چند سال از انتشار مقاله تهاجم بي صدا روزنامه نيجريايي ونگارد مي گذرد. اكنون تهاجم آمريكا به منابع نفتي آفريقا ديگر يك اقدام بي صدا نيست و رسانه هاي منطقه اي و جهاني درباره آن و ابعادش خبرها و گزارش هاي تفصيلي مي نويسند. نگارنده مقاله تهاجم بي صدا تحركات آمريكا براي دستيابي به منابع نفتي آفريقا را رصد مي كند و دو دليل براي تهاجم بي صداي آمريكا به منابع طلاي سياه آفريقا ذكر مي كند:

1 - نرنجاندن متحدان خاورميانه اي ايالات متحده آمريكا.

2 - زدودن اين تصور عمومي كه آمريكا تنها به منابع آفريقا علاقه مند است و به نفت منطقه جنوب صحراي آفريقا چشم دوخته است.

والتر كانشتاينر معاون وزير خارجه آمريكا در امور آفريقا در يكي از مناسبت ها اظهار داشته: نفت قاره سياه به صورت يكي از منافع ملي استراتژيك ايالات متحده درآمده است و زماني أد رويس سناتور جمهوريخواه پرنفوذ كاليفرنيا و رئيس كميسيون فرعي آفريقا، وابسته به كميته روابط خارجي مجلس نمايندگان آمريكا، اعلام مي كند كه: براي تأمين امنيت ملي آمريكا پس از يازده سپتامبر، نفت آفريقا را بايد يك اولويت به شمار آورد .

تحركات فزون يافته مقامات آمريكا در صحنه آفريقا، نشانه هايي از ارتقاي اهميت نفت آفريقا در سياست هاي راهبردي واشنگتن بوده است. به طور مثال:

1 - افزايش نقش آمريكا در تحولات اخير سودان.

2 - افزايش ديدارهاي مقامات آمريكا به كشورهاي نفتي منطقه خليج گينه.

3 - بوش در يك حركت نمادين در 13 سپتامبر 2002، ده تن از سران كشورهاي منطقه آفريقاي مركزي را به ميهماني صبحانه دعوت كرد.

4 - سفر ژنرال كارلتون فولفورد (يكي از فرماندهان ارشد فرماندهي نظامي آمريكا در اروپا) در ژوئيه 2002 به كشور سائوتومه و پرنسيپ جهت بررسي مسأله امنيتي منابع نفتي در خليج گينه و كنكاش پيرامون احتمال مستقر ساختن يك فرماندهي نظامي آمريكايي در اين منطقه شبيه به آنچه اكنون در كره جنوبي استقرار يافته است.

جايگاه آفريقا در سياست بين المللي آمريكا

آمريكا در دوران جنگ سرد علايق ثانوي به قاره سياه داشته و اهداف راهبردي و اولويت هاي حساسيت واشنگتن در قبال اين قاره در دوران نظام دوقطبي جهان، حول محورهاي زير بوده است:

1 - مقابله و مهار كمونيسم در قاره سياه و مبارزه فعال با نفوذ شوروي و بلوك شرق در كشورهاي اين منطقه.

2 - حمايت از خطوط دريايي تجارت بين المللي و مقابله با هر گونه تهديد.

3 - رسيدن به مناطق مواد خام استراتژيك و معادن مهم براي توليد و صنعت اردوگاه سرمايه داري.

4 - ترويج ارزش هاي ليبرالي و حمايت از آنها در اين قاره و مبارزه با انديشه ها و جريانات كمونيستي در كشورهاي اين منطقه.

اولويت هاي آمريكا در قاره آفريقا پس از فروپاشي شوروي و سقوط كمونيسم بين الملل متحول گرديده و اهداف و رويكردهاي جديد سياست آمريكا در قبال تحولات قاره سياه نيز نكات زيراست:

1 - تلاش و تكاپو براي ادغام قاره آفريقا در منظومه اقتصاد جهاني، آمريكا براي عملياتي نمودن اين هدف، اقدامات زير را انجام مي دهد:

الف: اجراي مفاهيم شراكت آمريكا آفريقا جهت پايان دادن به مرحله اعطاي كمك هاي خارجي به كشورهاي اين قاره و جايگزين نمودن مرحله مبادله بازرگاني ميان واشنگتن و كشورهاي آفريقايي. در اين راستا آمريكا، سرمايه گذاري آمريكايي در اين قاره را تشويق نمود.

