ائمه دين(ع) هم شارحان قوانين و تعاليم جامع و ناظر بر همه شئون حيات و زندگي مادي و معنوي مردم بودند و هم عاملان به همه احكام و ضوابط و ارزش هاي گوناگون اسلامي در همه صحنه ها و عرصه هاي اجتماعي و اقتصادي و سياسي.

تحقق وظيفه اول امامان(ع) به صورت مواريث گرانبهايي از انديشه هاي ژرف و تابناك و رهنمودهاي رهايي بخش در قالب روايات و سخنان در همه موضوعات براي جوامع باقي مانده است و ظهور و بروز وظيفه دوم آن مطهران ارمغان و پشتوانه اي است عملي براي جوامع و سرزمين هاي اسلامي در همه اعصار از جمله عصر و زمان ما.

اين دو وظيفه و مسئوليت «علمي »و «عملي »در تمام موضوعات و قوانين و تعاليم همه سونگر اسلامي تجلي دارد و هرگز محدود به موضوع و قانوني خاص از اين دين مبين و زندگي ساز نمي شود. يعني تبيين علمي و سيره عملي ائمه اطهار(ع) درباره تعاليم و قوانين اسلام در همه موضوعات اعتقادي عبادي اخلاقي تربيتي فرهنگي اجتماعي اقتصادي سياسي حكومتي نظامي و حقوقي سريان دارد و به همين دليل و از همين طريق آنچه امروز به صورت جامعيت اسلام در نظام سياسي اين دين مطرح است و بر ضرورت تحقق آن در سطح وسيع و به طور كامل تاكيد مي شود زيرساخت و خط مشي اصلي حكومت اسلامي در همه اعصار و زمان ها را تشكيل مي دهد.

در ميان موضوعات مزبور «اقتصاد »را بر مي گزينيم و يكي از مسائل مهم و مطرح در آن يعني «فقرزدايي »را به تامل كوتاه مي گذاريم.

ائمه دين(ع) هم در انديشه و علم و فكر و هم در عمل و سلوك و رفتار اصل فقرزدايي در جامعه اسلامي را مورد توجه و نظر قرار مي دادند و آنچه در نظام اقتصادي اسلام به صورت منظم و مدون طبقه بندي شده است بخش مهم آن را همين ديدگاه هاي نظري و فكري و سيره و روش هاي عيني و عملي امامان(ع) تشكيل مي دهد.

حضرت امام سجاد(ع) كه همچون ساير امامان(ع) در مسئوليت بزرگ و الهي «امامت و ولايت و رهبري »قرار داشت در كنار انديشه ها و رهنمودهاي نظري و فكري درباره فقر و محروميت و ضرورت توجه به اقشار ضعيف و درمانده در عمل به اصل فقرزدايي نيز بسيار دقيق و مراقب بود.

از ميان رفتار و سيره عملي اين پيشواي معصوم(ع) در تلاش و فعاليت به منظور فقرزدايي از جامعه دو نمونه ذيل را از ميان نقل هاي تاريخي انتخاب مي كنيم و از آن پيام گيري مي نمائيم.

1 ـ امام سجاد(ع) در تاريكي شب از خانه بيرون مي رفت و انباني بر دوش خود حمل مي كرد كه در آن كيسه هاي درهم و دينار بود و بسيار مي شد كه بر پشت خود خوراك يا هيزم حمل مي كرد و به در يكايك خانه هاي مورد نظر مي رفت و آن را مي كوبيد تا كسي بيرون آيد و آنچه را كه سهم او بود بگيرد.

امام(ع) صورت خود را در هنگام بخشيدن چيزي به فقير مي پوشاند تا او را نشناسد. هنگامي كه از دنيا رفت و بينوايان از آنچه مي گرفتند محروم ماندند دانستند كه او امام سجاد(ع) بوده است. و چون او را پس از مرگ بر محل غسل دادن نهادند بر پشت ايشان لكه هايي همچون لكه هاي زانوي شتر بود كه اثر حمل بار به خانه هاي فقيران و نيازمندان را نشان مي داد.

2 ـ امام سجاد(ع) صدخانه از خانه هاي فقيران مدينه را معاش مي داد و دلشاد مي گشت كه يتيمان و بيماران و زمين گيران و مسكينان كه هيچ راهي براي به دست آوردن طعام نداشتند ـ بر سر سفره او بنشينند و از طعام او بخورند و او خود خوراك را به دست خود به ايشان مي داد و هركس كه عيالي داشت سهم آنان را نيز به او مي داد تا براي عيال خود ببرد.

با تفكر در اين دو نقل تاريخي درباره سيره عملي فقرزدايي حضرت امام سجاد(ع) به نتايج ذيل نائل مي آئيم:

الف ـ اگرچه سيره و روش حضرت امام سجاد(ع) الگويي عملي براي همه كساني است كه مي توانند به ياري محرومان بشتابند و در مسير فقرزدايي از جامعه اسلامي حركت و فعاليت نمايند لكن پيش از همه و بيش از همه اين وظيفه و مسئوليت متوجه دولتمردان و كارگزاران حكومتي مي باشد و هم آنان هستند كه به دليل تجمع امكانات اقتصادي در تشكيلات دولت و تصدي بيت المال مسلمين و اختيارات مبتني بر طرح و برنامه ريزي و تخصيص بودجه قدرت و توان گسترده براي مبارزه با محروميت و فقرزدايي در جامعه دارند.

