شارل دوگل زماني خطاب به جمال عبدالناصر، رئيسجمهور فقيد مصر، نوشت: «جغرافيا عامل ثابت تاريخساز است». زيستن در خاورميانه يعني زندگي در بطن تاريخ و متن اخبار جهان. خاورميانه اين روزها مانند هميشه در صدر اخبار است و خبرگزاريهاي مختلف دنيا نگاه ويژهاي به اين منطقه و تحولات آن دارند. آنچنان كه حتي مذاكرات آمريكا و كرهشمالي با همه افت و خيزهايش نتوانسته است خاورميانه را به حاشيه براند. تشكيل دولت متحد فلسطيني، سفرهاي مقامات سياسي جهان به اين منطقه، اجلاس سران عرب در رياض و مصوبات آن، اتفاقات عراق و شايد مهمتر از بقيه، دستگيري پانزده ملوان انگليسي از سوي ايران و ساير اخبار و رويدادها، آنقدر پراهميت هستند كه ما را هم وادار ميكنند تا كار مرور اخبار را از نزديكترين نقطه به خود آغاز كنيم.
جدال با شير پير
در اولين روزهاي سال جديد، شوراي امنيت سازمان ملل به اتفاق آرا سومين قطعنامه خود عليه ايران و در رابطه با برنامه هستهاي را تصويب كرد. در ابتدا قرار بود محمود احمدينژاد رئيسجمهورياسلامي ايران در نشست شوراي امنيت حضور يابد كه به دنبال لغو سفر او به نيويورك، منوچهر متكي وزير امورخارجه در اين اجلاس حاضر شد. اين قطعنامه در روز چهارم فروردين ماه امسال به تصويب رسيد، گرچه يك روز پيشتر از آن، دوميساني كومالو سفير آفريقاي جنوبي در سازمان ملل و رئيس دورهاي شوراي امنيت گفته بود «به ده عضو غيردايم شوراي امنيت سازمان ملل، زمان كافي براي بررسي اين قطعنامه، داده نشده است». پس از تصويب اين قطعنامه، ايران اعلام كرد كه آن را نميپذيرد و چند روز بعد هم در نامهاي محرمانه خطاب به محمد البرادعي رئيس آژانس بينالمللي انرژي اتمي اعلام كرد كه از اين پس برنامههاي خود را پيشاپيش به آژانس اطلاع نخواهد داد. دو روز بعد از تصويب قطعنامه، هوجين تائو، رييسجمهور چين به روسيه سفر كرد و پس از ديدار با ولادمير پوتين، رئيسجمهوري روسيه، دو طرف طي بيانيه مشتركي اعلام كردند كه مشكل برنامه هستهاي صلحآميز و مذاكره حل شود. اين در حالي بود كه اين دو كشور كه هر دو از متحدان نزديك ايران هستند، به قطعنامه شوراي امنيت راي مثبت دادند! اينها همه بخشي از اخبار مربوط به ايران بودند. اما از سوم فروردين ماه امسال، دستگيري پانزده ملوان بريتانيايي در آبهاي خليج فارس به موضوع مناقشهاي ميان تهران و لندن منجر شد، كه اثرات آن همچنان پابرجا است. دولت ايران ميگويد اين ملوانان وارد آبهاي ايران شدهاند. دولت بريتانيا نيز اين موضوع را رد ميكند و تاكيد دارد كه ملوانان در آبهاي عراق بودهاند. به دنبال اين دستگيري و پخش اعترافات دو تن از سربازان بريتانيايي از سوي شبكه العالم، رابطه ديپلماتيك دو كشور قطع شد و شوراي امنيت نيز بيانيهاي در اين خصوص صادر كرد. هنوز مدتي از انتشار اين اخبار نگذشته بود كه برخي از خبرگزاريهاي دنيا از اصابت يك موشك ايراني به يك ناو آمريكايي حاضر در خليج فارس خبر دادند. مجموعه اين اتفاقات و اخبار، قيمت نفت را به بالاترين حد خود در هفت ماه گذشته رساند و گرچه آمريكا به سرعت خبر اصابت موشك را تكذيب كرد، اما قيمت نفت ديگر پايين نيامد. سرانجام، بحران با آزادسازي ملوانان از سوي ايران، اندكي فروكش كرد و قيمت نفت نيز پايين آمد، ولي مسائل پيراموني اين اتفاق همچنان ادامه دارد.
