انسان از آغاز آفرينش تاكنون روش هاى تجارى متفاوتى را تجربه كرده است. در ابتدا سيستم تبادل كالا رايج بود. شكارچى گوشت را با سلاح عوض مى كرد. اين سيستم اشكالات فراوانى داشت. مثلاً ممكن بود شكارچى نتواند سلاح سازى را پيدا كند كه به گوشت احتياج داشته باشد. در اين صورت گوشت ها فاسد مى شدند. در بعضى تمدن ها سيستم كالاى محبوب به وجود آمد. در سرزمينى كه گندم غذاى اصلى مردم آن بود، شكارچى گوشت را با گندم و گندم را با جنگ افزار تعويض مى كرد. اين روش هم مشكلات زيادى داشت. كالاى محبوب در سرزمين هاى مختلف متفاوت بود. از طرف ديگر معيارى براى سنجش ارزش آن وجود نداشت و حمل و نقل آن هم مشكل بود، بدون شك اختراع پول اولين انقلاب در زمينه تجارت بود. ارزش آن مشخص بود، حمل آن آسانتر بود، فاسد نمى شد و همه طالب آن بودند. فوايد استفاده از پول به اندازه اى بود كه حتى تا چند دهه قبل كمتر كسى انتظار يك انقلاب ديگر را داشت. ارتباط بين تجارت و تكنولوژى دير زمانى است كه وجود داشته و ادامه دارد. در واقع، يك پيشرفت تكنيكى باعث رونق تجارت شد وآن هم ساخت كشتى بود. در حدود ۲۰۰۰ سال قبل از ميلاد، فينيقيان تكنيك ساخت كشتى را به كار بردند تا از دريا بگذرند و به سرزمين هاى دور دست يابند. با اين پيشرفت، براى اولين بار مرزهاى جغرافيايى براى تجارت باز شد و تجارت با سرزمين هاى ديگر آغاز شد. اكنون، شبكه جهانى اينترنت مانند همان كشتى است كه نه تنها اصل جغرافيايى، بلكه اختلافات زمانى را نيز كمرنگ نموده و صحنه را براى نمايشى ديگر آماده كرده است. تركيب تجارت و الكترونيك از سال۱۹۷۰ آغاز شد. براى گسترش و پذيرش، تجارت الكترونيك لازم است كه پيش نيازهاى اين فناورى از جمله زيرساختار مخابراتى، مسائل قانونى و ايمنى پيام رسانى مهيا شود. مهمترين هدف در تجارت حال چه از روش هاى بسيار پيشرفته الكترونيكى استفاده كند و چه از روش هاى سنتى و قديمى- همانا دستيابى به پول و سود بيشتر است. طبيعتاً در اين ميان، نقش بانك ها و مؤسسات اقتصادى در نقل و انتقال پول بسيار حياتى است. هنگامى كه در سال۱۹۹۴اينترنت قابليت هاى تجارى خود را علاوه بر جنبه هاى علمى و تحقيقاتى به نمايش گذاشت، مؤسسات تجارى و بانك ها در كشورهاى پيشرفته اولين نهادهايى بودند كه تلاش جدى خود را براى استفاده هر چه بيشتر از اين جريان به كار انداختند. محصول تلاش آنها نيز همان بانكدارى الكترونيك امروزى است. سپس به سرعت مشخص شد كه اينترنت بستر بسيار مناسبى براى انواع فعاليت هاى بانكدارى و اقتصادى به شمار مى رود.

