در هشتمين سالگرد امضاي توافقنامه صلح ايرلند شمالي، توني بلر به همراه برتي آهرن نخست وزير ايرلند جنوبي، طرح ابتكاري جديدي را براي شكستن بن بست در روند توافقنامه صلح به جريان انداختند. بر اساس اين طرح مجلس محلي ايرلند شمالي، پانزده ماه مي، مي بايست فعاليت خود را از سر بگيرد و 24 نوامبر به عنوان ضرب الاجل براي تشكيل شوراي اجرايي ايرلند شمالي تعيين شده است. اگر تا فرصت تعيين شده 108 نماينده پروتستان و كاتوليك مجلس محلي ايرلند شمالي نتوانستند بر سر تشكيل شوراي اجرايي به توافق برسند، لندن و دوبلين به صورت مستقيم وارد ميدان شده و نهادهاي محلي ايرلند شمالي را تشكيل خواهند داد. اين طرح با هدف تحت فشار قرار دادن احزاب پروتستان و كاتوليك براي احياي توافقنامه صلح موسوم به توافقنامه گود فرايدي مطرح شده است. توافقنامه اي كه به بيش از سه دهه خونريزي و برخوردهاي خشونت آميز نژادي و مذهبي در ايرلند شمالي پايان داد. توني بلر پس از پيروزي حزب كارگر در انتخابات سال 1997 و ورود به خانه شماره ده، يكي از اولويت هاي برنامه كاري خود را پايان دادن به بحران سه دهه اي ايرلند شمالي اعلام كرد. نخست وزير انگليس رايزني هاي گسترده اي را با دولت ايرلند جنوبي و احزاب پروتستان و كاتوليك ايرلند شمالي انجام داد. در پي اين رايزني ها و اعلام آتش بس ارتش جمهوريخواه ايرلند شمالي، زمينه براي امضاي توافقنامه صلح در روز جمعه دهم آوريل سال 1998 در قلعه تاريخي استررمونت در شمال بلفاست فراهم شد. اين توافقنامه به امضاي نخست وزيران انگليس و ايرلند جنوبي و تقريباً تمامي احزاب پروتستان و كاتوليك رسيد. تنها حزب بزرگي كه اين توافقنامه را امضاء نكرد، حزب اتحاد گراي دموكراتيك پروتستان به رهبري ايان پيزلي بود. توافقنامه صلح 1998 جامع ترين پيمان صلح ميان كاتوليك هاي طرفدار وحدت با ايرلند جنوبي و پروتستان هاي وفادار به تاج و تخت سلطنتي انگليس از زمان تقسيم جزيره ايرلند به دو بخش شمالي و جنوبي در سال 1920 است. در اين توافقنامه براي اولين بار پس از نزديك به هشتاد سال اولين حكومت محلي با مشاركت تقريباً مساوي پروتستان ها و كاتوليك ها تشكيل شد. 52 كرسي به پروتستان ها به خاطر در اكثريت بودن داده شد و 42 كرسي نيز به كاتوليك هاي جمهوريخواه و 7 كرسي نيز به ديگر اقليت هاي مذهبي اختصاص يافت. در شوراي اجرايي ده نفره ايرلند شمالي نيز همين تقسيم بندي صورت گرفت. وزير اول يك رهبر حزب پيروز پروتستان و معاون وي از رهبر حزب پيروز كاتوليك انتخاب مي شود. دو شوراي فرامرزي نيز براي تأمين خواسته هاي كاتوليك هاي طرفدار وحدت ايرلند و پروتستان هاي وفادار به انگليس در نظر گرفته شد. يكي شوراي وزيران متشكل از وزيران ايرلند جنوبي و ايرلند شمالي و ديگري شورايي متشكل از وزيران محلي چهار منطقه انگليس، اسكاتلند، ولز و ايرلند شمالي است. تشكيل اين دو شورا به تغيير مواد يك و دو قانون اساسي ايرلند جنوبي، كه به وحدت سرزمين ايرلند تأكيد دارد مشروط شد.

توافقنامه صلح گود فرايدي يك موفقيت و پيروزي بزرگ براي توني بلر نخست وزير انگليس به حساب مي آمد. كاري كه هيچ يك از احزاب محافظه كار و كارگر طي چند دهه گذشته موفق به انجام آن نشدند، بلر به سرانجام رساند.