دولتي براي آرامش
در آخرين روزهاي سالي كه اكنون ديگر بايد گذشتهاش بخوانيم، بالاخره دو گروه فلسطيني فتح و حماس، پس از ماهها درگيري خونين كه به كشتهشدن چند ده نفر از دو طرف انجاميد، موفق شدند كابينه وحدت ملي فلسطين را تشكيل دهند. اين كابينه محصول توافقنامه مكه بود كه چند ماه قبل به امضاي دو طرف رسيد. شوراي قانونگذاري فلسطيني با 83 راي موافق در برابر 3 راي مخالف اين ائتلاف را تصويب كرد. 41 تن از 132 قانونگذار فلسطين كه اكثر آنها از اعضاي حماس هستند، به دليل دربند بودن در زندانهاي اسرائيل قادر به راي دادن در اين مراسم نبودند. در دولت وحدت ملي، اسماعيل هنيه كه از اعضاي برجسته حماس است، همچنان پست نخستوزيري را بر عهده دارد اما وزارتخانههاي حساسي مانند كشور، دارايي و امورخارجه به افراد مستقل سپرده شدهاند. اين وزارتخانهها از زمان روي كار آمدن دولت تحت رهبري حماس، همواره محل مناقشه دو گروه بودند. از نكات جالب توجه كابينه جديد فلسطين، پست مشاور امنيت ملي است كه به دحلان واگذار شد. دحلان كه در زمان نخستوزيري محمود عباس، رئيس تشكيلات امنيتي ضد اطلاعات فلسطين بود، بارها تا آستانه درگيري مسلحانه با اعضاي حماس پيش رفت. همچنين گفته ميشود او يكي از اصليترين عوامل فساد مالي در جنبش فتح است. همين عوامل باعث ميشد كه اعضاي حماس هيچگاه با دحلان و طرحهاي او از در موافقت در نيايند. در اين شرايط، سپردن يكي از اصليترين پستهاي امنيتي فلسطين به او، بسيار تعجببرانگيز و نشان دهنده عقبنشيني حماس از مواضع خود است.
در هر حال كابينه وحدت ملي فلسطين تشكيل شد و خبرگزاريها، تصوير نخستوزير، رئيس شوراي قانونگذاري و رهبر تشكيلات خودگردان فلسطين را، در حالي كه دست يكديگر را به نشانه همبستگي و پيروزي بالا برده بودند، به تمام دنيا مخابره كردند تا نشاني باشد بر روزهاي آينده فلسطين كه اميد ميرود آرامتر از يكي دو سال گذشته باشد.
پس از تشكيل دولت جديد فلسطين، كشورهاي غربي و اسرائيل واكنشهاي متفاوتي از خود نشان دادند. اسرائيل خواهان ادامه تحريم عليه دولت فلسطين شد ولي برخي كشورهاي غربي اين دولت را به رسميت شناختند و برخي ديگر نيز اعلام كردند كه تنها با وزراي غير حماسي مذاكره خواهند كرد. در همين حال اسماعيل هنيه چند روز بعد از تشكيل دولت جديد در خطبههاي نماز جمعه گفت: «اگر تحريمها و محاصرهها تا دو يا سه ماه ديگر ادامه يابد، ما به روشني اعلام ميكنيم كه نسبت به بسياري از تعهدات و تصميمهاي اتخاذ شده خود ارزيابي مجددي خواهيم داشت و در پايان تصميمي را اتخاذ خواهيم كرد كه كرامت و منافع ملي فلسطين را حفظ كند. در صورتي كه اين تحريم پايان نيابد، ما در اتخاذ تصميمگيري جديد جدي و مصمم هستيم». يك روز بعد از ايراد اين سخنان تهديدآميز، وزراي خارجه كشورهاي عضو اتحاديه اروپا بحث چگونگي تشكيل و برخورد با دولت جديد فلسطين را مورد بررسي قرار دادند. بحث درخصوص چگونگي استمرار كمكهاي اروپا به دولت فلسطين بدون مذاكره مستقيم با حماس نيز از ديگر محورهاي گفتوگو بود.
در همان روز كه وزراي خارجه اروپايي در برمن آلمان گرد هم آمده بودند (اول آوريل)، مردم فلسطين به مناسبت «روز زمين» در سراسر اين كشور و برخي از كشورهاي همسايه، راهپيمايي كردند. سي و يك سال پيش در چنين روزي، اسرائيل منطقه الجليل را به اشغال خود درآورد و از آن هنگام، اول آوريل براي فلسطينيان روز زمين نام گرفت.
رفت و آمد آدمهاي مهم
در همان هنگام كه مردم فلسطين سرگرم تشكيل دولت جديد بودند، سفرهاي ديپلماتيك مهمي در جريان بود. همانطور كه گفته شد، هوجين تائو، رييسجمهور چين عازم مسكو شد تا ضمن تبادل نظر با ولادمير پوتين رئيسجمهوري روسيه، قراردادهاي تجاري به ارزش بيش از چهار ميليارد دلار با اين كشور به امضا رساند.
