يكشنبه ۱۸ آوريل تلويزيون اسپانيا تصوير زنده مردي را نشان داد كه اراده كرده است براي قولي كه در مبارزات انتخاباتي اين كشور به مردم داده بود با اولين دستور دولتي خود بزرگترين اقدام سياسي دوران زمامداري اش را انجام دهد. «خوسه لوئيس رودريگس ساپاترو» نخست وزير سوسياليست اسپانيا در اين برنامه تلويزيوني مي گويد كه «نمي تواند نسبت به اراده مردم بي تفاوت باشد» و سپس مي افزايد كه دستور خروج نيروهاي نظامي اين كشور از عراق «در كوتاه ترين زمان لازم» را داده است. ساپاترو گفته است كه به وزير دفاع كشور دستور داده تا براي بازگرداندن اين سربازان در كوتاه ترين زمان ممكن آنچه را ضروري باشد انجام دهد. هرچند نخست وزير قبلاً حضور سربازان اسپانيايي را تحت فرمان سازمان ملل متحد در سي ام ژوئن قابل قبول دانسته بود اما در توضيح دستور جديد خود مي گويد كه با اطلاعاتي كه دولت در اختيار دارد و در چند هفته اخير به دست آورده است استقرار سازمان ملل متحد در شرايط كنوني مقدور نيست.

ظاهراً نيروهاي ائتلاف به رهبري آمريكا انتظار اين تصميم شوك آور را نداشته اند چرا كه با رايزني هايي كه هم اكنون براي ايفاي نقش سازمان ملل و صدور قطعنامه تازه شوراي امنيت در جريان است اين اميدواري وجود داشت كه خواست ساپاترو براي ادامه حضور نيروهاي اسپانيايي در عراق تامين شود. زماني كه «خوسه ماريا ازنار» نخست وزير قبلي اسپانيا به همراه رهبران آمريكا، بريتانيا، ايتاليا و پرتغال تصميم براي جنگ در عراق را اتخاذ نمودند اين اقدام، مادريد را به يكي از نزديكترين متحدان واشنگتن تبديل كرد و به همان نسبت اتحاديه اروپايي را ناخشنود ساخت.

به همين دليل دستور تازه ساپاترو را مي توان تجديدنظر اساسي در خصوص نقش اسپانيا در معادلات بين المللي و اتحاديه اروپا قلمداد كرد كه در آينده مي تواند منجر به وضعيت جديدي در اين حوزه ها گرديده و همچنين بر پيچيدگي اوضاع نابسامان عراق بيفزايد. با توجه به تاثير اين اقدام در شرايط كنوني، بررسي زوايا و تبعات اين اقدام ضرورتي غيرقابل اجتناب براي تحليل وضعيت بين المللي و آينده تحولات عراق خواهد بود.

۱ شرايط جديد اسپانيا نه تنها بر تحولات دروني اين كشور تاثير شگرفي خواهد گذاشت كه حتي به واسطه تغيير جايگاه بازيگري در معادلات قدرت بين المللي و سطوح توازن در اتحاديه اروپا نيز نقش اساسي ايفا مي كند. به همان نسبتي كه اسپانياي ازنار عنصري نامطلوب يا حداقل ناهمساز بود هم اينك اسپانياي ساپاترو را مي توان يك ركن فعال اروپاي واحد به حساب آورد كه در روابط دو جانبه با آمريكا از جايگاه متحد صرف، به منتقد فعال تبديل شده است. از هم اكنون نخست وزير تازه و مشاوران اصلي وي به صراحت از همكاري هاي نزديك بين  اسپانيا، فرانسه و آلمان در خصوص تعاملات ضروري براي وحدت بيشتر اتحاديه اروپا و همچنين تثبيت موقعيت صلح طلبانه اين كشور در امور بين المللي سخن مي گويند. تغييرات اخير در اين كشور مطمئناً جايگاه دموكراتيك اسپانيا را در جامعه جهاني ارتقا خواهد داد و چهره مخدوش شده اين كشور در اروپا و خاورميانه را به ميزان زيادي بهبود خواهد بخشيد.

به تبع همين وضعيت جديد، ساپاترو و دولت وي نيز مواجه با فرصت ها و تهديدهاي تازه اي خواهند شد كه هركدام مي تواند بر ابعادي از ساختار سياسي - اقتصادي اين كشور تاثير تعيين كننده اي بگذارد. از اين پس بايد شاهد تثبيت موقعيت دموكراتيك سياسي اسپانيا در حوزه هاي بين المللي و منطقه اي بود ضمن اينكه محدوديت هاي جديدي در خصوص رشد اقتصادي و حضور نظامي اين كشور در داخل و خارج ايجاد خواهد شد. بدون شك جدايي اسپانيا از حلقه متحدان نزديك ايالات متحده در شرايط كنوني كه عراق به كانون توجه و سياست در آمريكا تبديل شده است به سختي خشم دولتمردان واشنگتن را برمي انگيزد.

