ماده يازده قانون درباره موقعيت اضطراري كه اخيراً در فرانسه به اجرا گذاشته شده است، حكم مي‌كند كه مسئولين مي­توانند به هر اقدامي كه در جهت تضمين كنترل مطبوعات باشد، دست بزنند. البته اين امر ضروري نيست چون دست اندركاران برنامه­هاي خبري دو شبكه تلويزيوني مهم فرانسه، كه هر شب حدود چهارده ميليون بيننده دارند، مي­دانند چگونه عمل كنند ... فشار همزمان تحولات تكنيكي و سودآوري مالي، اين نوع خبرنگاري را، بيش از پيش، از محتواي پرخاشگر آن تهي كرده است.

اخبار تلويزيوني، قبل از هر چيز مي­بايستي بالاترين تعداد بيننده را جذب كند. حال اين از چه طريقي ميسر مي­شود، هيچ اهميتي ندارد. مديران اخبار، ديگر خود را در پروژه اقتصادي مؤسساتي كه آن­ها را به كار مي­گيرند، سهيم مي­دانند. اتين موژوت، مدير كلTF1 (كانال خصوصي يك)، اين را قبول دارد؛ او مي­گويد: خرجي كه بخش خبري براي ما دارد، هزينه­اي است كه ما بايد بپردازيم تا بتوانيم تلويزيوني براي همگان بسازيم و موقعيت طراز اول را حفظ كنيم. اگر ما مثل كانال 6M6 زمان اخبار را به ده دقيقه تقليل مي­داديم، به نفع كانال 2 مي­شد. اگر در بخش خبري از همه بالاتر نباشيم، نمي­توانيم در موقعيت طراز اول قرار داشته باشيم. از سوي ديگر، خانم آرلت شابو رئيس كنوني بخش اخبار در كانال 2، ابقاي گوينده معروف خود را با عبارات زير توجيه كرد: در نظر سنجي كيفي­اي كه در ميان بينندگان به عمل آورديم، به اين نتيجه رسيديم كه پودژاداس همچنان تصوير محبوب خود را حفظ كرده است.

خانم دومينيك پراداليه، عضو سنديكاي ملي خبرنگاران فرانس 2، اظهار تاسف مي­كند: چيزي كه آن­ها را جلب مي­كند، خبر نيست، تصوير است. يكي از همكاران او در كانال3، معتقد است كه حتي مي­شود خبري جعلي را اعلام كرد به شرطي كه مثل ديگران و در همان شكل و ابعاد عرضه شود. تحول نقش تصوير در ساختن گزارش خبري، در اين يكسان سازي سهيم است. اريك لومانسون، خبرنگار سابق كانال2 مي­گويد: در حال حاضر، بسياري از مشاغل مثل حرفه صدابرداري، در حال از بين رفتن است. در گذشته، تدوين­­گران، اغلب از تدوين­گران سينما بودند و كار تدوين عبارت از به تصوير در آوردن يك ماجرا بود. امروز كوچك­ترين تخصص كاري وجود ندارد، چرا؟ چون نيازي به آن وجود ندارد: كار تدوين گزارش­ها، اغلب به وصل كردن تصاوير تكان دهنده­اي كه در فواصل آن­ها مصاحبه قرار گرفته، خلاصه شده است. تصوير در همه جا حضور دارد. از اواخر سال­هاي 90، عموميت يافتن تدوين مجازي، موجب شد كه جوان بيست ساله­اي كه هيچ سواد و فرهنگ تصويري نداشت، بتواند از اين ابزار استفاده كند. كار تلويزيوني ديگر به شيوه كانال توجه و جذب بيننده است و نه اطلاع رساني به او. هنگامي كه صحنه­هاي خشونت­آميز خسته كننده مي شوند، از تصاوير آرامش بخش استفاده مي­شود؛ مثلاً گزارشي در همدردي با شهروندان خوب كه در راه راست قدم گذاشته و گاه حتي يك شركت نيز تأسيس كرده­اند!