ب: حمايت از رژيم هاي سياسي آفريقايي كه از دموكراسي آمريكايي و مفاهيم آن پيروي مي كنند. به ويژه كشورهايي كه جايگاه راهبردي در سياست جهاني آمريكا دارند.

ج: تلاش براي منع گسترش منازعات منطقه اي در اين قاره.

در راستاي حفظ منافع ملي و پاسداري از امنيت ملي آمريكا، واشنگتن اقدامات فعال در جهت ثبات و امنيت در كشورهاي آفريقايي، انجام داده است.

2 - هدف دوم: اهتمام به قاره آفريقا از سوي آمريكا در راستاي حمايت از منافع حياتي اين كشور بوده است. لذا واشنگتن در اين زمينه به مسائل گسترش سلاح هاي متعارف و غيرمتعارف در اين قاره اهتمام جدي مي ورزد.

آمريكا پس از حادثه يازده سپتامبر از كشورهاي آفريقايي كه در راستاي مبارزات آمريكا عليه تروريسم جهاني حركت و اقدام مي كنند، حمايت بيشتري نمود و به اين كشورها كمك هاي لجستيكي و مادي نموده است.

علي رغم افزايش اهتمام واشنگتن به كشورهاي آفريقايي، جايگاه اين قاره تا حادثه 11 سپتامبر 2001 در اولويت هاي راهبردي آمريكا نبوده است. بوش در تبليغات انتخابات رياست جمهوري سال 2000 اعلام كرد كه: آفريقا جايگاهي در اولويت هاي امنيت ملي آمريكا ندارد . ولي نفت آفريقا به ويژه ذخاير نفتي خليج گينه پس از حادثه يازده سپتامبر اولويت ژئوپليتكي براي امنيت ملي آمريكا پيدا كرد. برخي از پژوهش هاي راهبردي و اقتصادي مؤسسات مطالعاتي آمريكا در باره اهميت آفريقا و نفت آن تأثيرات بسزايي در محاسبات دور انديشانه و وسوسه انگيز واشنگتن داشته است. در نشست بازرگاني (Cnuced) و توسعه سازمان ملل متحد، مجموع ذخاير منابع نفتي قاره سياه را 80 ميليارد بشكه برآورد كرده است كه اين رقم 8 درصد كل ذخاير نفتي جهان را تشكيل مي دهد. مطابق تخمين شوراي اطلاعات ملي آمريكا، تا سال 2015 آمريكا خواهد توانست واردات نفت خود را از منطقه آفريقا از 16 درصد كنوني، به 25 درصد برساند. توليد نفت آفريقايي در عرض ده سال اخير 36 درصد افزايش داشته است. در حالي كه در همين فاصله زماني، نرخ افزايش توليد ديگر كشورهاي جهان تنها 16 درصد بوده است. بر اساس اطلاعات مركز پژوهش آمريكا، خليج گينه كه ذخايري به اندازه 24 ميليارد بشكه دارد در مدت كوتاهي به نخستين قطب جهاني توليد نفت از طريق سكوهاي شناور با چاه هاي بسيار عميق تبديل مي شود. منابع نفتي اين حوزه جغرافيايي به استثناي ميدان هاي نفتي سودان، در دسترس بي واسطه سواحل شرقي آمريكا قرار دارند. شركت هاي نفتي آمريكا در اين منطقه سرمايه گذاري هنگفتي نموده اند؛ به طور مثال شركت هاي امراداهس، ماراتون در سال 2003 بيش از ده ميليارد دلار در صنعت نفت اين حوزه سرمايه گذاري كردند. يكي از مراكز مطالعاتي كه روي مركز تصميم گيري آمريكا در زمينه اهميت نفت آفريقا، بسيار تأثيرگذار بوده انستيتوي مطالعات پيشرفته سياسي و استراتژيك IASPS است. اين مركز مطالعاتي كه در سال 1984 در قدس اشغالي تأسيس شده كه هم به محافظه كاران نوين نزديك است و هم به حزب ليكود كه به طور سنتي طرفدار استراتژي قطع وابستگي آمريكا و غرب از نفت عربستان سعودي و ايران است. با پيروزي بوش، كه در عين حال پيروزي شركت هاي نفتي تگزاس است و پس از حادثه يازده سپتامبر، طرح ها و انديشه هاي IASPS كم كم نزد مشاوران كاخ سفيد در امور انرژي و به طور كلي نزد عقاب هاي آمريكا جاي باز كردند. مركز مطالعاتي IASPS در 25 ژانويه 2002 سميناري را برگزار كرد كه در آن والتر كانشتاينر معاون وزارت خارجه آمريكا در امور آفريقا و بسياري از متخصصان امور انرژي آمريكا و امور آفريقا و مديران شركت هاي نفتي و سرمايه گذاري شركت جستند. اين نشست پايه ريز تأسيس گروه ابتكار سياسي براي نفت آفريقا (AOPIG)، شد. اين گروه كه در حقيقت African Oil Policy Initiative Group يك سازمان هماهنگ ميان بخش دولتي و بخش خصوصي آمريكا براي سرمايه گذاري در نفت آفريقا است، در اوايل تأسيس مجموعه اسناد رسميي انتشار داد به نام نفت آفريقا، يك اولويت براي امنيت ملي آمريكا و توسعه آفريقا . در اين اسناد، شركت هاي نفتي آمريكا به بوش پيام دادند كه اگر شما راه را نشان دهيد، ما در پي شما خواهيم آمد،If You Ldead, We'll Follow.

