاره اى در اروپا علاوه بر آلمان در كشورهاى اروپاى مركزى و شرقى ساخته مى شوند. اين حضور جديد نظامى آمريكا باعث تضعيف روسيه و اتحاديه اروپا نيز خواهد شد و در نهايت بى اعتمادى متحدان جديد نسبت به توانايى هاى نظامى اتحاديه اروپا و ترس آنان از روسيه حضور مطلوب آمريكا در اروپا را فراهم كرده است.