فضاي ترس

در برنامه­هاي اخبار، تعداد سوژه­هايي كه به آن­ها offمي­گويند، افزايش پيدا كرده است؛ يعني مجري اخبار، تصاويري را كه مدت زمان آن­ها از چند ثانيه تجاوز نمي­كند، مستقيماً تفسير مي­نمايد. در اين رابطه، يكي از خبرنگاران كانال 2 مي­گويد: گزارش­هايمان را در خلأ مي سازيم. براي اخبار ساعت هشت، پودژاداس، حدود هيجده تا بيست و سه off پخش مي­كند؛ من خبرنگار – گزارشگري هستم كه سوژه off توليد مي­كند! در راهروهاي مراكز خبري به اين مي­گويند ترفند ضد كانال عوض كردن بينندگان و نتيجه عبارت است از هر چه سريع­تر عمل كردن؛ و القا و بازي احساس فوريت و اضطرار. به قول يكي از مخاطبين ما در كانال دو: در عرض چند سال، مدت زمان پايه­اي يك گزارش خبري، از يك دقيقه و نيم به يك دقيقه رسيده است.

در چنين فضايي كه به علت الزامات زماني، به شدت فشرده شده است، خبرنگاري كه واكنش منفي خود را نسبت به اين طرز كار ابراز كند و يا بخواهد با فاصله با آن برخورد كند، توسط رؤسا كنار گذاشته مي­شود. خانم پاراداليه يادآوري مي­كند: جمله محبوب آن­ها اين است، تو مي­خواهي سوژه را از بين ببري؛ مي­خواهي برنامه اخبار را خراب كني. تعداد بسياري از خبرنگاران كانال دو،كه نخواستند نامشان فاش شود، فضاي ترس حاكم را افشا مي­كنند. براي مسئولاني كه تنها دغدغه­شان قابليت واكنش سريع است، اصول و موازين اخلاقي حرفه­اي، وزنه سنگيني نيستند. تصوير، سازمان­دهي اجتماعي­اش را نيز تحميل مي­كند. يك خبرنگار – گزارشگر TF1 مي­گويد: اگر خبرنگاري بلد باشد چطور خود را بفروشد، مورد قبول قرار مي­گيرد؛ اگر خوش تيپ باشد، بهتر است. در اينجا نيز استدلال، اقتصادي است؛ چنان كه موريس اليواري، فرستاده ويژه TF1 در رم تحليل مي­كند: بخش خصوصي آگاه است كه تنها شيوه­اي كه توسط آن تلويزيوني براي عموم، بتواند رشد كند، حفظ هويتي قوي و ايجاد رابطه­اي مستقيم با بينندگان است. براي افزايش وفاداري بينندگان، نبايد كمترين تغييري در چهره­ها اغلب نه عرب تبار و نه آفريقايي نسب و در بيشتر موارد، بچه بورژو هستند تا از طبقه كارگر.

از آنجا كه دغدغه كانال­هاي تلويزيوني، به دست آوردن بيشترين تعداد بيننده است، لذا تلاش­هاي خود را بر روي اتفاقات و وقايعي متمركز مي­كنند كه مورد جلب نظر عمومي مي­شوند. از اين رو، از مد روز دنباله روي مي كنند و يا بر موج تمايلات روز سوار مي شوند؛ موضوعاتي مثل كسوف، اقتصاد جديد.... و بعد نوبت به مسئله ناامني مي­رسد. تنها در سال 2002، كه سال انتخابات رياست جمهوري بود، TF1 حدود نود گزارش در اين باره پخش كرد. از آن پس، ناامني رانندگي در جاده­ها، كه در ضمن يكي از طرح­هاي بزرگ رييس جمهور ژاك شيراك بود، به يكي از محبوب­ترين موضوعات تبديل شده است. مرز ميان گزارش خبري و حقنه كردن با تكرار، بسيار ظريف است. به جز مسئله سونامي، مرگ پاپ و كانديدا شدن پاريس براي مسابقات المپيك، موضوعي كه بسيار مورد توجه عموم است. هواشناسي است. در طي يك هفته آزمايشي، در ماه فوريه 2003، اخبار TF1 بيست و هشت دقيقه و بيست ثانيه را به اين موضوع اختصاص داد، يعني بيشتر از مقدمات و تداركات جنگ در عراق كه تنها پنج دقيقه و پنجاه و نه ثانيه صرف آن شد و اين علي­رغم هواي بسيار معمولي براي فصل بود؛ زيرا سازمان هواشناسي، وضعيت را معمولي با برف و باران اعلام كرده بود.