پس از ژانويه 2002 كه در آن سمينار مزبور برگزار و گروه فوق تأسيس شد، سياست دولت آمريكا در امور انرژي و اهتمام واشنگتن به منطقه آفريقا به طور هويدا تحت تأثير لابي گروه AOPIG قرار گرفت. ديك چني معاون رئيس جمهوري آمريكا در يكي از اظهاراتش اعلام كرد: نفت آفريقا به سبب كيفيت بسيار خوب و مقدار كم گوگردش، نمونه اي از يك بازار رو به رشد براي پالايشگاه هاي كناره شرقي آمريكاست .

سرمايه گذاري شركت هاي نفتي آمريكا در منطقه آفريقا در پي اهتمام واشنگتن به نفت آفريقا، تشديد شد. به طور مثال شركت شيفرون تگزاكو در سال 2002 اعلام نمود كه 5 ميليارد دلار در نفت آفريقا در پنج سال گذشته سرمايه گذاري كرده و در نظر دارد طي يك برنامه پنج ساله 20 ميليارد دلار در صنعت نفت آفريقا سرمايه گذاري كند. در مقابل آن شركت اگزون موبيل كه از رقباي سنتي شركت شيفرون است اعلام كرد كه قصد دارد در چهار سال آينده مبلغ 15 ميليارد دلار در نفت آنگولا و در برنامه ده سال مبلغ 25 ميليارد دلار در نفت آفريقا سرمايه گذاري نمايد. پس از واقعه يازده سپتامبر، آمريكا به بهانه جنگ با تروريسم به مواد خام استراتژيك آفريقا توجه ويژه اي نمود. به نوشته abramovici نويسنده كتاب صخره اشغال شده ، آمريكا تحت لواي جنگ بر ضد تروريسم، حضور خود را در آفريقا گسترش داده است و با آگاهي از وابستگي اش به مواد خام استراتژيك، تعداد توافق نامه هاي اقتصادي و نظامي خود را با بسياري از كشورهاي آفريقايي افزايش داده تا به اين ترتيب امنيت ذخاير خام خود را افزايش دهد. در عرض چند سال اخير توجه مقامات سياسي و نظامي آمريكا به آفريقا به ميزان قابل توجهي افزايش يافته است. به طور مثال:

الف: سفر كالين پاول وزير خارجه سابق آمريكا به گابن و آنگولا در سپتامبر 2002.

ب: سفر بوش به سنگال، نيجريه، بوتسوانا، اوگاندا و آفريقاي جنوبي در ژوئيه .2003

ج: سفر دوره اي ژنرال چارلز.اف. والد معاون فرماندهي نيروهاي نظامي آمريكا مستقر در اروپا به ده كشور آفريقايي (غنا، الجزاير، نيجريه، آنگولا، آفريقاي جنوبي، ناميبيا، گابن، سائوتومه و پرنسيبپ، نيجر و تونس) در مارس 2004.

د: نشست اشتوتگارت: در روزهاي 23 و 24 مارس 2004 در شهر اشتوتگارت آلمان براي نخستين بار و بي سروصدا در مقر فرماندهي اروپايي ارتش آمريكا جلسه اي با حضور روساي ستاد هشت كشور آفريقايي (چاد، مالي، موريتاني، مراكش، نيجر، سنگال، الجزاير و تونس) و فرماندهان ارتش آمريكا برگزار شد كه از اهداف اعلاي آن، هماهنگي ميان آمريكا و نظاميان اين كشورها جهت مقابله با تروريسم در منطقه ساحل و صحراي آفريقا بوده است.

