عقد قرارداد اوليه ميان امريكا و جمهورى چك براى استقرار يك رادار رهگير در نزديكى پراگ تغييرى تازه در چينش مهره هاى راهبردى غرب روى نقشه اروپاى مركزى و شرقى ايجاد كرد كه موقعيت راهبردى مسكو را بار ديگر به چالش كشيد.
هفته گذشته وزراى خارجه امريكا و جمهورى چك پيمان استقرار بخشى از سپر موشكى امريكا در منطقه نظامى «بردى»در ۹۰ كيلومترى پراگ را به امضا رساندند كه در كنار ۱۰ موشك رهگير (كه احتمالاً در خاك لهستان مستقر مى شود) و دو پايگاه ديگر در خاك امريكا، پروژه سپر موشكى واشنگتن را تكميل خواهد كرد. با آن كه امريكا هدف از اين پروژه را مقابله با شليك احتمالى موشك از سوى ايران و كره شمالى بيان كرده، اما روسيه با كنكاش در چارچوب و محل استقرار اين سپر دفاعى، نيات امريكا از استقرار آن را تهديد مسكو و امحاى كامل رقابت ها و چالش هاى دوجانبه به جاى مانده از دوران دو قطبى مى داند.
روسيه در دوران رياست جمهورى ولاديمير پوتين بيانى تند و موضعى سختگيرانه برابر طرح موشكى امريكا داشت. ديميترى مدودف رئيس جمهور تازه كار روسيه كه در تقسيم قدرت با پوتين سياست خارجى را به عنوان ركنى مهم از سلفش به ارث برده، از ابتدا كوشيد بيانى ملايم به كار برد، اما اصرار امريكا و بى اعتنايى دولتمردان واشنگتن به دغدغه هاى روسيه، وى را نيز وادار به ارائه موضعى تند در برابر امريكا كرد. مدودف در اعتراض به امضاى قرارداد اخير اظهار داشت كه روسيه به آن پاسخى نظامى خواهد داد. خويشتندارى پيشين مدودف با هدف مطول كردن مذاكرات امريكايى ها با لهستان و چك صورت گرفت شايد كه رئيس جمهور آينده امريكا از اجرايى ساختن طرح خود منصرف شود.
كليت مجموعه نظامى امريكا كه هنوز مرورگر رقابت هاى دوران جنگ سرد است، با مشاهده خيزش دوباره روسيه و احتمال ورود آن به فهرست قدرت هاى چالش برانگيز براى امريكا، در پى تغيير اصول، راهبردها و واقعيت امنيتى به نفع خود برآمده اند. سپر دفاع موشكى امريكا در مركز اروپا نه تنها هدف پيش گفته واشنگتن در مقابله با موشك هاى خاورميانه را عملى مى كند، بلكه روسيه را نيز در حصارى امنيتى محصور خواهد كرد. افزون بر اين، اقدام امريكا توازن امنيت جهانى را بر هم زده و سيستم فعلى كنترل تسليحات را نيز نقض خواهد كرد. ترديدى نيست كه استقرار بخشى از اين سيستم در نزديكى مرزهاى غربى روسيه و استقرار بخش ديگرى از آن در آلاسكا كه به شرقى ترين نقاط روسيه متصل است، قدرت مانور مسكو را در ابراز وجود در زمينه هاى راهبردى محدود و تضعيف مى كند. در نظرگاهى عميق تر، استقرار اين سيستم با هدف شكاف در بلوك سابقاً كمونيسم صورت مى گيرد و برخى اعضاى سازمان كشورهاى مشترك المنافع كه گرايش روسى دارند، در تيررس آن قرار دارند. آنگاه است كه تقسيم بندى هاى تازه اى در شرق اروپا انجام مى شود و امريكا براى محدود كردن روسيه و روسيه براى حفظ قلمروهاى گذشته خود تلاش خواهد كرد. چنين مى نمايد كه دوران مدودف شاهد حساس ترين روابط موشكى امريكا و روسيه خواهد بود و شكل تازه اى از رقابت تسليحاتى (البته از نوع برترى تكنولوژى) به وجود خواهد آمد.
مسكو اعلام كرده كه سامانه مشابهى را در حوزه درياى بالتيك در منطقه كالينينگراد كه با لهستان هم مرز است، مستقر خواهد كرد. اگرچه استقرار اين سامانه مشابه كارى آسان است، اما شليك از آن غير ممكن مى نمايد، همان گونه كه درباره سيستم امريكايى نيز همين نكته صادق است.
وضعيت موجود حاكى از هراس امريكا از بازگشت روسيه به بازى ابرقدرت ها است كه در هر برهه اى ميدان آن به منطقه جديدى منتقل شده است. رقابت رقباى سابق با تصميم امريكا براى استقرار سپر موشكى در اروپا كليد خورد، اما كوزوو و قفقاز را نيز درگير ساخت و امضاى پيمان چك و امريكا در آستانه چهلمين سالگرد بهار پراگ شيوه تازه اى از سمبل سازى امريكا در تقابل با روسيه به شمار مى آيد. اتحاد جماهير شوروى، لهستان، مجارستان، بلغارستان و آلمان شرقى در چارچوب پيمان ورشو در سال ۱۹۶۸ به جمهورى چك حمله كردند. اكنون چك و امريكا ۶ هفته پيش از سالگرد آن حمله در حالى پايان عصر قدرت روسيه را سمبل سازى كرده اند كه اين بار بسيارى از اقمار سابق شوروى يا به اتحاديه اروپا پيوسته اند يا با امريكا دوست شده اند.
در چنين شرايطى روسيه حمايت از اسلاوها (مانند حمايت از يكپارچگى صربستان در قضيه جدايى كوزوو) و احياى وجهه و اعتبار گذشته را پيگيرى خواهد كرد، اما به جز نمايش نظامى به تمام اهرم هاى موجود از جمله انرژى متوسل خواهد شد، اما محتمل ترين گزينه روس ها دامن زدن به رقابت تسليحاتى در برابر پيشروى نظامى امريكا در اروپاست. روسيه با افزايش بودجه نظامى و ساخت تسليحات و زيردريايى هاى جديد بعد سخت افزارى نيروى خود را نمايش داده و با كشاندن دامنه تقابل با امريكا به قفقاز و مخالفت شديد با غرب گرايى گرجستان يا ادعاى مالكيت بر بخشى از قطب شمال جنبه نرم افزارى قدرت خود را به رخ واشنگتن كشيده است. به طور قطع با توجه به رويكرد كنونى و اصرار امريكا بر استقرار سپر موشكى، روسيه عزم راسخ ترى در موضعگيرى عليه آن خواهد داشت و جدال دو طرف در آينده بسيار شديدتر از امروز خواهد بود.
