«من ديگر نمى توانم به اسرائيل بزرگ فكر كنم و فكر مى كنم بايد فلسطينى ها را هم در منطقه خاورميانه ديد. به اين نتيجه رسيده ام كه ايده موجوديت  «اسرائيل بزرگ» عملى نيست و هر كه از آن سخن بگويد خود را فريب داده است.”

در نگاه اول به اين عبارت تصور مى شود كه يكى از فلسطينى ها و يا يهوديان منتقد رژيم صهيونيستى در خارج از سرزمين هاى اشغالى اين پيش بينى هشدار گونه را كرده است. اما واقعيت غير از اين است ‎/ اين جملات آخرين حرف هاى ايهود اولمرت در مقام نخست وزيرى است كه متأسفانه با آنكه رنگ يك اعتراف تاريخى را داشت اما در هياهوى ماجراى انتقال قدرت در تل آويو گم شد.

اولمرت در نشست هفتگى كابينه اش در حاشيه بحث ارائه غرامت به آوارگان فلسطينى برگزار شد، گفت:  «ايده اسرائيل بزرگ ديگر به سود ما نيست و اين رؤيا دست نيافتنى است»اين سخن در همان نگاه اول تفسيرش اين است كه سران و نخبگان اين رژيم دكترين معروف اين رژيم را كه بر پايه  «گسترش ارضى» استوار بود كنار نهاده اند و وصيت معروف مؤسس اين رژيم مبنى بر توسعه مرزهاى آن از نيل تا فرات ديگر در شصتمين سال حيات اسرائيل به بايگانى تاريخ سپرده شده است. اما بحث اين است كه سخن اولمرت آن هم در روزهاى خداحافظى او از صدارت چه پيام و مقصودى دنبال مى كند

از چند جنبه مى توان به اين سؤال پاسخ داد:

۱- نخستين پاسخ در اظهارات قبلى و بعدى اولمرت نهفته است. اولمرت سعى دارد به گفته هاى خويش لباس يك واقعيت بين المللى بپوشاند. البته او از بيان اين كه ارتش اسرائيل ديگر قادر به اجراى اين اهداف بلند پروازانه نيست يا تل آويو ديگر نمى تواند همانند چهار جنگ گذشته دامنه مرزها را تا عمق خاك اعراب گسترش دهد ابا دارد اما با تردستى سعى مى كند اين اتفاق را نشانه جبر زمان نشان دهد. لذا براى قانع كردن طيف تندروهاى اسرائيل مى گويد  «جامعه بين الملل نگرش خود را براى ايجاد يك كشور دومليتى تغيير داده است ديگر نمى توان به رؤياپردازى ها دل بست و بايد با واقعيت كنار آمد حتى اگر اين واقعيت به مذاق كسى در اسرائيل خوش نيايد».

۲- در نگاه ديگر مى توان اين حركت اولمرت را، تلاش تازه جناح او و مذاكره كنندگان اسرائيل براى پيشبرد پروژه هايى دانست كه در دوره اين مقام اسرائيل كليد زده شد. اولمرت از اين واقعيت باخبر است كه هر سه پروژه مطلوب او يعنى مذاكره با سوريه، تبادل اسرا با حماس و حزب الله و پيمان تشكيل نظام دو دولتى با محمود عباس اكنون با مقاومت جدى در داخل اسرائيل روبه رو است. اولمرت از يك طرف زمانى براى پيگيرى اين طرح ها ندارد از طرف ديگر برآن است كه دو همقطار او در حزب حاكم كاديما، تزيپى ليونى و شائول موفاز، در صورت تصدى كرسى نخست وزيرى او اين بخش از تفكر وى را تداوم بخشند.

فايده اين بخش از كار اولمرت براى جانشينان بعدى او در اين است كه انديشه  «گسترش سرزمينى” از تابوها و خط قرمزهاى تاريخى اين رژيم بوده كه كسى را ياراى نفى آن نبوده است، حال اولمرت با شكستن اين تابو راه را براى همكاران خويش هموار كرده است.