به گزارش رسانه هاي گروهي در كشورهاي منطقه خليج گينه دوسوم امتيازهاي نفتي به پيمانكاران آمريكايي كه پيوندهاي نزديكي با دستگاه بوش دارند، اعطا شده است.

علل و انگيزه هاي اهتمام آمريكا به نفت منطقه غرب آفريقا

منطقه غرب آفريقا به طور كلي و منطقه خليج گينه پس از واقعه يازده سپتامبر اولويت هاي ژئوپلتيك و ژئواكونوميك براي سياست جهاني آمريكا پيدا كرد. نيجريه، آنگولا، جمهوري كنگو، گينه استوائي و گابن مهم ترين كشورهاي توليدكننده نفت منطقه هستند. منابع نفتي اغلب اين كشورها در مناطق دريايي خليج گينه قرار گرفته و اين امر يكي از موجبات اهتمام آمريكا به نفت اين منطقه است. انگيزه ها و علل اهتمام واشنگتن به نفت اين منطقه به طور خلاصه، مي توان چنين بيان نمود:

1 - نفت اين منطقه به علت دارا بودن مقدار كم گوگرد مرغوب ترين نفت جهان است. به طور مثال درجه نفت آنگولا بين 32 درجه تا 39.5 درجه است و تقريباً خالي از مواد گوگردي است. اين نفت مرغوب تر است. نفت سبك ايران (با درجه 33.9) و نفت سبك عرب (34.2) و نفت ميناس اندونزي (با درجه 33.9 درجه).

2 - نزديكي منابع نفتي به سواحل آمريكا: منابع نفتي خليج گينه كه بخشي از اقيانوس اطلس است به سواحل شرقي آمريكا نزديك است به عنوان مثال يك تانكر نفتي از خليج گينه تا ساحل نفتي منطقه گالوستون در ايالت تگزاس آمريكا، نيمي از مسافتي را طي مي كند تا از خليج فارس به سوي آمريكا حركت كند.

3 - از علل مهم اهتمام آمريكا به نفت اين منطقه، تمامي كشورهاي آفريقاي غربي به جز نيجريه عضو كشورهاي اوپك نيستند و براي نفت كشورهاي غير عضو اوپك صرفاً عامل تقاضا است كه قيمت نفت را تعيين مي كند.

4 - اغلب منابع نفتي در اين منطقه (سكوهاي شناور استخراج نفت) از ناآرامي هاي سياسي و اجتماعي تا حدودي در امان هستند. همچنين حمل و نقل نفت اين حوزه به خاطر واقع شدن آن در سواحل يا در آبهاي كم عمق كشورهاي خليج گينه كه ارتباط مستقيمي با اقيانوس اطلس دارد نسبت به ساير منابع نفتي جهان آسان و كم هزينه است.

5 - حجم واردات نفتي آمريكا از اين منطقه بالغ بر 16 درصد كل واردات نفتي خود از جهان است و اين حجم برابر با حجم واردات نفتي آمريكا از عربستان سعودي است. بروز مشكلات عديده در روابط آمريكا و منطقه خاورميانه و روابط آمريكا ونزوئلا، اهميت واردات نفت آفريقايي براي امنيت انرژي آمريكا به طور روزافزون شاخص تر گشته است.

6 - حجم توليد و ذخاير نفتي منطقه: ذخاير نفتي و توليد منطقه آفريقا به ويژه منطقه خليج گينه به خاطر پيشرفت فناوري انرژي در حال افزايش است. به طور مثال حجم ذخاير نفتي نيجريه 22/5 ميليارد بشكه و توليد روزانه آن بالغ بر دو ميليون بشكه است. پس از حادثه يازده سپتامبر توليد نفتي كشورهاي حوزه خليج گينه به طور چشمگيري افزايش يافته است.

7 - سابقه حضور شركت هاي نفتي آمريكا: بسياري از شركت هاي بزرگ نفتي آمريكا سابقه حضور فعال در صنعت نفت آفريقا دارند از جمله شركت هاي اگزون موبيل، شيفرون تگزاكو، آمراداهس، ماراتون اويل و دوون انري، هستند.

8 - ميان كشورهاي منطقه خليج گينه ارتباطات اصولي نيست: ميان كشورهاي غرب آفريقا روابط نژادي، فرهنگي، تاريخي و سياسي مستحكم و پايداري وجود ندارد. لذا ضريب احتمال اتحاد و ائتلاف اين كشورهاي عليه آمريكا و قطع صادرات نفتي به آن، اندك است.

