فاصله ميان خواستن تا توانستن را با پشتكار و تلاش مضاعف مي توان پيمود اما بايد باور داشت كه تحقق غيرممكن هم محال است.

بهترين راه دستيابي به انتظارات و توقعات اين است كه به توانايي هاي بالقوه خود تلنگري بزنيم. البته بايد مديريت امور زندگي، تراز وضعيت مالي با توقعات ريز و درشت اعضاي خانواده را نيز همواره مدنظر داشت.

اين كه گمان كنيم در تقويم زندگاني از همان اولين روز ورود به ميدان مسئوليت هاي خانواده و همچنين جامعه آن چه نياز داشته ايم روي ميز خواسته هايمان چيده شده تصوري به خطا آلوده است.

شرايط تحول و پيشرفت را بايد خود بيافرينيم. به اطراف نگاه نداشته باشيم. تكيه به توانمندي هاي خدادادي خود بزنيم و مديريت را از امور فردي خود شروع كنيم. در مقطع كنوني جامعه،منشور همت و توانمندي خانواده و مديريت و توقعات اعضاي خانواده اگر با انديشه ورزي و قناعت توامان باشد، سقف مطمئني براي خواستن و توانستن زده شده است.

بسياري از كارشناسان بر اين باورند كه اگر تربيت و آموزش صحيح بچه ها به عنوان يك اصل و وظيفه حياتي در كانون خانواده مورد توجه قرار گيرد و پدر و مادر احساسات و توقعات جوانان را به آرامي و شكيبايي توجيه و مديريت كنند، بسياري از فرزندان شان قانع مي شوند كه به اصطلاح پاي به اندازه گليم دراز كنند.

كارشناسان مسايل اجتماعي و تربيتي يكي از علل ناسازگاري هاي برآمده از توقعات زياد جوانان و حتي زوج هاي جوان را در عدم مديريت توانمند و هنرمندانه در نهاد خانواده ارزيابي مي كنند و تاكيد دارند كه ريشه مشكلات را بايد در اين قلمرو جستجو كرد. از سوي ديگر، شور و حساسيت و شوق داشتن ها- جدا از توقعات ولو متعارف و يا كم- نزد بسياري از مردم، حد و مرز ندارد؛ به عبارتي ميداني است به وسعت فراگيري همه پديده ها بنابراين در چنين گستردگي احساس و تمايل بديهي است كه به مديريت آگاه و مدبر در هدايت و رهنموني نياز وجود دارد.

بدون ترديد چشمداشت و انتظار بچه ها، نوجوان ها و جوانان در تحقق خواسته هايشان را با ايجاد گرد و غبارهاي «نداري» و كمبود وسع مالي در محيط خانواده نمي توان سامان بخشيد. ليكن با درايت بيشتر و تقويت روحيه و مهمتر، توجه دادن آنان به راهكارها- به عنوان كمك به اقتصاد خانواده- از جمله شايستگي بهره گيري از توانمندي هاي بالقوه، مي توان ازگذرگاه مشكلات عبور كرد.

استفاده از فرصت ها

خانم «جهاني» معتقد است هر شخص در نهادش استعدادهايي دارد و در عين حال در صحنه زندگي و آموزش هاي مفيد مي تواند يك سري فن و هنر و دانش بياموزد و از آن ها سود بگيرد اما متاسفانه برخي از افراد بزرگسال يا جوان از توانايي هاي بالقوه نه تنها بهره نمي گيرند و چه بسا انتظارات فراتر از بودجه خانوادگي هم دارند.

وي كه پيشتر در سازماني به عنوان يك كارمند دفتري اشتغال داشته است مي گويد كه از فرصت هاي بين امور كاري استفاده كرده و به فراگيري زبان فرانسوي پرداخته است. اكنون مي تواند تدريس كند. او مي گويد: “در كار اداري احساس مي كردم با حقوق ثابت و كار ثابت، يك روند كليشه اي و تكراري را ادامه مي دهم. تصميم گرفتم با حدود بيست و دو سه سال سابقه، كارم را خاتمه دادم. در حال حاضر در منزل ضمن آن كه كم و بيش به امور درسي فرزند دانشجويم مي پردازم و با خيال راحت نيز به رتق و فتق زندگي مي رسم و در منزل تدريس مي كنم.”

وي مي افزايد: «زماني كه كار رسمي اداري داشتم، مثل برخي از همكاران بي توجه به وقت هاي خالي ام نبودم. عقيده ام هم اين است كه خيلي از مردم در تربيت بچه ها آن طور كه بايد، وقت صرف نمي كنند. بعضي از جوان ها كه توقع زياد از پدر و مادر خود دارند در واقع توانمندي هاي ذاتي شان را از بين مي برند و يا بدون بهره مي گذارند.

