اين مقاله توسط آقاي محمد عجم براي سايت باشگاه ارسال شده است/ با تشكر از ايشان

دختران ناامید و فتوای دیرهنگام

یکی از ایرادهای اساسی علمای سلفی به شیعیان، حلال بودن ازدواج موقت – حرام ندانستن هنرهای سمعی و بصری و پیکرتراشی و مواردی از این قبیل بوده است. خشونت های افراطی سلفی های تکفیری از یکسو و نیازهای اساسی عصر حاضر باعث شده است که علمای سنی در مصر، اردن، یمن، مراکش و عربستان در یک عقب نشینی آشکار در این موضوعات شیعیان را مورد تائید قرار دهند. البته فقه مالکی تا حدودی در اینگونه مسائل میانه رو تر از فقه حنبلی بوده است بطوریکه قانون جدید خانواده در مراکش در یک کمیته 15 نفره متشکل از علمای آن کشور پس از تعدیلات و اصلاحات مورد تصویب قرار گرفت و در امور و جایگاه زنان تا حدودی به فقه شیعی نزدیک شد. اما به تازگی و سرانجام مجمع فقهی اسلامی وابسته به هماهنگ کننده جهان اسلام نیز هیجدهمین گردهم آیی خود در مکه را به موضوع ازدواج موقت (ازدواج مسیار و ازدواج بشرط طلاق) و موضوع تعیین و یا تغییر جنسیت را برای اولین بار در تاریخ فقه اهل سنت مورد بررسی قرار داد و انتظار می رود که این اجتماع با توجه به اینکه عملا اینگونه مسائل در کشورهای عربی رایج شده است را رسما مجاز اعلام نماید.

حدود یکصد سال قبل محمد عبده تمثال و تصویر را اگر به قصد عبادت نباشد مجاز دانست و بدین وسیله اثار باستانی مصر و مجسمه ابوالهول را از خطر نابودی بدست تندروها نجات داد. اما دیدگاه او هیچگاه مورد تائید فقهای سلفی قرار نگرفت و در مصر همواره کسانی بودند که خواستار نابودی ابول هول و سایر مجسمه ها بودند اخیرا دکتر علی جمعه که دو سال است رئیس خانه فتوا در مصر شده است در یک عقب نشینی پذیرفت که تصویر و پیکره بصورت نیم تنه حرام نیست.

وجود افراد مخنث که نه مرد و نه زن محسوب می شوند در فقه شیعی برسمیت شناخته شده و تغییر جنسیت آنها نیز بنا به تمایلات غریزی آنها مجاز است اما فقه سنی به هیچ عنوان چیزی غیر از جنس مذکر و یا مونث را به رسمیت نمی شناسد و قتل فردی که تمایلاتی غیر از این دو داشته باشد و یا مرد نما و یا زن نما باشد جایز می شمارد. هنگامیکه خبر تغییر جنسیت تعدادی از دختران و یا پسران به جنس مورد دلخواهشان در تهران به رسانه های جهانی کشیده شد این خبر جهان را متعجب ساخت و این آزادی عمل و حق را بسیار مترقی خواندند و یک روزنامه عربی نوشت باید واقعا در مورد فقه شیعه مطالعه کرد آنچه معلوم است آنها در امور جدید خیلی مترقی تر و پیشگام تر از اهل سنت هستند.

از جمله کسانیکه در این موارد لب به سخن گشوده اند مفتی سعودی عبدالمحسن العبیکان است آخرین نظری که از وی در شرق الاوسط چاپ شده موید این مطلب است وی نیز به تائید ازدواج موقت یا ازدواج مسیار پرداخته و آنرا مجاز شمرده است.

ابن تیمیه 1308 میلادی و ابن قیم جوزی 1350 و محمد بن عبدالوهاب 1791 میلادی هرگونه تصویر و مجسمه را بطور مطلق حرام اعلام کرده بودند و بر این اساس بود که وهابی ها در سال 1816 ضریح و قبه حرم امام حسین را تخریب و بیشتر از 5 هزار نفر را قتل و عام نموده و در سال 1926 نیز وهابی ها مقبره های بقیع را در مدینه از بین بردند.

ماه گذشته احمد زکی یمانی وزیر سابق نفت عربستان در دانشگاه لندن بخش مطالعات شرقی طی سخنرانی این عقیده را بشدت نکوهش و گفته است اگر خانه های پیامبر و مقبره های بقیع تخریب نشده بود اکنون آثار باستانی و هنری ارزشمند و قابل مطالعه ای در اختیار مسلمانان و سایر علاقه مندان می بود او تخریب کوه نگاره های بامیان توسط طالبان را مصداق تفکری جاهلی دانست و گفت همین تفکر مانع از اقدامات او در جهت شناسایی علمی محدوده بناهای قدیم مکه و مدینه شده است.