شعار مسلط تلويزيون­ها نزديكي به مردم است. آلن شايو، گزارشگر بين المللي TF1 اين را خوب تجربه كرده است: وقتي به عنوان خبرنگار اعزامي در برلن بودم، واقعه حساب­هاي مالي غير قانوني حزب دمكرات مسيحي (CDU) پيش آمد و در حالي كه تلويزيون­هاي اسپانيولي و سوئيسي سخت تلاش مي‌كردندتا خبري در اين باره به دست بياورند، مسئولين پاريسي، من را براي تهيه خبري از جشن آبجوخوري به مونيخ فرستادند و اين امر به دوران آغاز سير صعودي برنامه خبري ساعت يك بعد از ظهر برمي­گردد كه از اوائل سال­هاي نود، بر حول مسئله نزديكي با مردم متمركز شده بود. لذا، غير از موارد چشمگير و تماشايي، اخبار خارجي محو مي‌شوند؛ تهيه و چگونه ساختن گزارش­هاي خارجي، بيش از پيش مشكل مي شود؛ زيرا بينندگان آشنايي كمتري نسبت به اين موضوعات دارند و خبرنگاران نيز براي توضيح موقعيت از وقت چنداني برخوردار نيستند. در حال حاضر، از چهار دفتر خبري TF1 در خارج، كه آلن شايو براي يكي از آن­ها كار مي­كرد، سه دفتر تعطيل شده­اند مهم­ترين كانال تلويزيوني فرانسه فقط پنج خبرنگار دائمي را در خارج از مرزهاي كشور حفظ كرده است: اورشليم، لندن، واشنگتن، مسكو و رم.

خبرنگاري از كانال سه مي­گويد: تمايل مسلط در برخورد با موضوعات خبري، برخورد روان­شناسانه با آن است. كانال يك در اين هنر استاد است. از مجموع 250 خبرنگاري كه داراي كارت خبرنگاري هستند، گروه تهيه خبر از هشتاد تا هشتاد و پنج نفر تشكيل مي­شود، اما اگر مرخصي­ها و تعطيلات مختلف را به حساب بياوريم، در واقع پنجاه و پنج نفر از آن­ها در روز، در پاريس موجود و آماده تفسير پنجاه گزارشي هستند كه در دو بخش خبري روز پخش مي­شود؛ يكي از آن­ها با تأسف مي گويد: ما در همه سطوح با مسئله كاهش خبرنگار مواجهيم و اين امر، مسئله عدم فاصله ما با موضوعات و تخصصي نكردن آن را توضيح مي­دهد. نتيجه اين­كه، هيچ كس نمي­تواند يك موضوع واحد را دنبال كند.

خبرنگار ديگري نقل مي­كند كه هر چقدر وسايل و ابزار سريع­تر كار كردن را در اختيار داشته باشيم، به همان اندازه هم ما با سرعت كار مي­كنيم. اولين گروه خبري كه از تلفن همراه استفاده كرد،TF1 بود. تماس­ها در اتومبيل صورت مي­گيرند و وقتي كه همه ابزار و وسايل به محل فرستاده شد، تازه مي­فهميم كه موضوع چندان هم جالب نيست. تحقيق قبل از تهيه گزارش اولويت ندارد؛ مسئولين ترجيح مي­دهندكه با استفاده از دفتر­هاي خبري شهرستان­ها، توسط خبرنگارهاي قراردادي TF1، فرانسه­اي خيالي را پوشش خبري بدهند: در شهرستان­ها مي­بايد خود را با نظر از پيش ساخته شده مسئولين مركز تنظيم كرد؛ مثلاً تصورات خيالي آن­ها براي پيدا كردن آخرين كارگر متخصص نقاشي­هاي مذهبي. بايد به آن­ها بگويي كه اين فكر خيالي است، اما نبايد سريع اين را گفت. بايد گفت: باشد، ببينم،.... تا ده دقيقه ديگر زنگ مي­زنم .... در مورد بعضي از موضوعات، آن­ها حتي به رقابت بين دفتر­هاي مختلف شهرستان­ها دامن مي­زنند؛ بايد بلد باشي خودت را بفروشي.