در حالي كه برخي جوانان و نوجوانان در جامعه داريم كه خلاق فنون و هنرهاي مختلف شده اند. فقط بايد بخود آييم.”

تاثير مديريت جوانان در خودكفايي

با «بهزاد رضواني» در فرصت گذرا در مترو درباره توانمندي هاي بالقوه جوانان و توقعات آنها از خانواده صحبت را باز مي كنم. او تبسمي مي زند و مي گويد: «اگر جوانان چه در خانواده و چه در جامعه و دانشگاه و مدارس به طور جامع تحت مديريت جدي تربيت شوند. وضعيت كشور و اوضاع اقتصادي، فرهنگي بسامان شده و خلاقيت هاي خودكفايي شكوفه مي زند. اما به تنهايي هم هر جوان بايد از استعداد و توانايي هاي خود استفاده كند. اين شدني است. من دانشجو شخصاً تجربه كرده ام. هزينه تحصيلم را از فرصت هاي تابستان با كار ساده در يك كارگاه توليدي، تامين كرده ام.”

جوانان از تجارب آموزشي بهره بگيرند

 «زهرا رضايي» كارشناس مسايل اجتماعي در ادامه اظهارنظرات پيشين خود به نكاتي ديگر درباره مديريت و سطح توقعات و... مي پردازد. وي مي گويد: «امسال دختر خانمي در كنكور شركت كرده بود. احتمال مي داد قبول نشود. اما او مي گفت اگر در كنكور قبول نشود لزومي ندارد وقتش را همچنان صرف آمادگي كنكور سال آينده كند. دوره هاي لازم آموزشي ديگر را ديده است و از تجارب آموخته هاي خود استفاده مي كند. از وقت و فرصت هاي ديگر بايد بهره برد.” اين كارشناس مي افزايد: جواني كه مي گويد توانايي من در فراگيري ضعيف است اما وقت و فرصتش را با كلنجار رفتن و مقايسه وضعيت خود با ديگران هدر مي دهد.

از يك جنبه در واقع امر به توانمندي هاي بالقوه ديگر خود توجه نمي كند، در حالي كه به طور معمول يك جوان حداقل از كلاس هاي آزاد آموزشي تجاربي آموخته است. او مي تواند اين يافته هاي علمي-آموزشي خود را در فرصت هاي مناسب بارور كند و بهره بگيرد.”

اين كارشناس تاكيد مي كند: «اصولاً به بچه ها مي بايد آموزش هايي - جداي از تحصيل كلاسيك- داده شود. اگر به حال خودشان بگذاريم و مديريت نكنيم ممكن است دچار غفلت شده ازاستعدادهاي بالقوه ديگر خود بي نصيب بمانند و بعد توقعات بي حد و حساب بدون دستمايه هاي خود را بر خانواده تحميل كنند.”

آنچه سريع به دست آيد

زود هم از دست مي رود

 «رضايي» همچنان آموزش بچه ها از دوران كم سالي را و نيز اين كه از داشته هاي خود قانع و قدرشناس زحمات پدر و مادر باشند مورد تاكيد قرار مي دهد و معتقد است والدين از آن كه فرزندشان، خود را با ساير همسن و سال هاي شان مقايسه مي كنند مراقب باشند. از سوي ديگر جوان خانواده هم مصر بر آن نباشد كه خواسته اش در كمترين زمان ممكن تحقق يابد. پدر و مادر همچنين يادآوري كنند از هر آنچه در توانايي دارند بخش اعظم آن را صرف پرورش و تامين نيازشان مي كنند. «در اين صورت مي توان گفت درصد بسياري از بچه ها اقناع خواهند شد.”

وي همچنان با ابراز تاسف تاكيد مي كند: «بعضي جوان ها توانمندي هاي بالقوه وآموزه هاي خود را دست كم مي گيرند» و نيز گوشزد مي كند: «جوان ها بايد بدانند آنچه كه سريع به دست مي آورند زود هم از دست خواهند داد.”

الگو از تربيت درست و مديريت در خانواده

از 13 سالگي علاوه بر تحصيل در بازار كار فعال بوده و از همان زمان به مخارج خانواده اش كمك مي كرده است.