9 - فن آوري و پيشرفت علمي در زمينه استخراج نفت به شركت هاي نفتي آمريكا كمك هاي فراواني كرده است. در دهه شصت، حفاري و استخراج نفت در آب هاي عميق مشكل بود، ولي هم اكنون با بهره برداري از فناوري هاي پيشرفته، امكان حفاري و استخراج نفت از عمق 2500 متر ميسر گرديده است.

10 - تنوع در منابع واردات نفتي از قاره هاي مختلف، امنيت ملي آمريكا را به ويژه در بعد انرژي مصون از تهديدات جدي مي نمايد. منابع نفتي آفريقا مي تواند تا حدودي بديلي براي نفت منطقه خليج فارس باشد. از اين رهگذر آمريكا طرح هايي براي كاهش منابع تهديد عليه امنيت انرژي خود برنامه ريزي نموده و طرح سرمايه گذاري در نفت آفريقا يكي از راهكارهاي مقابله با منابع تهديدزا عليه امنيت ملي واشنگتن بوده است. هم اكنون آمريكا 15 درصد نيازهاي نفتي خود را از آفريقا تأمين مي كند و قصد دارد تا سال 2020 اين مقدار را به 30 درصد برساند.

11 - تسلط بر نفت آفريقا به طور عيان در خدمت گسترش هژموني منطقه و جهاني واشنگتن بوده است. آمريكا از رهگذر تسلط بر منابع نفتي و معادن مواد خام استراتژيك در قاره آفريقا مي تواند دامنه نفوذ و اقتدار اروپا در اين قاره را محدود سازد.

12 - آمريكا از رهگذر افزايش حضور اقتصادي خود در منطقه آفريقا، تلاش هايي جهت گشايش بازارهاي نوپايي براي محصولات خود در اين منطقه است و كسري بازرگاني خود با اين قاره را كاهش دهد. حجم سهم آمريكا از بازار آفريقا فقط 7.6 درصد است در حالي كه كشورهاي اتحاديه اروپا 30 درصد كل بازار آفريقا را در اختيار دارند.

ذخاير نفتي در منطقه آفريقا

آمار دقيق و علمي در باره ذخاير نفتي آفريقا در دست نيست. بر طبق تخمين نشريه Arab oil and gas تا پايان سال 2003 ميزان ذخاير نفتي كشورهاي آفريقايي معادل 101.8 ميليارد بشكه و ميزان توليد اين كشورها تا پايان همين سال روزانه افزون بر 8.401 ميليون بشكه برآورد شده است. بر اساس گزارش مجله اشپيگل 24 مارس 2004 كارشناسان، نفت موجود در زير آب هاي ساحل غربي آفريقا را حدود 105 ميليارد بشكه تخمين زده اند. از طرفي كنفرانس بازرگاني Cnuced و توسعه سازمان ملل متحد منابع نفتي اين قاره را 80 ميليارد بشكه برآورد كرده است، كه اين رقم 8 درصد كل منابع نفت خام جهان را تشكيل مي دهد. همچنين اين قاره داراي ذخاير گازي به ميزان 7 درصد كل ذخاير گازي جهان يعني حدود 11 از 150 تريليون مترمكعب است.

وضعيت ذخاير و توليد كشورهاي آفريقا

وضعيت ذخاير و توليدي كشورهاي نفتي آفريقا به طور خلاصه و بر اساس گزارش هاي رسانه هاي گروهي منطقه و جهان به طور خلاصه:

الجزاير

رسانه هاي گروهي الجزاير اعلام كردند كه درآمد اين كشور از صدور گاز و نفت در سه ماهه اول سال 2006 بالغ بر 12 ميليارد دلار بوده و انتظار مي رود كه درآمد الجزاير در سال 2006 از صدور انرژي بالغ بر 47 ميليارد دلار باشد. در آمد اين كشور در 2005، 45.6 ميليارد دلار بوده است. شركت ملي نفت الجزاير سوناتراك تصميم گرفته در سال 2006، 6.6 ميليارد دلار در صنعت انرژي (گاز و نفت) سرمايه گذاري كند و همچنين شركت هاي خارجي قصد دارند 2 ميليارد دلار در اين زمينه سرمايه گذاري نمايند. هم اكنون الجزاير يك چهارم نيازمندي هاي اروپا را تأمين مي كند. ميزان ذخاير نفتي اين كشور 11.3 ميليارد بشكه برآورد شده است و ذخاير گازي اين كشور (كه در مقام اول كشورهاي آفريقايي در اين زمينه است) بالغ بر 160 تريليون فوت مكعب است و صادرات روزانه آن 62 ميليارد مترمكعب است و احتمال مي رود ميزان صادرات روزانه در سال 2010 به 85 ميليارد مترمكعب برسد. صادرات نفتي اين كشور هم اكنون 1.857 ميليون بشكه در روز است و ممكن است در سال 2010 ميزان صادرات نفتي اين كشور به 2 ميليون بشكه ارتقا يابد. شركت آمريكايي اناداركو در حوزه هاي نفتي الجزاير فعال است و روزانه حدود 600 هزار بشكه توليد مي كند. شركت هاي نفتي آمريكا به طور سنتي شركاي اول الجزاير هستند و اختلاف و تضاد دولت هاي الجزاير پس از استقلال آن كشور در سال 1962 با فرانسه به ويژه دولت حواري بومدين، بستر ساز حضور فعال آمريكا در صنعت انرژي اين كشور بوده است.