اخبار ساعت يك TF1 براي تحكيم رابطه­اش با بينندگان، به مسئولان سياسي اعتنايي ندارد. خبرنگاري توضيح مي­دهد: دستور روشن است، در گزارش­ها نبايد نماينده و يا وزير را نشان داد. مثلاً هنگام بسته شدن ژاندارمري در يكي از روستاها، رؤساي من خواستند تا از طريق مصاحبه خياباني بيشتر واكنش مردم را نشان دهم و نه عكس­العمل شهردار شهر را. در كانال دو، خانم شابو رئيس كنوني بخش اخبار، اين منطق را به شيوه خودش توضيح مي­دهد: تماشاگران، در روز، زندگي­هاي سختي دارند. نبايد شب به آن­ها چيزهاي پيچيده و كسل كننده عرضه كرد.

مسئوليت خبرنگار، ديگر تهيه و ساختن خبر نيست، بلكه شكل دادن به خبري است كه خوب فروش مي­رود. فرناندو لورد، مسئول سنديكاي CGT فرانس 3 در اين باره چنين مي­گويد: تعداد موضوعاتي كه توسط ما انتخاب نمي­شوند، روز به روز افزايش مي­يابند. مثلاً وقتي حراج شروع مي­شود، ما در مورد اهميت اين موضوع بحث نمي­كنيم؛ چون تلويزيون­هاي ديگر درباره حراج گزارش نشان مي­دهند، ما هم بايد از آن حرف بزنيم. ستقبال مردم از ما، هميشه خيلي گرم نيست. سال­هاست كه اتومبيل­هاي تلويزيون­هاي دولتي ديگر نشان و علامتي ندارند؛ زيرا مانع از اين مي­شوند كه در مورد حمله و يا سنگ باران قرار گيرند.

در گذشته، اختلافات، طي جلسه شوراي خبرنگاران بروز مي­كرد و رؤساي هر بخش، از كار گزارشي كه در محل انجام مي­شد دفاع مي­كردند، ولي امروز قدرت كاملاً در حول برنامه خبري ساعت يك و ساعت هشت متمركز شده و در انحصار چند رئيس هيئت تحريريه و بعضي از گوينده­هاي اخبار قرار گرفته است. پاتريك پواور مجري اخبار ساعت هشت و مسئول بخش خبر مي­گويد: اينجا واقعاً، رئيس من هستم و اين تصميمي است كه هجده سال پيش، وقتي من دوباره دركانال يك شروع به كار كردم، گرفته شد؛ به اين علت كه اين امر به من اجازه مي­دهد كه تصميمات هماهنگ و سريع بگيرم. يكي از قديمي­هاي كانال دو، به شيوه خود، اين امر را تأييد مي­كند: اخبار و اطلاعات به جاي اين­كه از محل وقوع آن حركت كند، در جهت عكس آن مي‌رود. اين پديده دركانال­هاي مهم تلويزيون، شدت گرفته و خبرنگارها زير فرمان رؤسايشان كاملاً غرق شده­اند. اين ديكتاتوري، خواست مسئولين را به ويژه براي بهتر تنظيم كردن توالي و ارتباط گزارش­ها با يكديگر، براي آهنگ دادن و زنده­تر كردن برنامه­ها تأمين مي­كند.

بنابر گفته خانم شابو، مشغله فكري يك مدير هيئت تحريريه، برنامه اخبار در كليت آن است؛ براي اين­كه مردم يك برنامه خبري را از اول تا آخر نگاه كنند، بايد بخش­هاي كوچك را حفظ كرد. نمي­توان در يك برنامه، چهار موضوع اقتصادي را پشت سر هم قرار داد.

حالت تعليق را بايد حفظ كرد

خبرنگاري از كانال يك، معترض مي­گويد: از گزارشگري كه به طور مستقيم تفسير مي­كند، خواسته مي­شود كه حتي اگر چيزي وجود نداشته باشد، حالت تعليق و هيجاني را حفظ كند. اريك لوماسون مي­گويد: مدت زمان كلي اخبار ساعت هشت مدام افزايش مي­يابد و اين در واقع براي به دست آوردن بينندگان بيشتر است؛ بنابراين نبايد زودتر از كانال رقيب و در چه زمان به پايان رساندن برنامه اخبار، به وجود آمده است.