ديويد تريمبل رهبر حزب اتحاد گراي اولستر و جان هيوم رهبر حزب كاتوليك سوسيال دموكراتيك ايرلند شمالي به خاطر اين توافقنامه موفق به دريافت جايزه صلح نوبل شدند. اما اجراي توافقنامه صلح بسيار دشوار تر از امضاي آن بود. اجراي توافقنامه آغاز خوبي داشت. اولين انتخابات مجلس محلي دو ماه بعد از امضاي توافقنامه صلح در ماه جولاي برگزار شد. حزب اتحاد گرا اولستر از احزاب ميانه رو پروتستان به رهبري ديويد تريمبل موفق به كسب بيشترين آرا شد. حزب سوسيال دموكراتيك نيز از احزاب ميانه رو كاتوليك در جايگاه دوم قرار گرفت. به اين ترتيب ديويد تريمبل به عنوان وزير اول و جان هيوم رهبر حزب سوسيال دموكرات به عنوان معاون او انتخاب شد. شوراي اجرايي ايرلند شمالي از همان ابتدا با اختلافات و مشكلات پيچيده اي كار خود را شروع كرد. در اين ميان جناح هاي تندرو پروتستان مخالف توافقنامه صلح، مانع تراشي در اجراي اين توافقنامه را شروع كردند. البته برخوردهاي خشونت آميز و پراكنده جناح هاي تندرو كاتوليك نيز بهانه مناسب را در اختيار پروتستان هاي مخالف توافقنامه صلح قرار داد. جناح كوچكي از ارتش جمهوريخواه ايرلند شمالي(I.R.A) در مخالفت با توافقنامه صلح از (I.R.A) منشعب شد. اين مخالفت ها احزاب ميانه رو پروتستان و كاتوليك را در تنگناي بسياري قرار داد. ديويد تريمبل رهبر حزب اتحادگرا اولستر چندين بار تا لبه سقوط از رهبري حزبش پيش رفت. همگي فشارها نيز متوجه شين فين شاخه سياسي ارتش جمهوريخواه ايرلند شمالي بود. پروتستان ها خلع سلاح كامل ارتش جمهوريخواه ايرلند شمالي را به عنوان پيش شرط اجراي ديگر مفاد توافقنامه صلح مطرح كردند. اين در حاليست كه در توافقنامه صلح يك روند تدريجي براي خلع سلاح (I.R.A) تحت نظارت يك كميسيون بين الملل خلع سلاح تعريف شده بود. اما بهانه تراشي پروتستان ها باعث شد كه موضوع خلع سلاح ارتش جمهوري خواه ايرلند شمالي به بزرگترين مانع در روند اجراي توافقنامه صلح گودفرايدي تبديل شود. به طوري كه لندن نيز فشار به شين فين براي خلع سلاح (I.R.A) را هدف قرار داد. دوره اول عمر مجلس محلي ايرلند شمالي با دو بار تعليق كوتاه مدت در سال 2002 بدون هيچ دستاوردي پايان يافت. اما دولت كارگري انگليس براي برگزاري انتخابات دوره دوم مجلس محلي ايرلند شمالي در شرايط سياسي مناسب با حداقل تنش سياسي، انتخابات را با يك سال تأخير در سال 2003 برگزار كرد. اما نتايج براي دولت انگليس غير منتظره و بهت آور بود. حزب اتحاد دموكراتيك پروتستان تحت رهبري ايان پيزلي با كسب 30 كرسي در جايگاه بزرگترين حزب پروتستان قرا گرفت و شين فين شاخه سياسي ارتش جمهوريخواه ايرلند شمالي با 24 كرسي بزرگترين حزب كاتوليك هاي ملي گرا شد. با اين نتايج درعمل دورنماي اجراي توافقنامه صلح در ابهام بيشتري رفت. بسياري از مرگ توافقنامه صلح گودفرايدي سخن گفتند. ايان پيزلي مخالف توافقنامه صلح بود و پس از پيروزي در انتخابات اعلام كرد كه حاضر به ائتلاف با جري آدامز رهبر شين فين در شوراي اجرايي نيست. اين موضع سرسختانه ايان پيزلي باعث شد كه دومين مجلس محلي ايرلند شمالي تشكيل نشده به حالت تعليق درآيد. بلر به همراه برتي آهرن نخست وزير ايرلند جنوبي رايزني هاي گسترده اي را براي متقاعد كردن پروتستان ها و كاتوليك ها به همكاري با هم انجام دادند. شين فين اقدامات متعددي را در جهت اعتمادسازي و فراهم كردن زمينه خلع سلاح ارتش جمهوريخواه ايرلند شمالي انجام داد. آخرين اين اقدامات بيانيه تاريخي ارتش جمهوريخواه ايرلند شمالي در 28 جولاي سال 2005 مبني بر كنار گذاشتن مبارزه مسلحانه براي وحدت دو ايرلند بود. با وجود اين اقدامات ايان پيزلي با تروريست خواندن كاتوليك هاي جمهوريخواه ايرلند شمالي، از ائتلاف با شين فين همچنان خودداري مي ورزد. دلايل اين مخالفت ريشه هاي تاريخي، سياسي، فرهنگي و اقتصادي دارد. پروتستان ها نگران از دست دادن نقش مسلط خود در حيات سياسي و اقتصادي چند قرن گذشته در ايرلند شمالي هستند. آنها حتي پس از آنكه دولت انگليس مجبور به واگذاري بخش جنوبي ايرلند به كاتوليك ها شد، حاضر به دادن نقش به اقليت كاتوليك بخش شمالي ايرلند براي فراهم كردن زندگي مسالمت آميز ميان پروتستان ها و كاتوليك ها نشدند. پروتستان ها همه گونه تبعيض نژادي، مذهبي، اقتصادي، آموزشي و فرهنگي را متوجه كاتوليك ها كردند. حزب اتحادگرا اولستر از سال 1921 تا سال 1972 تمام نهادهاي حكومت محلي ايرلند شمالي را تحت كنترل خود داشت. تا زماني كه حادثه يكشنبه خونين در سال 1972 روي داد و مبارزه مسلحانه ارتش جمهوريخواه ايرلند شمالي ابعاد گسترده اي يافت و حكومت اكثريت پروتستان ايرلند شمالي منحل شد.