ليبي

شركت هاي نفتي آمريكايي و انگليسي نقش تاريخي در كشف و استخراج نفت و گاز در اين كشور داشته اند. اين كشور 30 ميليون بشكه نفت و 26 تريليون فوت مكعب گاز دخيره دارد. هم اكنون روزانه 1.3 ميليون بشكه تا 1.8 ميليون بشكه توليد مي كند. در گذشته (در سال 1970) 3.2 ميليون بشكه توليد مي كرد. تيرگي روابط ميان طرابلس و واشنگتن از نيمه دهه هشتاد تا اوايل قرن بيست و يكم ضربات شديدي به توليد نفت ليبي وارد ساخت. در سه دهه گذشته شركت نفتي آمريكايي اوازيس متشكل از ماراتون اويل، كونوكوفيليپس و اميراداهيس صنعت نفت ليبي قبضه كرده بود. با رسيدن سرهنگ قذافي به قدرت در اواخر دهه شصت (اول سپتامبر 1969) ميان ليبي و شركت هاي نفتي آمريكا تنش رخ داد ملي شدن صنعت نفت در سال 1973 اين تنش به قطع روابط و خروج شركت هاي نفتي آمريكا از خاك ليبي منجر شد. پس از مدتي در سال 1983 محاصره آمريكا و تحريم هاي نفتي آن عليه ليبي آغاز شد و كشورهاي غربي به ويژه كشورهاي انگلوساكسون در اين زمينه آمريكا را همراهي كردند. در پي حادثه سقوط هواپيماي آمريكايي در روستاي لاكربي شوراي امنيت طي صدور قطعنامه اي تحريم هاي بين المللي عليه طرابلس تحميل نمود. فشارهاي بين المللي نقش مهمي در كاهش توليد نفت ليبي داشته كه معضلات اقتصادي و توسعه اي براي اين كشور در پي داشته است. آمريكا علاوه بر تحريم هاي بين المللي، در مورد ايران و ليبي در سال 1996 قانون تحريم داماتو وضع نمود كه آثار منفي روي صنعت نفت و اقتصاد ليبي داشته است. برخي از كارشناسان بر اين باورند كه لغو تحريم هاي بين المللي عليه ليبي و بازگشت آن به جامعه بين الملل با تمهيدات واشنگتن بوده تا فرصت ها و زمينه هاي حضور شركت هاي نفتي آمريكا در اقتصاد ليبي از دست نرود و عرصه را براي افزايش سهم كشورهاي اتحاديه اروپا در اقتصاد طرابلس محدود سازد. با آغاز روند عادي سازي روابط واشنگتن طرابلس، ليبي تسهيلات و امتيازات فراواني به شركت هاي نفتي آمريكا جهت بازگشت و حضور فعال در صحنه صنعت انرژي گاز و نفت، داده است. رسانه هاي گروهي منطقه و جهان گزارش هاي فراواني درباره افزايش سهم شركت هاي نفتي آمريكا در صنعت نفت ليبي مخابره نموده اند. و ارسال اولين محموله نفتي ليبي به آمريكا در سال 2004 به عنوان نقطه عطف تاريخي در روابط اقتصادي ميان آمريكا و ليبي، ثبت گرديده است.

مصر

بر اساس برآوردهاي سال 2001 مصر داراي 0.3 ميليارد بشكه نفت و 55 تريليون فوت مكعب گاز، نفت و گاز نقش اساسي در اقتصاد مصر دارند و ميزان توليد نفت اين كشور در سال 2003، 750 هزار بشكه در روز بوده است.