به هر حال تخریب حرم کاظمین در سامرا و بعضی اعمال جنایتکارانه دیگر بر علیه اماکن مذهبی بحث های مربوطه را از نو زنده کرده و علمای سنی را به فکر و تعمق واداشته است بطوریکه آنها بتدریج به بطلان نظر ابن تیمیه پی می برند.

مشکل پیر دختری تنها به کشورهای عربی خاورمیانه محدود نمی شود و به یک شبح تهدید آمیز برای همه کشورهای اسلامی تبدیل شده است وب سایت «محیط» طی گزارشی خاطر نشان کرده است که 34 درصد دختران در کشورهای عربی از سن 35 سال گذشته اند و این افراد را دختران ناامید می نامند زیرا دیگر امیدی به ازدواج با فردی شایسته و دلخواه ندارند. تنها در مصر 8 میلیون نا امید وجود دارد در مراکش نیز همین رقم و شاید بیشتر وجود داشته باشند. کشورهای عربی خلیج فارس نیز همین مشکل را بنوع دیگری دارند در این میان وضع یمن از همه بدتر است. بالا رفتن آمار دختران نامید به عوامل متعدد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برمی گردد در این میان بالا رفتن سن ازدواج پسران نیز بر این پدیده تاثیر گذاشته است. از نظر فرهنگی امروزه ازدواج پسران در سن بالا امری ناپسند به حساب نمی آید. تا نیمه قرن گذشته میانگین سن ازدواج پسران 22 سال بوده است و مجرد بودن ذکور امری ناپسند تلقی می شد. در سالهای اخیر در کشورهای عربی کنفرانسهای متعددی در خصوص راهکارهایی برای حل مشکل دیر ازدواجی و پیر دختری بررسی شده است. یکی از راههایی که مورد برسی قرار گرفته است ازدواج موقت است. در فقه شیعه ازدواج موقت و زماندار و به قصد طلاق برای زنان بدون شوهر با شرایط خاصی مجاز است اما در فقه اهل سنت ازدواج موقت و یا هر ازدواجی که مدت دار باشد حرام است.

اخیرا تعدادی از علمای اهل سنت اعلام داشته اند که که خلیفه دوم سنت خدا و پیامبر را حرام کرده است در حالیکه این حرمت جایگاه شرعی و قانونی نداشته است. از جمله در کتابی بنام ازدواج متعه حلال است. صالح وردانی فقیه سنی سلفی مصری نوشته است که دلایلی بر تحریم ازدواج موقت و جود دارد و دلایلی نیز بر تائید آن اما دلایلی که در تایید وجود دارند محکمتر هستند زیرا همه آنها به پیامبر اعظم منسوبند اما دلایل ابطال به خلیفه دوم و صحیحه های اربعه منسوب هستند وی در استدلالهای خود به فقه شیعه نزدیک شده و بطور ضمنی احادیث شیعه را در مورد ازدواج موقت صحیح دانسته و ادله فقهایی که در نسخ آن سخن گفته اند را با نقد و بررسی فقهی رد نموده است. این اولین بار است که یک مفتی سنی وارد مباحث و مفاهيم بنيادين در رفتارشناسي جنسي مانند: آموزش و تربيت جنسي - جنسيت يا تمايل جنسي - هويت جنسي - نقش جنسي - حدود و ثغور آموزش و تربيت جنسي - آموزش جنسي پيش و قبل از ازدواج می شود. پیشتر علمای سنی از ازواج فقط وظیفه تولید نسل را تبلیغ می کردند و بحث در مقوله های روانشناسی آن مردود می دانستند.

