بخش دوم: چگونه حضور رسانه های الکترونیک در میان فرهنگ عامه بر نحوه حضور و فعالیت های تشکیلات کلیسا در آن فرهنگ تأثیر می گذارد؟ چگونه در سایه تعالیم انجیل، کلیسا رسالت خود در متن این فرهنگ را درک می کند. چگونه باید تشکیلات کلیسا تغییر کند تا بر این رسالت تأثیر گذارد ؟
شبکه ارتباط جمعی به بینندگان خود تصاویر و پیام های زیادی عرضه می کند و کلیسا باید خود را در این چهارچوب ببیند. متأسفانه کلیسا ها، دستکم برای نسل جوان، همیشه نقش خوش خبر را نداشته اند. از سال 1963 کلیسا ها دچار کاهش مستمر اعضا و حضور هفتگی بوده اند. جامعه در حال تغییر است و کلیسا ها را در پشت خود باقی می گذارد. کلیسا با ملاحظه هم زیستی میان فرهنگ و ایمان، در پی این است که دریابد چگونه انجیل را می توان در غالب یک فرهنگ جدید متبلور کرد. Peter Horsfield در این مورد می نویسد: «چگونه کالبد فرهنگی فعلی انجیل را می توان در غالب یک کالبد مناسب و ایمان آور به متن یک فرهنگ جدید انتقال داد ؟»
تنزل کلیسای مدرنیته
- مدرنیته، سکورالیزم و باز- سکورالیزم
عصر جدید فرهنگ غربی با عواملی چون رشد اقتصادی، شکوفائی اجتماعی، وابستگی به خانواده بعنوان سنگ بنای جامعه، برابری، دمکراسی و پیشرفت مشخص می شود. همه مشارکت کنندگان در این فرهنگ در میسری خاص برای خود، خانواده و جامعه شان بسوی هدفی برای کامیابی هستند که شامل تحصیلات خوب، شغل پردرآمد، عاشق شدن، ازدواج و بچه دارشدن، خانه دارشدن و پس اندازی برای دوران بازنشستگی قبل از مرگ می شود. در عین حال درگیر حکومت و جامعه ای هستند که در جهت حقوق انسان ها، دمکراسی و آزادی برای همه انسان ها می کوشد. بهمین دلیل و دلایل دیگر شاهد جدائی بین کلیسا و حکومت هستیم که به همه مردم از هر فرهنگ و اعتقادی اجازه می دهد در سرزمین موعود خانه ای بیابند.
عصر مدرن مترادف با پیروزی استدلال است چه استدلال معنوی در مورد عدالت باشد وچه استدلال علمی در مورد اسطوره. بدلیل این تأثیر، مدرنیته را بدلیل تهی کردن فرهنگ غربی از حس روحانیت و قطع کردن ارتباط آن با اسرار ایمان و شعائر مذهبی باید ملامت کرد.
شعائر را می توان بصورت ظهور آگاهی معنوی در عمل فرد یا گروه در یک زمان و مکان محدود دید. شعائر در انسان ها، احساس وابستگی کامل با سایر شرکت کنندگان را، در حد فراموشی زیان شخصی، ایجاد می کند. شعائر نقطه شروعی است که از آن فرد می تواند اوج گرفته و از رمز و راز فعال در درون خود مطلع شود.
اکنون می خواهم در این مورد بحث کنم که رسانه های الکترونیک جایگاه مکانی و زمانی برای بسیاری از شعائر ما در فرهنگ عامه شده است. رسانه جمعی جایی است که مردم از آن برای زندگی خود الهام می گیرند. مثلا تلویزیون و موسیقی می توانند از الگوهای زندگی روزمره ما ، جادو، معما و درام ساخته و آن را در ساختاری که بیرون از خود ماست قراردهند بطوریکه بیننده با دیدن و شنیدن آن، آنرا انتخاب کرده و از آن مفهومی برای خود بسازد. مثالی در این مورد می تواند کمدی یک ماجرای خانوادگی باشد که در آن یک به خانواده دوست داشتنی ولی کاملا فرضی و دلبخواهی، سی دقیقه فرصت داده می شود تا معضلی در روابط درون خانواده را حل کنند. بینندگان در حل این معضل مشارکت کرده و از مشاهده وقایع، اطلاعات اخلاقی و فرهنگی را دریافت می کنند که از آنها برای خودشان مفاهیمی می سازند. یک مثال بهتر نمایش تلویزیونی جام جهانی فوتبال در سراسر دنیاست. گذشته از بازی فوتبال صرف، این مسابقات عرصه ایست که در آن انسانها می توانند بیم ها و امید های خود را در قالب رقابت بین دو تیم بریزند.
