مقاله «شيخ صدوق، معانیالاخبار و سبك مؤلف در نگارش آن»، نوشته دكتر «صمد عبداللهی عابد» در آخرين شماره فصلنامه «شيعهشناسی» منتشر شده است.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، شيخ صدوق به عنوان دومين شخص از مصنفين كتب اربعه حديثی شيعه از جايگاه ويژهای در زمينه حديث برخوردار بوده كه نگارش بيش از سيصد كتاب، نشانگر اين ويژگی است.
ايشان طی مسافرتهای زيادی كه داشته، از محضر استادان بسياری كسب حديث كرده و آنها را به شاگردان خود منتقل كرده است و به جهت دارا بودن سبك بديع در نگارش، آثار گرانبهايی از خود به جای گذاشته كه هر كدام از آنها در زمينه خود، كتابی ارزشمند است كه از آن جمله میتوان به اين كتابها اشاره كرد؛ «من لا يحضره الفقيه» كه حاوی احاديثی جامع در باب فقه است.
اثر ديگر او «توحيد» است كه شامل احاديثی كلامی در خصوص باری تعالی است. «خصال» كتاب ديگری از اوست كه حاوی خصلتهايی از معصومين(ع) است و به ترتيب تعداد خصلتها تنظيم شده است. «عيون اخبارالرضا(ع)» كه در برگيرنده احاديث امام رضا(ع) است و كتابهای ديگر كه «معانیالاخبار» از جمله آن آثار است كه در آن نوعی كار فقهالحديثی انجام گرفته و معانی كلمات قرآنی و حديثی و مفاهيم مندرج در احاديث بيان شده است كه البته در نوع خود بینظير است.
اين مقاله به مواردی در رابطه با اين كتاب پرداخته است كه عبارتاند از: اهميت كتاب معانیالاخبار، تقسيم محتوايی آن، تقسيمات ساختاری آن، زمان نگارش كتاب، نسخههای خطی و چاپی معانیالاخبار، روش شيخ صدوق در نگارش اين اثر، بحث سندی؛ مثل تقطيع روايات، استادان صدوق، تعداد روايات او از معصومين(ع)، طرق تحمل حديث در معانیالاخبار، اختصار در سند و... .
به گزارش نگارنده، شيخ صدوق در معانیالاخبار میكوشد تا به توضيح و تشريح واژههای مشكل و مجمل قرآن كريم و روايات بپردازد. او در اين جهت از خود آيات قرآن كريم و احاديث كمك گرفته، بسياری از لغات مشكل قرآن كريم و احاديث را معنا میكند، سپس وقتی معنای لغتی را از روايات يا آيات در نمیيابد، سراغ كتابهای معتبری مانند «غريبالقرآن» ابوعبيد قاسمبن سلام و «غريبالحديث» میرود و بحث را تكميل میكند.
به زعم مؤلف، شيخ صدوق در اين اثر نشان میدهد كه هر چند حفظ و نقل احاديث و آيات قرآن كريم و تدوين آنها به تنهايی لازم و ارزشمند است، ولی هرگز كافی نيست. بايد علاوه بر آن به عمق معانی آيات و حقيقت سخنان گهربار معصومين(ع) آگاهی يافت و به مفاهيم مورد نظر آنها به طور دقيق پیبرد.
نگارنده:
شيخ صدوق در اين اثر نشان میدهد كه هر چند حفظ و نقل احاديث و آيات قرآن كريم و تدوين آنها به تنهايی لازم و ارزشمند است، ولی هرگز كافی نيست. بايد علاوه بر آن به عمق معانی آيات و حقيقت سخنان گهربار معصومين(ع) آگاهی يافت و به مفاهيم مورد نظر آنها به طور دقيق پیبرد
مؤلف در تقسيمبندی احاديث اين كتاب مینويسد: احاديث معانیالاخبار در موضوعات مختلفی است كه در يك دستهبندی كلی میتوان گفت اهم احاديث آن در پنج موضوع است؛ احاديث تفسيری، فقهی، كلامی، اخلاقی و تاريخی. اما حجم بسيار زيادی از اين كتاب به احاديث تفسيری اختصاص دارد، همچنان كه حجم نسبتا قابل توجهی از متون روايی شيعه را به خود اختصاص داده است. اين روايات در بسياری از مواقع در حل مشكلات تفسيری بسيار مفيد و قابل استفاده است.
نگارنده در رابطه با تقسيمات ساختاری اين اثر اينگونه بيان میدارد كه: كتاب معانیالاخبار حاوی 429 باب در موضوعات مختلف و متنوع است كه در هر باب از يك تا 105 حديث وجود دارد. آخرين باب كتاب باب «نوادرالمعانی» است كه بر اساس سنت غالب نويسندگان، موضوعاتی كه تحت عنوان خاصی نيامده است، در اين باب قرار میگيرد؛ لذا تعداد احاديث اين باب از همه ابواب بيشتر است و شامل 105حديث است. برخی از ابواب اين كتاب شامل يك تا يازده حديث است، همچنين يك باب شانزده حديث و يك باب هفده حديث را در بردارد.
شماره آخر فصلنامه تخصصی «شيعهشناسی»، به صاحب امتيازی مؤسسه شيعهشناسی، مدير مسئولی دكتر «محمود تقیزاده داوری» و سردبيری دكتر «سيدرضا مؤدب» به تازگی وارد بازار نشر شده است.
دعوت همکاری با باشگاه