از اين نظر ديدگاه اولمرت بازتابى از كشمكش تازه اى است كه ميان جناح هاى درون حاكميت اسرائيل بر سر تنظيم دكترين امنيتى و سياسى آن در خاورميانه در گرفته است. شواهد ديگرى در جلسه جنجالى كابينه كه اولمرت سخن وصيت گونه اش را مطرح كرد نشان از اين دارد كه او با مهر ابطال زدن بر يكى از بنيادهاى فكرى جناح راديكال هاى اسرائيل در پى مهياساختن افكارعمومى اين رژيم براى امضاى سازش هاى تازه با طرف هاى عربى است. اين نكته را از اشاره زيركانه اى كه او به طرح كمپ ديويد دوم باراك در ۲۰۰۰ مى كند مى توان دريافت. از همين روست كه او در بخش ديگر سخنانش شهرك نشينان تندروى اسرائيلى را كه عليه فلسطينى ها حملات وحشيانه انجام مى دهند، انذار مى دهد و خواستار برقرارى سازش كامل و فورى با فلسطينى ها و سورى ها مى شود. مى گويد  «اگر اسرائيل با تشكيل كشور فلسطين موافقت نكند ناچار خواهد شد كشورى دو مليتى را بپذيرد كه اين امر موجب فروپاشى ما خواهد شد». كاملاً واضح است كه اولمرت حتى ديگر براى ارتش و دولت اسرائيل شانس يا توفيقى در اداره غزه و رام الله - دو مقر فلسطينيان داخل اراضى اشغالى - نمى بيند. مى گويد:  «از ۴۰ سال پيش ما با بهانه تراشى هاى مختلف مى خواهيم سياست هاى خود را در دورى كردن از هر طرحى براى سازش با فلسطينى ها بر پايه  «دو دولت» پيش ببريم ‎/ اين سياست ما به نفع اسرائيل نبود.”

اولمرت، باراك و ديگر سران تل آويو بشدت از خشمى كه بويژه در منطقه محاصره شده غزه انباشته شده نگران هستند ‎/ به تعبير يكى از فعالان بين المللى كه اخيراً از غزه ديدن كرده است اين جمعيت يك ونيم ميليون نفرى غزه در چشم سران اسرائيل به صورت بمب ساعتى در آمده است ‎/ اولمرت نيز در اين سخنانش نسبت به تهديدات نهفته در اين سرزمين هشدار مى دهد اما اشتباه او اين است كه به اين گمان است كه راه گريز از اين موج انفجار و انتفاضه آينده در اين است كه يك نظام دو دولتى با طيف سازشكار فلسطين در رام الله برپا كند. لذا مدعى مى شود كه  «بسيارى از فلسطينى هاى نااميد از مذاكرات نيز به فكر راه حل يك دولت واحد افتاده اند. تعدادى در غرب از جمله برخى از دوستان ما در ايالات متحده آمريكا نيز از اين راه حل سخن مى گويند». جالب تر اين كه پيش از اين ايهود باراك نيز در اظهاراتى جنجالى گفته بود كه يهوديان فلسطين اشغالى براى رسيدن به امنيت ناگزير از دادن امتيازاتى دردناك به دشمنان سرسخت شان در لبنان و سوريه و فلسطين هستند.

۳- اما واقعيتى كه هيأت حاكمه امروز اسرائيل درباره دلايل ابطال نظريه اسرائيل بزرگ از بيان آن طفره مى روند حوادثى است كه در فاصله سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۸ موازنه قدرت را در اين منطقه عليه اين رژيم تغيير داد. در اين دو سال سخت، تل آويو بالاترين حملات خويش را با هدف فروپاشى دو جنبش پيشتاز مقاومت به اجرا گذارد. در هر دو عمليات، دولت اولمرت به پشتيبانى همه جانبه امريكا و حتى اعراب منطقه عمليات نظامى جولاى ۲۰۰۶ عليه لبنان و عمليات نظامى - سياسى محاصره غزه را براى براندازى دولت انقلابى حماس به اجرا در آورد. نتيجه اين دو آزمون بويژه جنگ ۳۳ روزه اين بود كه براى نخستين بار تصور شكست ناپذيرى ارتش فوق مدرن اسرائيل زير سؤال مى رود. بنابراين شاهد شكل گيرى نوع جديدى از تهديدات براى ساكنان فلسطين اشغالى هستيم كه در آن موشك ها و راكت هاى حماس و حزب الله عمق امنيتى اسرائيل را هدف قرار مى دهد و با چنين شرايطى روشن است كه ديگر تل آويو نمى تواند به آرزوى توسعه اراضى و سلطه خويش در فراسوى فلسطين بينديشد.