دولت جورج بوش در شرايطي كه در عراق با بزرگترين مشكلات خود در يك سال اخير دست به گريبان است به خصوص در وضعيتي كه رقابت هاي انتخابات رياست جمهوري اين كشور نيز به روزهاي حساس خود نزديك مي شود، هرگز چنين برخوردي را از جانب ساپاترو نخواهد بخشيد. بنابراين مي توان انتظار داشت كه در زمينه مناسبات اقتصادي ميان دو كشور و همچنين به واسطه قدرت برتر آمريكا در فضاي اقتصاد بين المللي، موقعيت اسپانيا در اين حوزه تا حدود زيادي با محدوديت مواجه شود.

۲ رقابت هاي درون اتحاديه اروپا بين اكثريت منتقد آمريكا به رهبري فرانسه و آلمان در مقابل حاميان واشنگتن به رهبري بريتانيا با تغيير اساسي جايگاه اسپانيا توازن كنوني در اين اتحاديه را به نفع گروه اول دگرگون خواهد كرد. اين موضوع مي تواند در سال هاي آينده ايده اروپاي متحد، ارتش واحد اروپا و به طور كلي نقش مستقل اروپا در معادلات بين المللي را بيش از پيش محقق ساخته و از نقش آمريكا در حوزه جهاني و بريتانيا در معادلات اتحاديه به ميزان زيادي بكاهد. از طرف ديگر گسست نسبي اسپانيا از اردوگاه حاميان آمريكا فشار مضاعفي را بر دولت هاي توني بلر و«سيلويو برلوسكوني» نخست وزيران بريتانيا و ايتاليا وارد خواهد كرد و افكار عمومي اين كشورها را بيش از هميشه در معرض اعتراض منتقدان قرار خواهد داد.

ايده جهان چند قطبي كه اروپائيان طي سال هاي اخير دنبال كرده اند و اميدوارند كه قطب دوم اين معادله بين المللي در چارچوب آينده اتحاديه اروپا شكل گيرد با حركت اخير نخست وزير اسپانيا تقويت شده است. اظهارات خوسه لوئيس رودريگس ساپاترو مبني بر هويت و نقش اروپايي اسپانيا كه از آن به عنوان بازگشت به خويشتن واقعي كشور ياد مي كند، بر همين اساس داراي اهميت و قابل ارزيابي است. اين موضوع تا آنجا مهم ارزيابي شده كه بعضي از صاحب نظران اروپايي از وضعيت جديد اين كشور به عنوان يك تحول ساختاري از اسپانياي امپرياليستي ازنار به اسپانياي جنتلمن ساپاترو نام برده اند.

۳ آنچه بيش از همه در خصوص تحولات اسپانيا تحت تاثير قرار خواهد گرفت بدون شك موضوع بحران عراق و آينده تحولات در موقعيت كنوني جنگ و اشغال اين كشور خواهد بود. هم اكنون با تشديد درگيري ها و ناامني در عراق حضور نيروهاي خارجي عضو ائتلاف به رهبري آمريكا به يك مسئله بسيار حساس نظامي، سياسي و رواني تبديل شده است. چنانچه پديده جديد گروگانگيري در اين كشور كه با هدف فشار بر كشورهايي كه نيروي نظامي در عراق دارند انجام مي گيرد، در كنار تمام مسائل خاص عراق چنين حضوري را به يك نبرد اخلاقي مبدل ساخته است. به همين دليل دولت واشنگتن در روزهاي اخير با فرستادن مقامات ارشد اين كشور از جمله «ديك چني» معاون رئيس جمهور به شرق آسيا و ديگر كشورهاي متحد درعراق، سعي وافري را براي اقناع آنان نسبت به ادامه حضور در اين كشور به خرج داده است.