دومينيك لوگلو مسئول برنامه ورزشي استاديوم دو مي­گويد: زماني كه من كارم را شروع كردم، هنوز خبرنگاري براي خبرنگاري رسم بود، اما با خصوصي سازي TF1 همه چيز تغيير كرد. امروز خود من هم توسط معيارهاي اندازه­گيري تعداد بيننده، مشروط عمل مي­كنم. ما بعد از هر برنامه­اي، با دستيابي به نتايج رفتارهاي لحظه به لحظه بينندگان، مي­توانيم ببينيم مثلاً به محض اين­كه برنامه­اي مورد پسند نيست، تعداد بيننده كاهش مي­يابد. نتيجه اين­كه ما دائم در جلسات شوراي خبرنگاران، راجع به تعداد بيننده صحبت مي­كنيم.

روش كار روشن است. فابريس دكات مسئول خبر كانال 1، با اشاره به قسمت دوم اخبار ساعت يك، كه بر اخبار شهرستان­ها متمركز است، مي­گويد: اخباري است مثبت و صميمي، مثل تنفسي مي­ماند كه بعد از يك مجموعه گزارش­هاي جدي مي­آيد. اغلب مردم به ما مي­گويند كه خيلي لذت مي­برند.... ما به خصوص در پي آن هستيم كه با متنوع كردن مخاطبين، قصه­هاي زيبا برايشان نقل كنيم!

تكنيك­هاي بازاريابي هميشه حضور دارند. در حالي كه اكثر خبرنگاران كانال 3 از سال­ها پيش خواستار تهيه يك برنامه جديد گزارشي كه توسط شوراي خبرنگاران مركز و با همكاري خبرنگاران شهرستان­ها اداده شود، هستند، مديريت بخش خبري، آن­ها را به اصول واقعيت كه بر تلويزيون، از جمله تلويزيون دولتي، حكومت مي­كند، ارجاع مي­دهد. چند ماه پيش، اوليس گوسه كه هنوز ريئس خبر كانال 3 بود، چنين مي­گفت: يك برنامه جديد، بسيار خوب، اما با چه نگرشي؟ چه چيزي به تماشاچي ارائه مي­كند؟ يك برنامه بايد به خواست بيننده جواب دهد. ما كار تلويزيوني مي­كنيم، يعني رسانه­اي صنعتي كه در دنياي رقابت قرار دارد و در نتيجه، مي­بايد خبرنگار را مقابل اين مسئوليت قرار داد.

بعضي از رؤسا از اين پيشتر مي­روند؛ برنارد ويلنو، مدير كل آنتن استان­هاي كانال 3، در يادداشتي به مناسبت برنامه­اي درباره جذب مهاجرين خارجي تبار كه براي 18 مارس 2003 برنامه‌ريزي شده بود، به خبرنگاران نوشت: پرونده بايد از چندين نمونه مثبت مهاجرين جذب جامعه شده، حركت كند، زيرا اين بهترين شيوه­اي است كه مي­توان وارد موضوع شد .... و خيلي جالب­تر و زنده­تر از ارائه فهرستي درباره اشكال نژاد پرستي متداول و معمولي است و بهتر است كه با فيلمي كه سر شب نشان داده مي­شود، همخوان باشد؛ فيلمي كه در يادداشتي داخلي به عنوان نمونه مثبت و موفق جذب مهاجرين در جامعه فرانسه از آن ياد شده است. و براي پيشگيري از هر سوء تفاهمي، يادداشت فوق مشخص مي­كند: براي همخوان بودن با فيلم، مهم است كه مثالي از يك مورد مثبت جذب مهاجرين، نسبتاً سريع در برنامه ارائه شود. امروز ديگر تفاوت بين يك تحقيق واقعي خبرنگاري با انتخاب موضوع و تقسيم نقش در آن، از پيش كاملاً روشن است.....   

منبع:

 ir.mondediplo.com