فقیه سعودی بنام عبدالمحسن العبیکان نیز در این موضوع با او همصدا شده و در تایید ازدواج موقت حکم صادر کرده است گزارش کامل این فتوا در شرق الاوسط 31 مارس 2006 چاپ شده است. علمای سنی که بطور قاطع استفاده از وسایل پیشگیری از بارداری، شاغل بودن زنان و مجسمه و تصویرسازی را نیز حرام می شمردند در یک عقب نشینی آشکار اخیرا به حلال بودن آن حکم کرده اند و در این مورد نیز علمای مصر پیشقدم بوده اند مفتی مصر علی جمعه اعلام نموده است که تصویر فتوگرافی و فیلم، عروسک بچه ها و مجسمه (بصورت نیم تنه) حلال است و منع شرعی ندارد در حالیکه قبلا حکم اهل سنت این بود که در خانه ای که عکس و مجسمه باشد فرشتگان به آن خانه وارد نمی شوند و اهل آن به بهشت نخواهند رفت می دانید که ملا عمر رهبر طالبان در این خصوص حکم معروفی را صادر نمود که بر اساس آن بنای عظیم و باستانی بامیان در میان حیرت و شگفتی جهانیان به تلی از سنگلاخ تبدیل شد. در کشورهای شمال آفریقا مردانی که از خلیج فارس برای گذراندن اوقات فراقت خود به این کشورها سفر می کنند را خلیجی می نامند. این عبارت در حال حاضر به هر مردی که دغدغه پول خرج کردن ندارد و در محله های ویژه افرادی برای آنها زنان ویژه را سوار بر ماشین می کنند و به ویلاهای اختصاصی می برند نیز بکار می رود. روزنامه النهار مغربیه به مدت یکماه در دسامبر 2005 سلسله داستانهایی را به نام مردان خلیجی و زنان بدکاره منتشر می کرد که گویای وضعیت کشورهای عربی است این وضعیت در مصر، اردن، یمن و سایر کشورهای عربی نیز وجود دارد.

چندی قبل تلویزیون اسپانیا برنامه ای را به وجود فحشا در کشور مراکش اختصاص داد و مردان خلیجی را که در همه مکانها و شهرهای توریستی سواحل مدیترانه از مصر گرفته تا مراکش اقامت می نمایند را به نمایش گذاشت.

البته تلویزیونهای غربی مانند تلویزیون دولتی كانادا CBC که به پخش برنامه هایی در مورد وضعیت زنان در کشورهای اسلامی از جمله ایران می پردازند در نظر ندارند و یا گویی فراموش می کنند که در کشورهای خودشان فحشا بطرز زننده ای علنی و قانونی است مثلا چندی قبل یک دختر در هلند با دوستانش شرط بندی نمود تا با اولین مرد داوطلبی که از خیابان محل آنها می گذرد عمل جنسی انجام دهد او اینکار را در خیابان عمومی انجام داد و یا در آلمان اینگونه حرکات آنقدر زیاد است که پلیس مجبور شده است این عمل را در خیابانها مشمول مجازات نماید. چندی قبل دو توریست انگلیسی در داخل هواپیمای عمومی مرتکب اینگونه اعمال زننده شدند.

به هر حال مسئله ازدواج موقت، یكی از موضوعات قابل بحث در حوزه ی وضعیت زنان در کشورهای عربی است. بیوه زنانی که در کشورهایی مانند مغرب، مصر، الجزایر و یمن زیر فشارهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، كمر خم كرده اند، « ازدواج موقت » را به عنوان وسیله ای برای آرامش و تامین حداقل معیشت می یابند آنها نه تنها این را عملی از روی اکراه و اجبار بلکه با رضایت می پذیرند امروزه زنان از قشرهای مختلف، پذیرای این پیشنهاد هستند. زنان و دختران جوان گرفتار، برای گره گشایی از وضعیت نابسامان مالی خود، ازدواج زمان دار را میپذیرند. اما مشکل اساسی این بود که فرزندان ناشی از ازدواجهای موقت وضعیت حقوقی و شرعی مشخصی نداشتند و این ازدواجهای عرفی توسط شاهدانی از فامیل و یا وعاظ درجه پائین انجام می شد ولی اگر شرعی بودن این ازدواج رسما اعلام شود مشکل حضانت کودکان نیز قانونمند خواهد شد. روند فزاینده این گونه ازدواجها در بین اقشار تحصیل كرده و شهرنشین و کسانیکه مسافرتهای کاری طولانی مدت و یا سفر فصلی دارند بگونه ای است که قبح و زشتی حرمت این گونه ازدواجها نزد عامه مردم از میان رفته است. بطوریکه شاید میزان ازدواجهای عرفی در کشورهای عربی سنی به مراتب بیشتر از جوامع شیعی باشد.

بسیاری از دختران و زنان تحصیل كرده نیز كه صاحب شغلی هستند، برای حفظ موقعیت خود در محل كار و تثبیت وضعیت اقتصادی خود، مجبور به پذیرفتن ازدواج موقت از سوی كارفرمای خود میباشند. این امر چنان امروزه در کشورهای عربی باب شده كه هیچکس نمی تواند منکر آن شود.

آزادی عمل مردان در داشتن رابطه های متعدد خارج از ازدواج در کشورهای عربی چند دهه است که رایج بوده و به یک معضل اجتماعی تبدیل شده است و در واقع علما قصد دارند در حال حاضر آنرا قانونمند سازند.