آمار و ارقام نشان ميدهد كه ارزش مناسبات تجاري چين و روسيه در سال 2006 نسبت به سال قبل از آن 15 درصد افزايش داشته و به رقم 4/33 ميليارد دلار رسيده است. دو طرف هم اكنون در تلاشند تا اين رقم را به 60 تا 80 ميليارد دلار در سال 2010 برسانند. همزمان با سفر هوجين تائو به روسيه، چين بزرگترين نمايشگاه تجاري برون مرزي خود را كه حدود دويست كمپاني چيني در آن حضور داشتند، در مسكو داير كرد.
با توجه به تداوم رشد اقتصادي چين و نياز مبرم اين كشور به منابع هر چه بيشتر، انرژي يكي از موضوعات مهم بحث ميان دو طرف بود.
چند روز بعد از سفر هوجين تائو، خاورميانه شاهد حضور چندين نفر از مقامات سياسي دنيا بود. كاندوليزا رايس وزير امورخارجه آمريكا، بان كيمون دبيركل سازمان ملل و رو مو هيون، رييسجمهور كره جنوبي درست چند روز پيش از شروع اجلاس سران عرب در رياض وارد منطقه شدند.
ابتدا رييسجمهور كره جنوبي سفر خود را به سه كشور عربستان، كويت و قطر آغاز كرد. او در اين سفر يك هفتهاي ابتدا به عربستان رفت و سپس وارد كويت شد و سرانجام سه روز هم در قطر ماند.
پس از رو مو هيون نوبت به دبيركل سازمان ملل و وزير امورخارجه آمريكا رسيد كه تقريباً همزمان وارد منطقه شوند.
بان كي مون در آغاز سفر، به اسرائيل رفت و با مقامات اين كشور ديدار و گفتوگو كرد. سران اسرائيل هم دستور كار كاملي براي مذاكره با بان كي مون ترتيب دادند كه طرح صلح اعراب، مساله اعراب و فلسطينيان، ايران و اوضاع لبنان از آن جمله بود. او سپس به ديدار محمود عباس رئيس تشكيلات خودگردان فلسطين رفت و پس از گفتوگو با ابومازن در يك كنفرانس خبري نسبت به اوضاع آوارگان فلسطيني در اردوگاه عايده در نزديكي بيت اللحم و رنجهاي مردم فلسطين در قبال ساخت ديوار حايل ابراز تاسف كرد و گفت: «تمام تلاش خود را براي اجراي دستور صادره از دادگاه لاهه كه مربوط به نامشروع بودن ديوار حايل است، به كار خواهم گرفت».
مقصد بعدي بان كي مون لبنان بود. دبير كل سازمان ملل در اين كشور با فواد سينيوره نخستوزير لبنان، نبيهبري رئيس مجلس اين كشور و چند تن از مقامات سياسي ديدار و گفتوگو كرد. او با اشاره به وضع موجود ميان حزبالله لبنان و رژيم صهيونيستي متعهد شد كه آتشبس دائمي ميان لبنان و اين رژيم برقرار كند.
دبير كل سازمان ملل متحد در سفر منطقهاي خود، به اردن هم رفت و با ملك عبدالله پادشاه اين كشور ديدار كرد.
در همان روزها كه بان كي مون در خاورميانه بود، كاندوليزا رايس هم به اين منطقه پرآشوب آمده بود و سرگرم ديدار با مقامات سياسي چند كشور عربي و اسرائيل بود. سخنان و بيانيههايي كه پس از ديدارهاي رسمي منتشر شد، همان حرفهاي هميشگي بود؛ لزوم برقراري صلح و اميدواري نسبت به آينده.
رايس در پايان سفرش به منطقه و درست يك روز پيش از آغاز كنفرانس سران عرب در رياض، در يك كنفرانس مطبوعاتي در بيتالمقدس گفت: «تصور نميكنم كه چهار سفر من به منطقه منجر به حل درگيري اسرائيل و فلسطين شود، البته بايد شرايط مناسب و مثبتي به وجود آيد». او عبارتهاي پرمعنايي را به كار برد، مثل «كشورهاي عربي بايد موضع بهتري در قبال اسرائيل اتخاذ كنند». يا «كشورهاي عربي بايد دست ياري به سوي اسرائيل دراز كنند و نقش فعالي را در منطقه و روند صلح ايفا كنند!».
اما چرا خاورميانه در اين زمان شاهد حضور چندين و چند مقام سياسي جهان بود؟ مثلاً رو ميوهيون، اولين رييسجمهور كره جنوبي بود كه طي 27 سال اخير به كويت سفر كرده است. به نظر ميرسد كنفرانس سران عرب در رياض و دستور جلسه اصلي آن، دليل واقعي سفر همه اين آدمها به خاورميانه بود.
ادامه دارد ...