تونس

ذخاير نفتي تونس تا سال 2002، 2.3 ميليارد بشكه و ذخاير گازي اين كشور 3 تريليون فوت مكعب تخمين زده مي شود، توليد روزانه نفت آن 83 هزار بشكه است.

سودان

شركت نفتي آمريكايي شيفرون در سال 1992 در اين كشور دست به اكتشاف زد و اولين محموله نفتي بالغ بر 6 ميليون بشكه در سال 1999 به سوي سنگاپور صادر شد. هم اكنون توليد نفتي اين كشور بالغ بر 250 هزار بشكه در روز است كه سقف توليد در سال 2010 به 800 هزار بشكه خواهد رسيد. حمل نفت از چاه هاي نفتي به بندر بشائر (بندر مخصوص صدور نفت در درياي سرخ) از طريق خل لوله به طول 1610 كيلومتر ميسر شده است. ذخاير نفتي سودان 262 ميليون بشكه و ذخاير گازي 3 تريليون فوت مكعب تخمين زده شده است. اين كشور داراي يك پالايشگاه نفتي با ظرفيت 80 هزار بشكه در روز است. شركت هاي نفتي چيني، مالزيايي و هندي نقش كليدي در صنعت نفت سودان دارند و با كشف نفت در جنوب سودان و منطقه دارفور، اهتمام و دخالت آمريكا در امور داخلي سودان به طور روزافزون گسترش يافته است.

چاد

فرانسوي ها نقش مهمي در كشف نفت در اين سرزمين داشتند. تلاش پاريس براي كشف و استخراج اقتصادي نفت در چاد به نيمه دوم دهه شصت بازمي گردد و شركت نفتي آمريكايي كونوكو اولين شركت آمريكايي كه در سال 1970 براي اكتشاف و استخراج نفت وارد چاد شد. شركت شيفرون تلاش هاي زيادي در زمينه اكتشاف نفت در اين كشور نمود و به خاطر جنگ داخلي در سال 1993 امتيازات نفتي خود را در چاد به شركت توتال فروخت ولي در سال 2000 دگربار به چاد بازگشت. حوزه نفتي دوبا بزرگترين حوزه نفتي اين كشور است هم اكنون يك كنسرسيوم نفتي متشكل از شركت هاي حوزه نفتي اين كشور است. هم اكنون يك كنسرسيوم نفتي متشكل از شركتهاي نفتي اسو، بتروناس (مالزي) و شيفرون آمريكايي استخراج و صدور نفت چاد را به عهده دارند. در سال 2004 اين كشور روزانه 200 هزار بشكه نفت توليد مي كرد و از طريق يك خط لوله به طول 1050 به يكي از بنادر كامرون در اقيانوس اطلس به خارج صادر مي كند. در سال 2004 اين كشور 63 ميليون بشكه نفت فروخت. بروز تنش در مرزهاي ميان چاد و سودان و بحران دارفور به عقيده برخي از آگاهان سياسي به دليل مداخله واشنگتن در اين منطقه بوده است و تحركات آمريكا در اين منطقه پس از كشف و استخراج نفت، تشديد شده است.

نيجريه

اين كشور عضو اوپك است و يازدهمين توليدكننده نفت در جهان است. ذخاير نفتي اين كشور بالغ بر 35.2 ميليارد بشكه برآورد شده است. بر اساس بررسي ها و تحقيقات به عمل آمده سقف ذخاير نفتي اين كشور در سال 2010 ممكن است به 40 ميليارد بشكه برسد. هم اكنون حدود 2.5 ميليون بشكه روزانه توليد مي كند و درآمد نفتي آن 80 درصد كل درآمد ملي را تشكيل مي دهد. نيجريه پنجمين كشور صادركننده نفت به آمريكا است و حدود يك ميليون بشكه روزانه به آن كشور صادر مي كند. اين كشور حدود 10 درصد كل واردات نفتي آمريكا را تأمين مي كند. بروز تشنج و آشوب هاي مذهبي و قومي در شمال نيجريه، نگراني آمريكا را تشديد كرد؛ لذا آمريكا يك هيأت مذهبي و فرهنگي به مناطق آشوب زده اعزام داشت تا ثبات و امنيت را به اين كشور بازگرداند. آمريكا در اين راه موفقيت هايي كسب نمود و درگيري هاي ايالات شمالي اين كشور را خاموش نمود. شركت هاي نفتي تگزاكو شيفرون، شل (شركت نفتي هلند انگليس)، الف اكيتان و اجيپ از مهم ترين شركت هاي نفتي خارجي هستند كه در نيجريه فعاليت دارند. نيجريه در ابعاد مختلف جايگاه ممتازي در سياست هاي راهبردي آمريكا دارد.

