مبلغ به فرد يا گروهى اطلاق مى شود كه سعى دارد تا در يك فرايند تبليغى پيام را كه داراى بار عقيدتى، اجتماعى است به گيرنده يا گيرندگان پيام منتقل نمايد.

در فرهنگ اسلام كه هدفش رسانيدن پيام حق به انسان ها و رهايى آن ها از جهل و نادانى و راهنمايى در مسير حق و حقيقت است، نقطه اوج آن ايمان به نور و روشنايى يعنى رسيدن به خداوند بزرگ مى باشد و درست به همين خاطر است كه مبلغان كه حاملان اين پيام و رسالت بزرگ الهى هستند از ارزش و اعتبار خاصى برخوردارند، افتخار همين بس كه پيامبران الهى از مبلغان اوليه اين رسالت خداوندى بودند و ارزش و اعتبار اين رسالت عظيم همانند حلقه هاى رنجير با رسالت انبياى عظام و ائمه هدى و اولياى خدا مرتبط بوده و مبلغ با اتصال به اين شجره طيبه ارزش و اعتبار خويش را از آن ها مى گيرد، همان كارى را پى مى گيرد كه آن بزرگواران آغاز كرده و تا آخرين لحظه عمر شريف خويش در آن راه طى طريق كرده اند.

اما آن چيزى كه در غرب تحت عنوان پروپاگانديست مطرح بوده و در آن مبلغ براى رسيدن به هدف از هر وسيله اى مى تواند استفاده نمايد در اسلام منظور نظر نبوده و نيست.

پيام

پيام عبارت است از اعتقاد انديشه يا گرايشى كه پيام دهنده قصد انتقال آن را به پيام گيرنده دارد، پيام در تعبير اسلامى همان «رسالت» است كه پيام آوران الهى آن را ابلاغ نموده و مردم را به پذيرش آن فرا مى خوانند.

لذا پيام تاثيرگذار آن چيزى است كه مخاطب پس از دريافت و قبول آن جهت پياده كردنش اقدام مى نمايد. «الله نزل احسن الحديث كتاباً متشابهاً مثانى تقشعر منه جلود الذين يخشون ربهم» اين كه پيام به مخاطب و مخاطبين مى رسد داراى يك تقسيم بندى است كه لازم است هر چند گذرا به آن اشاره گردد:

۱- پيام از كجا صادر شده يا مى شود، يعنى اين كه به منبع صدور پيام دسترسى داريم يا غيرقابل دسترسى است؛

۲- پيام داراى چه محتوا و بارى است؛

۳- با چه هدفى اين پيام ارسال شده است؛

و نتيجه اين كه پيامى كه مدنظر است و در اينجا از قرآن كريم به عنوان سند از آن استفاده شده است، همان پيامى است كه در طول تاريخ پيامبران الهى از مبدا (حق تعالى) اخذ و به مردم رسانيدند و بعد از آن سلسله جليله ائمه هدى(ع) اين وظيفه و رسالت الهى را بر دوش داشتند و مبلغين نيز با تأسى از آن پيام آوران عدالت و آزادى مى بايست پيام خالص را به مخاطب يا مخاطبان ابلاغ نمايند.

هدف

انگيزه اى كه مبلغ را وادار به انتقال پيام به مخاطب مى نمايد را هدف مى نامند. يكى از عناصر مهم تبليغ، هدف در تبليغ است، يقيناً مبلغ طى يك برنامه تبليغى در انتقال پيام به مخاطب به منظور تغيير رفتار او اهدافى را مدنظر دارد، چون در غير اين صورت آنچه انجام داده است بيهوده و ابتر است.

مخاطب

مخاطب كيست؟ فرد است يا گروه؟ در چه شرايط جغرافيايى زندگى مى كند، در چه محيطى تربيت شده؟ خاستگاه خانوادگى اش چيست؟ در چه مرحله اى از رشد فكرى و فرهنگى است؟ چه اندازه ظرفيت و زمينه دارد؟ شرايط اجتماعى و افكار عمومى محيط وى چگونه است؟ از نظر روانى به چه چيز گرايش و دلبستگى دارد؟ چگونه مى توان وى را به پيام توجه داد يا علاقه مند ساخت و ده ها نكته ديگر از اين قبيل در رابطه با پيام گيرنده قابل طرح است:

- گروه هاى سنى مخاطبين، كودكان، نوجوانان، بزرگسالان؛

- گروه هاى جنسى: زن يا مرد بودن؛

- گروه اعتقادى: مومن، جاهل، معاند يا بى تعهد بودن؛

- گروه هاى فرهنگى: بى سواد، باسواد، متوسط، عالى و...؛

- وضع اقتصادى: مرفه، متوسط، يا فقير بودن؛

- پايگاه اجتماعى: بالا، متوسط، پايين؛

سوالى كه در اينجا مطرح است اين كه آيا تبليغ با اراده مخاطب منافات دارد، يعنى مخاطب پس از دريافت پيام اين امكان برايش وجود دارد كه آنچه را كه به او مى رسد انتخاب كند، با اندك تامل در آنچه كه امروز به عنوان تبليغ مطرح است پاسخ منفى است.

امروز در عصر ارتباطات، عصر تكنولوژى و ابر كامپيوترها زمينه تبليغات و فضايى كه مخاطب را در آن قرار مى دهند به گونه اى است كه امكان فكر كردن را از او مى گيرند، امروز به جاى او تصميم مى گيرند كه چه بپوشد، چه بخورد، چگونه راه برود، چه چيزى مصرف كند، با چه وسيله اى تردد نمايد و...

اما مخاطب از نگاه و ديدگاه اسلام اين گونه نيست، آيات متعددى در قرآن بر اين نكته تاكيد دارد كه مخاطب آزاد است پيامى كه به او ابلاغ مى شود انتخاب كند كه در اينجا به آيه اى از قرآن اشاره مى گردد: «فبشر عباد الذين يستمعون القول فيتبعون احسنه اولئك الذين هدايهم الله و اولئك هم اولو الالباب»

لذا با توجه به آنچه كه تاكنون در اين باب گفته شد انسان موجودى است مختار كه مى تواند آزادانه پس از شنيدن پيام انتخاب كند و اگر روى فرد يا افرادى تبليغى صورت مى گيرد صرفاً به خاطر هدايت آن ها است، حال آن فرد اختيار دارد كه بپذيرد يا نه، بر عكس آنچه كه در تبليغات امروز وجود دارد كه با تحريف حقايق و تحريك عواطف مخاطب يا مخاطبان از اين كه بتوانند قضاوت صحيح داشته باشند باز مى دارد.