ب ـ سيره عملي امام سجاد(ع) به مسئولان و كارگزاران مي آموزد كه در نظام حكومتي اسلام گستردن سفره هاي رنگين و اشرافي و دعوت و پذيرايي از كساني كه از توانگران و ثروتمندان جامعه و بي نياز از ضيافت و تناول خوراك هاي الوان مي باشند هيچ جايگاه و اعتباري ندارد و بايد از اين دعوت ها اجتناب گردد و اين سفره ها و هزينه هاي تحميل شده آن بر بيت المال برچيده شود.

ج ـ اين محرومان و اقشار ضعيف از كارگر و كشاورز و كارمند و نيز از مساكين و درماندگان و از كار افتادگان جامعه هستند كه بايد توسط دولتمردان و كارگزاران حكومت دعوت گردند و با شيوه هاي بسيار متواضعانه و منطبق با مشي و روش حضرت امام سجاد(ع) در مواجهه با نيازمندان پذيرايي شوند. آيا در ميان مسئولان و دولتمردان از اين دعوت ها و محروم نوازي ها و با مسكينان و درماندگان حشر و نشر و مراوده و رفاقت داشتن اثر و نمونه و مصداقي مي توان يافت!

د ـ رسيدگي به محرومان و تلاش براي تحقق اصل فقرزدايي در جامعه با «حرف »و «شعار »و «سخنراني »بدون اثر و فاقد ثمر مي باشد و تا در عمل و كنش نيايد قابل اعتماد نخواهد بود. به ديگر سخن نبايد فقرزدايي فقط به صورت يك فكر و انديشه پي در پي مطرح و تبليغ گردد كه بايد در سيره و روش درآيد و مردم محروم و گرفتار در مشكلات طاقت فرساي اقتصادي با ديدگان خود و به طور مشهود و ملموس دولتمردان و مسئولان را بنگرند كه به رفع حاجات و نيازمندي هاي آنان اهتمام ورزيده اند و تا غبار فقر را از سيماي فقيران در غربت نشسته نزدايند و از فشارهاي كمرشكن اقتصادي و معيشتي آنها نكاهند و در كانون خانواده هاي تهي دست آرامش و نشاط به ارمغان نياورند آرام و قرار نمي يابند.

هـ ـ آثار به جاي مانده بر پشت حضرت امام سجاد(ع) از باركشي ارزاق و نيازمندي هاي مردم محروم كه به صورت لكه ها و پينه ها پس از شهادت آن پيشواي معصوم مشاهده گرديد نشان از طولاني و متداوم بودن ياري رساني به فقيران و تهي دستان جامعه داشت و در واقع حكايتي از صرف لحظات عمر پربركت حضرت را در اين مسير پاك و الهي در اوراق تاريخ ثبت كرد و در مقابل ديدگان فكر و عقل تمام حاكمان و دولتمردان اسلامي در همه اعصار و زمان ها قرار داد. بنابر اين مباد كه مسئولان و كارگزاران حكومتي ما حركت و تلاش هاي خود را در ياري رساني به توده هاي مردم و فقرزدايي از جامعه اسلامي مقطعي و فصلي و موقت و ناپايدار قرار دهند و همانند برخي از عناصر سياسي راه يافته به مراكز قدرت و رياست عمل نمايند كه در «انتخابات »آب و نان و آذوقه اي به اقشار محروم رساندند تا راي هاي آنان را جذب كنند و پس از دست يابي به هدف نه نامي از فقيران دردمند بردند و نه اقدام و تلاشي كردند و همه شعارها و فريادهاي مبتني بر فقرزدايي از جامعه را به زير پا نهادند و بر نفاق سياسي خود مهر تاييد كوبيدند!

اگرچه سيره و روش حضرت امام سجاد(ع) الگويي عملي براي همه كساني است كه مي توانند به ياري محرومان بشتابند و در مسير فقرزدايي از جامعه اسلامي حركت و فعاليت نمايند لكن پيش از همه و بيش از همه اين وظيفه و مسئوليت متوجه دولتمردان و كارگزاران حكومتي مي باشد و هم آنان هستند كه به دليل تجمع امكانات اقتصادي در تشكيلات دولت و تصدي بيت المال مسلمين و اختيارات مبتني بر طرح و برنامه ريزي و تخصيص بودجه قدرت و توان گسترده اي براي مبارزه با فقر و محروميت در جامعه دارند

سيره عملي امام سجاد(ع) به مسئولان و كارگزاران مي آموزد كه در نظام حكومتي اسلام گستردن سفره هاي رنگين و اشرافي و دعوت و پذيرايي از كساني كه از توانگران و ثروتمندان جامعه و بي نياز از ضيافت و تناول خوراك هاي الوان مي باشند هيچ جايگاه و اعتباري ندارد و بايد از اين دعوت ها اجتناب گردد و اين سفره ها و هزينه هاي تحميل شده آن بر بيت المال برچيده شود.

چنين مباد كه مسئولان و كارگزاران حكومتي ما حركت و تلاش هاي خود را در ياري رساني به توده هاي مردم و فقرزدايي از جامعه اسلامي مقطعي و فصلي و موقت و ناپايدار قرار دهند و همانند برخي از عناصر سياسي راه يافته به مراكز قدرت و رياست عمل نمايند كه در «انتخابات »آب و نان و آذوقه اي به اقشار محروم رساندند تا راي هاي آنان را جذب كنند و پس از دست يابي به هدف نه نامي از فقيران دردمند بردند و نه اقدام و تلاشي كردند و همه شعارها و فريادهاي مبتني بر فقرزدايي از جامعه را به زير پا نهادند و بر نفاق سياسي خود مهر تاييد زدند!