یك‌بار دیگر به نقل قول گرین بلت از ویلیامز برمی‌گردیم تا ببینیم پرسش طرح‌شده از سوی ویلیامز تا چه پایه برای یك بحث جدی و متعهدانه درباره بررسی تاریخ، ادبیات و چپ ایران ضرورت دارد. ویلیامز همان‌طور كه دیدیم می‌گوید پرسش مربوط به اینكه «چه كسی دسترسی به ماشین چاپ را كنترل می‌كند، چه كسانی صاحب‌زمین‌ها و كارخانجات هستند، صدای چه كسانی در متون ادبی نمایندگی شده و صداهای چه كسانی سركوب می‌شود كدام استراتژی‌های اجتماعی در پس پشت تفاسیر زیبایی‌شناسانه متون دنبال می‌شود» بسیار حائز اهمیت بوده و باید به درون تفسیر متن بازگردانده شود. مراد از ذكر این نقل قول آن است كه بگویم انتقاد میلانی از چپ و بررسی تاریخ به طور كلی وارونه شروع شده است. مطابق این گفته او بایستی در ابتدای امر به بررسی این نكته بپردازد كه در دوره مورد نظر او چه كسی (كدام گروه‌های اجتماعی، كدام طبقه اجتماعی) دسترسی به چاپ و نشر ادبیات را كنترل می‌كردند. كدامین گروه‌های اجتماعی صاحب زمین و كارخانه و به طور كلی «ابزار تولید مادی» بوده و در نتیجه از قدرت «تولید فكری معنوی» برخوردار بوده و قدرت مادی حذف صداهای دیگر را داشته‌اند. چه كسانی و كدام گروه‌های اجتماعی تصمیم می‌گرفتند كدام متون ادبی و داستانی «ماندگار» ی در سیستم تحصیلی ایران در لابه‌لای متون اجباری گنجانده شود تا به هدف ایجاد دولت‌ـ ملت یكسان یك زبان و یك هویت (برای تكوین اقتصاد مدرن ملی، بورژوازی و نیروی كار مناسب) كمك شود. حتی اگر این مسائل نیز مورد بررسی قرار نمی‌گیرد مطابق متد نوتاریخی‌گری او می‌بایست این بخش از ادبیات را ـ كه قدرت مسلط به عنوان ادبیات «ماندگار» بر موسسات آموزشی تحمیل می‌كند ـ برای بررسی و نقد خود برگزیده و در لابه‌لای خطوط متن، پژواك صدای قدرت در گذشته و خاموش‌شده اعصار پیشین را در دوران معاصر بازتاب دهد و امكانات و قابلیت‌های واژگونی، نارضایتی و مقاومت از سوی به حاشیه رانده‌شدگان و سركوب‌شدگان آن اعصار را انعكاس دهد و البته سپس نیز نشان دهد كه این صدای نارضایتی در دست قدرت سراسر‌بین و جاودانی اسیر بوده است. اما میلانی این همه را عمدا به كناری می‌نهد و اتفاقا ادبیات مخالفان كه در مقابل «قدرت» (شاه) صداهای ناراضی و منتقد بودند را هدف گرفته است. اگر با توجه به همه آنچه كه در قسمت‌های فوق درباره متد نوتاریخی‌گری و استراتژی آن گفته شده این كاربست متد از سوی میلانی تحریف متد نیست پس چیست؟

پی‌نوشت‌ها:

1- همین اصطلاح گرین بلت را به نظر من میلانی می‌توانست با كمی اغماض در رابطه با قدرت‌گیری رضا شاه استفاده كند.

2- البته در فلسفه پراگماتیستی ریچارد رورتی كه میلانی نیز خود را پیرو او اعلام می‌كند اتیك به این معنا جایی ندارد.

3- جمله معروف ماركس در ایدئولوژی آلمانی مبنی بر اینكه طبقه‌ای كه صاحب ابزار تولیدی است بالطبع قدرت تولید ذهنی و فكری را نیز در دست دارد، به بحث‌های بسیاری در طیف ماركسیست‌ها دامن زده كه جای پرداختن به آن اینجا نیست.