دولت انگليس براي كنترل اوضاع ناآرام ايرلند شمالي هزاران سرباز را به ايرلند شمالي اعزام كرد و با انحلال حكومت محلي ايرلند شمالي به صورت مستقيم با سركوب كاتوليك هاي جمهوريخواه سعي كرد كنترل اوضاع اين منطقه را به دست بگيرد. طي سه دهه مبارزه مسلحانه گروه هاي شبه نظامي كاتوليك و پروتستان دولت انگليس به صورت پنهان و آشكار مذاكرات متعددي را براي پايان دادن به بحران ايرلند شمالي انجام داد. اما اين مذاكرات هيچ يك نتيجه اي در پي نداشت.

ارتش جمهوريخواه ايرلند شمالي براي فشار به انگليس عمليات مسلحانه خود را به داخل خاك انگليس كشاند. در اين نبرد خونين از سال 1968 تا سال 1998 بيش از 3500 نفر كشته شدند. توني بلر اين واقعيت را درك كرد كه زمان تغيير كرده است و بدون دادن يك نقش فعال و مؤثر به كاتوليك ها در اداره امور ايرلند شمالي امكان هيچ صلح پايدار و باثباتي در اين منطقه وجود ندارد. توافقنامه صلح گود فرايدي با درك اين تغييرات تدوين و به امضاء رسيد. اما هنوز بسياري از اكثريت پروتستان طرفدار انگليس حاضر به پذيرش پايان عصر برتري سياسي و اقتصاديشان در ايرلند شمالي نيستند. سرسختي ايان پيزلي رهبر حزب اتحادگرا دموكراتيك ايرلند شمالي در تشكيل دولت ائتلافي با شين فين را مي بايست در چارچوب عدم پذيرش اين واقعيت مورد بررسي قرار داد. توني بلر با تعيين ضرب الاجل براي تشكيل مجلسي محلي و انتخاب اعضاي شوراي اجرايي مي كوشد پروتستان ها را تحت فشار قرار دهد. جري آدامز با برنامه بلر و آهرن براي تشكيل شوراي اجرايي موافقت كرده است. اما ايان پيزلي پس از سفر مشترك نخست وزيران انگليس و ايرلند جنوبي به بلفاست و اعلام برنامه شان براي احياي توافقنامه صلح ايرلند شمالي اعلام كرد كه تعيين ضرب الاجل باعث نمي شود كه او با تروريست ها دولت تشكيل بدهد. توافقنامه صلح گود فرايدي در پايان دادن به مبارزات مسلحانه جمهوريخواهان ايرلند شمالي و ايجاد ثبات نسبي سياسي و امنيتي، پيمان صلحي موفقيت آميز بوده است. اما در ايجاد ثباتي پايدار و حل اختلافات ناكام بوده است. با طرح جديد توني بلر نيز نبايد انتظار داشت كه انگليس با همراهي ايرلند جنوبي بتواند به تمام اهداف توافقنامه صلح گود فرايدي برسد. شكاف سياسي، اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي عميقي ميان دو جامعه پروتستان و كاتوليك ايرلند شمالي وجود دارد. متوسط درآمد سرانه در ايرلند شمالي با جمعيت يك  ميليون و هفتصدهزار نفر 20 درصد پايين تر از انگليس است. كاتوليك ها از محروميت هاي تاريخ بسياري رنج مي برند. تا زماني كه اين شكاف وجود دارد اختلافات و تنش در ايرلند شمالي ادامه خواهد داشت. هر چند بحران ايرلند شمالي مثل گذشته براي انگليس يك بحران جدي نخواهد بود.