- کلیسا در صندوق
در دنیای مدرنی که امروزه نه تنها مؤسسات مذهبی را از زندگی مادی جدا کرده است بلکه جنبه تقدس را هم از آنها گرفته است، مذهب برای انسان غربی محبوس در زمان و مکانی خاص است. برای کلیسای دوران مدرن که می خواهد ایمان را از طریق پیگیری آکادمیک مفهوم خدا به دنیا معرفی کند نگرانی های مهمی وجود دارد:
اولین آنها در مفهوم خود الهیات آکادمیک است. آموزش کشیشان ضرورتا شامل یک سری تعلیمات رسمی علوم الهی است که از جهت ارائه نتایج این آموزش ها به مستمعین در کلیسا مهم فرض می شود. مکان مرکزی کشیشان در کلیسای مدرن در پشت میز خطابه است و از آنجاست که اهل ایمان در مورد وجود و افعال خداوند از طریق موعظه های سخنران می آموزند.
در تأیید نظریه ماوراء روایت، جامعه کلیسا جشن می گیرد، عزاداری می کند و هویت خود را بر اساس بازشناسی مراحل زندگی می سازد. کلیسا جمعیت های زیادی را در تولد، مرگ و عزاداری ها جذب می کند. اینها سمبل هائی هستند که هر فرد در جریان حیات کلیت جامعه در آنها مشارکت می کند و اینکه زندگی بهر حال در یک مسیر واحدی پیش می رود. عصر جدید بر دوام و پایداری در زندگی تأکید دارد و کلیسا ها در آئین های خود این چیز ها را گرامی میدارد.
کلیساهای عصر مدرن در مورد رشد فردی، مشارکت در جامعه، خانواده و کار و اجرای آئین های مذهبی از تولد تا مرگ نگران است. خدمات روز یکشنبه به کلیسارو ها این فرصت را می دهد که هفته ماضی و هفته آتی را بر اساس موعظه سخنران تنظیم کنند. نقش سخنران این است که یک سخنرانی هفتگی برای عرضه وظایف مذهبی به شنوندگان ارائه دهد. او در سخنرانی خود اندکی از علوم الهی و تفسیر کتاب مقدس را با چیزهائی از روانشناسی، بر اساس مطالعات کتابی خود همراه با داستان هائی از کارهای هفته اخیر خود عرضه می کند. تمرکز عبادت با هدف آئین های مذهبی، بر فرد منفک و جدای از همه چیز است.
افول مشارکت در کلیسا از سال 1963 بویژه در مورد نسل جوان نشان می دهد که این نگرانی ها مورد موافقت طرفداران نظریه پست مدرنیزم نیست. اولا نسل جوان اقتدار غیر قابل توجیه کلیسا را نمی پذیرد. برای نسل جوان بسیاری مکان های دیگر در دسترس است که با فشار یک دگمه یا یک کلیک موس بتواند چیز یاد بگیرد. ثانیا جوانان نمی پذیرند که زندگی همیشه مسیر مشخصی را دنبال کند و در مقابل ایده آل های ثابتی که نیروی محرکه سنت های مهم کلیساست ارام نمی نشینند.
از همه مهمتر اینکه نسل جوان زیر بار جنبه های روانشناسی ایمان نمی روند. افراد جامعه باید خیلی بیش از دریافت اطلاعات خشک و خالی در مورد یک واجب مذهبی درگیر آن باشند تا بتوانند آنر در زندگی خود بکار برند. اگر هدف مذهب خدمت به جوان باشد باید بتواند نوع جدیدی از زیستن و زیبائی را به او نشان دهد که مفهوم جدیدی از زندگی روزانه را به روی او بگشاید. باید بتواند فرد را آنچنان بیدار کند که او درک مجددی از دلیل زیستن بر روی این کره خاکی و مبنای دیگری برای انجام انتخاب های زندگی و داستان جدیدی برای درک دنیای پیرامون خود بیابد.
راه پیش رو
- جامعه مسیحیت بعنوان سمبل و سنت
تعالیم مسیح فقط مجموعه ای از داستان های مربوط به گذشته انجیل نیست. مفهوم جسم دنیوی از طریق کارکرد های روح در زندگانی افراد خدائی جامعه حیات می یابد. تعالیم مسیح در هویت ها و رابطه های انسانها و نحوه تعامل آنها با دنیا واقعیت می یابد. دنیای نسل جوان دنیای سمبل هاست که در آن تصاویر، دارای مفاهیمی هستند فراتر از واقعیت هائی که نشان می دهند. در نگاه یک جوان، افراد جوامع ایمانی فقط مسیحی صرف نیستند بلکه نماد هائی از خود ایمان هستند. آنان فقط آدم هائی نیستند که یک سری احکام مذهبی را انجام می دهند بلکه خود احکام هستند. بنابراین جامعه مسیحی آنی نیست که فقط در صبح های یکشنبه برای اعمال عبادی دور هم جمع می شوند. یک جامعه مسیحی جامعه ایست که اصل و اساس تعالیم مسیح را در تمام اعمال و ارتباطاتش، چه با خودی ها و چه با بیگانه ها نشان می دهد.