 «رستمي» حالا مدير يك چاپخانه است. او ثمره و نتيجه سال ها كار و تحصيلاتش را ناشي از تداوم تربيت درست و مديريت پدر در جمع خانواده مي خواند كه الگوي خود و فرزندان تحصيلكرده و قانع در زندگي است. نقش مديريت در خانواده را در چگونگي تربيت و پرورش فرزندان مي داند: «پدرم بسيار خوب فرزندانش را تربيت كرده است. چند پسر تحصيلكرده و اجتماعي تحويل جامعه داد.” او و برادرانش از دوران بچگي ضمن درس خواندن كار مي كرده اند؛ «احساسم اين بود پدر كه كاسب بود نمي تواند به تنهايي مخارج اعضاي خانواده را به دست آورد. در انجام كار طوري كوشش و پشتكار داشتم كه صاحب كارم نسبت به انجام كارها ابراز رضايت مي كرد.”

او موقعيت كنوني اش را به لحاظ تربيت فرزندان، مديريت و اشتغال، با پدر خود قياس مي كند؛ «همچون پدر، فكر و حواسم اين بود كه بچه هايم درس بخوانند و خوب تربيت شوند و تحويل جامعه بدهم... فرزندانم همگي تحصيلكرده هستند. توقع شان در زندگي زياد نبوده است. هيچ وقت انتظار ماديات نداشته و ندارند.”

قانع به آنچه كه داريم

 «رستمي» نيز بر اين باور است كه شيوه مديريت در هر خانواده روي تربيت، توقع و افكار بچه ها تاثير قطعي مي گذارد؛ «نظارت بر كردار و رفتار بچه هايم در حد يك كنترل معمولي بوده است. در جامعه كنوني كه برخي كمتر حرمتگذار بزرگان خود هستند در خانواده كمتر به يكديگر پرخاش مي كنند و ليكن توقعات بيش از توان خانواده دارند.”

او مي گويد: «از خداوند هرچه خواسته ام عنايت كرده است. در طول زندگي و تاكنون قانع بوده و هستم. اگر - فرضاً- در يك نقطه شهر خانه داشته باشم، توقع و يا به اصطلاح چشم و دلم دنبال داشتن خانه در فلان نقطه شمال شهر نبوده و نيستم.”

فرصت شكوفايي توانمندي هاي جوانان

 «كبيري» فارغ التحصيل جامعه شناسي، مي گويد در هر كشور و جامعه اي كه جمعيت جوانش بيش از سنين ديگر است، يك جامعه بالنده و اميدوار كننده محسوب مي شود. زيرا اين گروه از اقشار جامعه پشتوانه تمام عيار ملي و كشوري در زمينه هاي اقتصادي، فرهنگي و الي آخر، به شمار مي آيند.

جامعه ما، يك جامعه جوان است. نياز به مديريت، اقتصاد و توليد دارد. شعور جامعه ما در توليد و اكتشاف از بسياري كشورهاي ديگر بالاتر است. اين فهم و فكر بايد مديريت شود، بالند تر و سازنده تر شود. سرمايه وجودي جوان كافي است كه فرصت شكوفايي يابد. اين استعدادها در برخي اساس ژنتيك دارند و در بسياري يك وديعه خلقت است كه به عنوان توانايي هاي فكري و بسياري خودجوش هرازگاه و در طول ساليان طولاني، جهاني شده و مي شوند اما بسياري از همين قبيل و طيف، از توانايي هاي خود بهره اي نمي برند. خود را نمي سنجند. چه بسا كه حتي ممكن است تحصيلات دانشگاهي نداشته باشند اما توان هاي شگفت آفريني در پديداري نوآوري از خود نشان مي دهند. فكرشان از خيلي افراد تند و تيزتر است. متاسفانه اين گروه از هموطنان در پاره اي از مقاطع تاريخي به لحاظ فكري و حمايت نشده اند. برخي خانواده ها هم شايد توان اقتصادي مناسب ندارند تا زمينه هاي بروز توانايي و استعداد بچه هاشان را مهيا كنند. ناچار به كارهاي سبك و بعضاً كاذب روي مي برند.”

وي درباره انتظارات بچه ها، معتقد است، بايد قبول كنيم بشر از دوران طفوليت تا مرز جواني توقعات زياد داشتيم و داريم، برخي به رويا و خيالات هم مي رسيده است! توقع بچه نشانه احساس، نياز و سلامت اوست. لذا همانگونه كه چه در سيستم اداري و آموزشي و چه امثالهم، قاعده و نظامات در تربيت و فن آموزي حاكم است در تامين نياز و تربيت جوان ها هم مي بايد اين نكات رعايت شوند. يك معادله دوسويه است؛ هم خانواده نقش دارد و هم ملاحظات يا توقعات جوان. توقع بيش از حد و وسع جايز نيست ولو خانواده اي بسيار متمكن باشد.”