اعيان ثابته يكى از آموزه هاى بنيادين در عرفان اسلامى و به تعبير ديگر يكى از دستاوردهاى انديشه عرفانى در سير تاريخى آن مى باشد. اهميت آن را مى توان در همپوشى و ارتباط تنگاتنگ مباحث آن با بحث هاى الاهياتى مهمى مثل علم حق تعالى و اختيار انسان دانست.

اين نوشتار بر آن است با بررسى اين آموزه در متون اوليه و درجه اول عرفانى به تبيين و توصيف آن بپردازد. پيشينه اعيان ثابته خصوصاً قبل از ابن عربى، تعريف و نحوه چينش آنها از مباحث مقدماتى اين نوشته مى باشد. بررسى ادله عقلى، نقلى و شهودى اعيان ثابته، رابطه آن با مقام ذات، تعيّن اول، تعيّن ثانى، اسماء حق و تعينات خلقى بخش ميانى و طولانى تر اين مقاله و احكام و ويژگى هاى اعيان ثابته از جمله: عدمى بودن، عدم مجعوليت، ازليت، ابديّت و ثبوت علمى آن بخش مهم تر آن مى باشد. بخش پايانى آن نيز بررسى علم حق تعالى و مسئله اختيار از منظر اين آموزه مى باشد.

تأكيد مى كنم در اين مختصر از هر نوع پيش داورى در مورد اين آموزه پرهيز شده است و رويكرد غالب تبيين و توصيف بوده است. اميد است اين نوشتار بتواند دريچه اى براى ورود به مباحث مهم الاهياتى مثل جبر و اختيار و علم حق تعالى از نگاه عرفانى باشد و بر غناى مباحث كلامى و فلسفى در اين حوزه ها افزوده شود.