در مقابل این تأثیر اما و اگرهایی وجود دارد. اگر ما جامعه مسیحی را بعنوان نمادی از ایمان بدانیم در اینصورت تمام اعمال آن باید بعنوان عناصر ایمان تصور شده و تجلیل شود. کسانی که شاهد این اعمال هستند، آنها در را حکم تصاویری می بینند که فقط نمایانگر ایمان جامعه نبوده بلکه روح ایمان را در زندگی خودشان هم زنده می کند و برای این شاهدان عصر دیداری- شنیداری، مشارکت در جامعه ایمانی خود نوعی آئین مذهبی و در حکم اتصالی است به مفهوم حرکت الهی در این دنیای خاکی و ملاحظه فرد بعنوانی جزئی کاملا ملتزم به آن.
- بیداری درون و بعد مذهبی زیبائی
اگر ویژگی سنتی یک جامعه مسیحی عبارت از انتقال ایمان به نسل دیداری- شنیداری باشد، آنرا در انسان ها، از طریق بیدار کردن حس وابستگی فرد به خدا انجام می دهد. سمبل، زبان اغوا و جاذبه است. سمبل اشاره به یک چیز شناخته شده در درون ما می کند. سمبل ها راه را برای ادراک وسیعتر بدون الزام به توضیح باز می کنند. زبان سمبولیک از اشاره به لحظات ایزوله زندگی خودداری می کند بلکه توجهش به تجربه هائی است که در متن جامعه زنده هستند. زبان سمبولیک بر آن است که ایده نفس، یگانه تجربه زندگی و خدا را در ما زنده کند.
آگاهی از بعد مذهبی موجب الهام معمای خداوند به عنوان محرک واقعیت های جهان و اساس ذاتی تمام زندگی است. یادآور قدرت رحمان و رحیم خداوند است و دریچه آگاهی را بر روی ضرورت اخلاق در اعمال انسانی چون عدالت، درستی و صلح می گشاید.
- عبادت جدید برای جامعه
گذار رسانه از حالت مکتوب به حالت دیداری- شنیداری ایجاب می کند که در نحوه استفاده جوامع از عبادت های جمعی برای ایجاد روح عبادت در جامعه تغییری ایجاد شود که خیلی بیش از قراردادن یک سی دی در دستگاه پخش برای جلب توجه جوانان یا بکلی کنار گذاشتن مراسم دعای بامدادی و دعای روز شکر گذاری است. این تغییر چالشی است برای ایجاد محیط جدیدی برای تبادلات ایمانی. در فرهنگ رسانه چاپی، ساختار الفبائی خدمات، ادعیه و پاسخ ها در حکم راهنمائی است برای جماعت مردم بسوی رسیدن به درکی از حضور خداوند و هدایتی است برای سخن گفتن با این محل تمام توجه ها. در فرهنگ رسانه دیداری- شنیداری، عبادت جمعی باید با استفاده از مجموعه متنوعی از نماد های بصری، لغات، داستان ها و سایر فعالیت ها، در پی آئین های مذهبی باشد که از طریق مشارکت مردم در آنها راهی برای رسیدن به تجربه حضور جامعه خدائی یافت شود.
این بدان معنا نیست که اشکال قدیمی و سنتی عبادت ها و سایر فعالیت های جمعی جامعه کلیسا باید سراسر تصحیح شوند بلکه منظورم اینست که جوامع باید در الگوی ایجاد ارتباط مردم با معنویت تجدید نظرکنند. این کار ممکن است مستلزم کنار گذاشتن برخی اعمال باشد ولی موجب تعریف مفاهیم جدیدی برای برخی فعالیت های قدیمی هم خواهد بود. این تحولات بخشی از تغییری است که موجب بازشناسی هویت و هدف جامعه مسیحیت در فرهنگ جدید تعامل با دنیا، با یکدیگر، با آموزه های مسیحیت و با خداوند می شود.
* عنوان اصلی این مقاله:
Electronic Media, Popular Culture and Spirituality: by Paul Teusner