آنگولا

از زمان استقلال اين كشور از پرتغال در نيمه دوم دهه هفتاد يك جنگ فرسايشي و داخلي در اين سرزمين در جريان بوده و آمريكا با حمايت هاي همه جانبه از جنبش اونيتا در قبال رژيم چپگراي حاكم نقش كليدي در گسترش دامنه جنگ ها و بحران ها داشته است. با افزايش توليد نفت در اين كشور، اهميت منطقه اي و جهاني اين كشور پرتغالي زبان افزايش يافت. با مرگ رهبر اونيتا مهم ترين گروه اپوزيسيون دولت، دولت آمريكا جهت بازگرداندن صلح و امنيت به اين كشور تلاش هاي فراواني كرد و انگيزه راهبردي اين اقدامات حضور فعال شركت هاي نفتي آمريكا در اين سرزمين بوده است. موافقتنامه صلح لوزاكا در سال 1994 نقش مؤثري در بازگشت صلح و امنيت به آنگولا داشته، اين وضعيت بستر ساز فعاليت جدي شركت هاي نفتي آمريكا در اين كشور بوده است. توليد روزانه اين كشور حدود 850 هزار بشكه است و ذخاير نفتي آن 6 ميليارد بشكه و ذخاير گازي آن 2 تريليون فوت مكعب تخمين زده مي شود. حدود 40 درصد توليدات نفتي اين كشور به آمريكا صادر مي شود و شركت نفتي شيفرون 75 درصد كل صنعت نفت اين كشور را در دست دارد. بر اساس برخي از تحقيقات و پيش بيني ها تا سال 2020 توليد نفتي اين كشور به سقف 3.28 ميليون بشكه در روز خواهد رسيد.

گابن

اين كشور با تشويق آمريكا در سال 1995 از اوپك خارج شد و ذخاير نفتي آن 2.5 ميليارد بشكه و ذخاير گازي آن 1.2 تريليون فوت مكعب برآورد شده است. ميزان توليد روزانه آن 240 هزار بشكه است كه 44درصد كل توليد را به آمريكا صادر مي كند.

موريتاني

اين كشور به دليل موقعيت راهبردي و منابع شيلاتي و معادن مواد خام استراتژيك و كشف و استخراج نفت جايگاه و اهميت استراتژيكي در سياست منطقه اي و جهاني آمريكا پيدا كرده است. شركت استراليايي وودسايد در سال 2001 بزرگترين حوزه نفتي به نام شنقيط را كشف و موريتاني با استخراج اقتصادي نفت وارد باشگاه كشورهاي توليدكنندگان نفت شد. ذخاير نفتي اين سرزمين 120 ميليون بشكه برآورد شده و ميزان توليدات روزانه بالغ بر 75 هزار بشكه است.

آفريقاي جنوبي

عمليات براي كشف و استخراج نفت در اين كشور هنوز استمرار دارد و شركت شيفرون فعاليت نفتي در اين كشور دارد و ميزان توليد روزانه اين كشور 20 هزار بشكه است.

كامرون

موقعيت حساس آن در خليج گينه و بنادر آن براي سياست هاي راهبردي آمريكا بسيار مهم است. صادرات نفتي اين كشور به آمريكا روزانه 85 هزار بشكه است.

جمهوري كنگو

توليد نفت توسط اين كشور به سه دهه گذشته برمي گردد. ذخاير نفتي اين كشور 1.5 ميليارد بشكه و ذخاير گاز آن 3.2 تريليون فوت مكعب است. ميزان توليد روزانه آن 340 بشكه است و حدود 40 هزار بشكه روزانه به آمريكا صادر مي كند.

گينه استوائي (كويت خليج گينه)

در سال 2001 رشد توليد نفت در اين كشور به 70 درصد رسيد و اهميت اين كشور در سياست نفتي آمريكا افزايش يافت. لذا آمريكا سفارت خود را كه در زمان كلينتون به دلايل مالي بسته بود دگربار بازگشايي كرد. ذخاير نفتي اين كشور اسپانيولي زبان 2 ميليارد بشكه برآورد شده و ميزان توليد روزانه هم اكنون 200 هزار بشكه است كه تا سال 2020 تا سقف 740 هزار بشكه ترقي خواهد كرد. شركت هاي آمريكايي شيفرون و ماراتون در صحنه انرژي اين كشور فعاليت دارند و 70 درصد كل توليد نفتي به آمريكا صادر مي شود.