تجارت الكترونيك در ايران

ايران مانند ديگر كشورها، داراى شركت هاى بسيارى است كه براى توسعه بازار خود به اينترنت وابسته اند. هدف بيشتر اين شركت ها از پايگاه هايى كه در اينترنت ايجاد مى كنند، همانا توسعه صادرات است. متأسفانه فروش در شبكه اينترنت مخارج زيادى دارد و براى بسيارى مقرون به صرفه نمى باشد. شركت هاى بزرگ دنيا با سرمايه هاى كلان و پرسنل كافى، پايگاه هاى تخصصى را براى مواردى چون صادرات و فروش تجارى ايجادكرده اند. شركت هاى متعددى نيز در ايران دست به ايجاد چنين امكاناتى زده اند، اما از آنجايى كه هنوز هيچ متولى و مركزيتى براى اين پديده وجود ندارد؛ اين سازمان ها به صورت جزيره اى وخود محور اقداماتى را انجام مى دهند كه هنوز پروسه كامل تجارت را در بر نگرفته و به صورت مقطعى انجام مى شود. هيچ آمار دقيقى هم از كاربران اينترنت و استفاده كنندگان از كامپيوتر شخصى در دست نيست و هنوز به صورت يك طرح ملى به آن نگاه نشده است. بنابراين، در مرحله كودكى و نوپايى است و نياز به مراقبت و حمايت زيادى از طرف دولت دارد.

از سال۱۳۸۱ پروژه موفقى به صورت آزمايشى با نام «پرداخت» www.pardakht.Com در ايران شروع گرديد كه با وجود همه مشكلات فوق الذكر راه حل مناسبى در تجارت الكترونيك ايران پديده آورده است. در اين سيستم ابتدا خريدار وارد سايت اينترنتى فروشنده مى شود و محصول يا محصولاتى را انتخاب و در سبد خريد خود قرار مى دهد و پس از وارد نمودن اطلاعات ارسال كالا در سايت پرداخت، خريد خود را نهايى مى كند. اين اطلاعات جهت بررسى و تصميم گيرى در سايت اينترنتى به اطلاع فروشنده مى رسد. فروشنده در صورت تمايل به ارسال، سفارش رسيده را آماده كرده و پس از اعلام در سيستم اينترنتى، پست آن را از فروشنده دريافت مى كند و به دست خريدار مى رساند و هزينه كالا به همراه هزينه ارسال را از خريدار دريافت مى نمايد. واحد مالى پرداخت در دوره هاى زمانى مشخص با فروشندگان تسويه حساب مى كند. كليه مراحل عملياتى سيستم از طريق اينترنت به اطلاع خريدار، فروشنده، شعبه پستى و مديريت سيستم مى رسد. لازم به ذكر است اين سيستم به گونه اى طرح ريزى شده كه امكان اتصال به سيستم هاى الكترونيكى بانك ها و مؤسسات مالى و اعتبارى را داشته باشد و در كنار سيستم پرداخت هنگام تحويل قابليت هاى پرداخت الكترونيكى نيز در آن پيش بينى شده است. پرداخت زير ساخت مناسب تجارت الكترونيك و تجارت در ايران است زير بستر تعامل فروشگاه اينترنتى و فروشگاه الكترونيكى با خريداران در راستاى فروش اينترنتى وخريد اينترنتى به همراه امكانات مناسب پرداخت اينترنتى با كمك اينترنت مى باشد. اين سيستم خريد الكترونيكى و فروش الكترونيكى را تسهيل كرده است و حتى بدون نياز به كارت اعتبارى روش هاى نوين پرداخت الكترونيكى را نيز تدوين مى كند، سرويس دهى تجارت الكترونيك در همه زمينه ها از سياست هاى كلى سيستم پرداخت مى باشد كه با هدف فرهنگ سازى خريد اينترنتى و فروش اينترنتى در ايران صورت مى پذيرد.