اين موضوع تا آنجا حائز اهميت تلقي شده است كه جورج بوش، توني بلر و برلوسكوني رهبران ارشد ائتلاف جنگ در روزهاي اخير بارها اظهار كرده اند كه هرگونه عقب نشيني از عراق به منزله شكست و تسليم شدن در مقابل تروريسم و نيروهاي ضد اشغالگري خواهد بود. تشديد درگيري ها و بالا رفتن حجم تلفات نظامي نيروهاي ائتلافي در عراق كه تنها از ابتداي ماه آوريل تاكنون بيش از ۹۰ سرباز آمريكايي طي خشونت ها كشته شده اند، روحيه نيروهاي ائتلافي و افكار عمومي داخلي اين كشورها را نسبت به ادامه حضور در عراق تضعيف كرده است. چنانچه هم اكنون سياستمداران رقيب در آمريكا از جمله «جان كري» كانديداي رياست جمهوري از حزب دموكرات و همچنين اكثر روزنامه هاي اين كشور شديداً از دولت جورج بوش به جهت ناتواني در حل و فصل مسائل عراق انتقاد مي كنند. روزنامه واشنگتن تايمز مي نويسد كه خشن ترين چالش روياروي جهان آزاد شكست دادن تروريست ها در عراق و جاهاي ديگر نيست، بلكه پرهيز كردن از سقوط تا سطح تروريست ها در نبرد با آنها است.

واشنگتن پست نيز نوشته است دوهفته شورش درعراق، دولتي را كه با حمايت آمريكا در آن كشور روي كارآمده بود منزوي ساخت وتلاش هاي بازسازي با كمك آمريكا به جهت موضوع گروگانگيري رامتوقف كرد.با نزديك شدن به موعد سي ام ژوئن كه قرار است انتقال قدرت به يك دولت موقت عراقي انجام گيرد انسجام بين كشورهاي ائتلافي نقش تعيين كننده اي در آينده اين سياست بازي خواهد كرد. در چنين شرايطي دستور ساپاترو نخست وزير اسپانيا براي خروج نظاميان اين كشور در كوتاه ترين زمان ممكن از عراق نشان دهنده انشقاق و عدم اعتماد متحدين در خصوص تحولات آينده اين كشور است. اين مسئله موجب مي شود كه مشروعيت و كارآيي رويكرد كنوني بيش از هميشه با ترديد مواجه شده و حل نهايي بحران عراق دور از دسترس به نظر آيد. به خصوص اينكه ساپاترو در نطق يكشنبه خود در تلويزيون اسپانيا بر اين نكته تاكيد كرده است كه به نظر نمي رسد كه سازمان ملل متحد قادر باشد در آينده نزديك حضور و نقش خود در عراق را تحقق بخشد.

اشاره به اين موضوع در شرايطي كه افكار عمومي كشورهاي متحد و نيروهاي نظامي ائتلاف اميدوارانه به سي ام ژوئن نگاه مي كنند مي تواند موجب يأس و سرخوردگي آنان شده و اعتراضات دروني را در ميان آنان تشديد كند. با خروج سربازان اسپانيايي از عراق نمايش روحيه شكني در مقابل ديدگان ديگر نيروهاي نظامي حاضر در اين كشور انجام مي گيرد كه در موقعيت فشارهاي مضاعف كنوني خارج از تحمل اين نظاميان است.

تاثير ويرانگر اين اقدام را كهنه سربازان، زماني كه در اوج جنگ واحدهاي كناري آنان به دلايلي از صحنه نبرد پا پس كشيده اند بسيار بهتر از سياستمداران درك و تجربه كرده اند. تاثير اين موضوع در ميان نيروهاي نظامي ائتلاف هرگز نمي تواند كمتر از حملات نظامي دشمن به آنان تلقي شود كه حتي در شرايط فعلي كه روياي پايان جنگ نيز دامن زده مي شود تاثير به مراتب بيشتري را به دنبال خواهد داشت. از اين پس بايد شاهد اعتراضات فزاينده اي در ميان نيروهاي ائتلافي براي خروج از عراق و همچنين فشار افكار عمومي داخلي كشورهاي درگير جنگ به خصوص در آمريكا، بريتانيا، ايتاليا و ژاپن بود كه اين انشقاق دروني را به عنوان «برهان قاطع» در اعتراضات خود مورد تاكيد قرار خواهند داد. چنانچه به گزارش BBCدر پي اعلام خروج سربازان اسپانيايي از عراق توسط نخست وزير اين كشور، مقامات ارشد آمريكايي با تاكيد بر ناتواني نيروهاي عراقي در حفظ امنيت، بازبيني نقش نظامي خارجي در اين كشور را مطرح كرده اند.

«كاندوليزا رايس» مشاور امنيت ملي آمريكا گفته است كه با خارج شدن واحدهاي ارتش اسپانيا از عراق لازم است ساير كشورها موقعيت خود را مورد بررسي قرار دهند و پيش بيني كرد كه تغييراتي صورت خواهد گرفت. مسلماً عكس العمل مقامات آمريكايي نسبت به موضوع خروج نظاميان اسپانيايي بيانگر مشكلات و تبعات منفي اين تصميم اخلال گرايانه در وضعيت جديد خواهد بود كه تمامي متحدان اين كشور در عراق را نيز تحت تاثير قرار خواهد داد.