تعريف تجارت الكترونيك

تجارت الكترونيك انجام كليه فعاليت هاى تجارى با استفاده از شبكه هاى ارتباطى كامپيوترى، به ويژه اينترنت است. تجارت الكترونيك، نوعى، تجارت بدون كاغذ است. به وسيله تجارت الكترونيك تبادل اطلاعات خريد و فروش واطلاعات لازم براى حمل ونقل كالاها، با زحمت كمتر و مبادلات بانكى با شتاب بيشتر انجام خواهد شد. شركت ها براى ارتباط با يكديگر، محدوديت هاى فعلى را نخواهند داشت و ارتباط آنها با يكديگر ساده تر و سريع تر صورت مى پذيرد. ارتباط فروشندگان با مشتريان نيز مى تواند به صورت يك به يك با هر مشترى باشد. به عبارت ديگر، تجارت الكترونيك نامى عمومى براى گستره اى از نرم افزارها و سيستم ها است كه خدماتى مانند جست وجوى اطلاعات، مديريت تبادلات، بررسى وضعيت اعتبار، اعطاى اعتبار، پرداخت به صورت روى خط، گزارش گيرى و مديريت حساب ها را در اينترنت به عهده مى گيرند. اين سيستم ها زيربناى اساسى فعاليت هاى مبتنى بر اينترنت را فراهم مى آورند. هدف از به كارگيرى تجارت الكترونيك، ارائه روشى جديد در انجام امور بازرگانى مى باشد. به واسطه اين روش، تاجران قادرند كه محصولات و خدمات خود را به شكل تمام وقت و به تمام خريداران در سرتاسر جهان - مستقل از مرزهاى جغرافيايى و مليت ها - عرضه كنند.

بسيارى از مردم، تجارت الكترونيك را منحصر به خريد و فروش از طريق شبكه اينترنت مى دانند، در حالى كه اين امر فقط بخش كوچكى از تجارت الكترونيك را تشكيل مى دهد و اين مفهوم اكنون گستره وسيعى از جنبه هاى مختلف تجارى و اقتصادى را دربرگرفته است. به سادگى مى توان هرگونه فعاليت تجارى و مالى بين مؤسسات و افراد مختلف را در حيطه تجارت الكترونيك گنجاند.

هدف از تجارت الكترونيك كه در واقع تركيبى از تكنيك ها و شگردهاى بازرگانى است. همكارى، رقابت و بازدهى بيشتر شركت هاى مختلف مى باشد به طورى كه طى ۱۵ سال گذشته سبب توانايى شركت ها در زمينه هايى مثل اصلاح روش هاى تجارتى و پيشرفت در زمينه ارتباطى با شركت هاى مرتبط و بالاخره گسترش دامنه بازرگانى، تجارى حتى در مقياس هاى بزرگ و جهانى شده است. تجارت الكترونيك داراى زير شاخه هاى عمده اى به شرح زير مى باشد:

۱. تجارت الكترونيك

۲. كسب و كار الكترونيك

۳. بازاريابى الكترونيكى

۴. بانكدارى الكترونيكى

۵. كارت هاى هوشمند

۶. مديريت روابط عمومى با مشترى

مزايا و معايب تجارت الكترونيك

سؤالى كه ممكن است هم اينك مطرح شود اين است كه تجارت الكترونيك غير از مواردى كه پيش از اين به آن اشاره شد چه فايده اى دارد.

- افزايش فروش و در پى آن افزايش درآمد و توان سرمايه گذارى

- افزايش سطح رفاه زندگى مردم از طريق ايجاد اشتغال، كاهش ترددها و افزايش سرعت عمل

- جهانى شدن

- كاهش هزينه هاى تبليغات براى شركت ها به دليل عدم حضور واسطه

البته همچون تمام فناورى ها و تكنولوژى هاى ساخت بشر معايبى هم در استفاده از تجارت الكترونيك وجود دارد، برخى از اين معايب به قرار زير است:

- تأثير ناشناخته آن بر روابط اجتماعى انسان

- ورشكستگى به علت عدم توانايى شركت هاى كوچك و كاهش توليد

بسترهاى لازم براى تجارت الكترونيك

- يك سيستم بانكى روان و دقيق

- قوانين گمركى، مالياتى و بانكدارى الكترونيك

- كد تجارى محصول و ايجاد امنيت اطلاعات

- تهيه و تدوين نظام مالى اطلاعات و نظام حقوقى اطلاع رسانى (كپى رايت)

- محرمانه بودن اطلاعات شخصى

- تطبيق مقررات ملى با مقررات متحدالشكل بين المللى

- همكارى دانشگاه ها، مراكز تحقيقاتى و سازمان هاى مختلف

- پذيرش اسناد الكترونيكى توسط قوه قضائيه

- تأمين، صدور و به كارگيرى كارت هوشمند

- تأمين خطوط ارتباطى پرسرعت و مطمئن و ايجاد بستر مخابراتى به شكل بى سيم