الف - فناوري اطلاعات :(IT)
كشور يك ميليارد و چهل و پنج ميليون نفري هند كه دومين كشور پرجمعيت جهان محسوب مي شود تا چند سال اخير، صادراتش بر گوهر و جواهرات، محصولات غذايي، دارو، پوشاك، كتان و چرم متمركز بود؛ تا ده سال قبل بيش از ۶۰ درصد مردم اين كشور روزي خود را از راه كشاورزي به دست مي آوردند و حدود ۴۵۰ ميليون كارگر در آن مشغول به كار بودند؛ اما از چند سال قبل به دنبال اجراي يك برنامه جامع فناوري اطلاعات اين كشور بزرگترين صادركننده نرم افزار در جهان شده است؛ و اكنون مي توان گفت كه، هند از معدود كشورهايي است كه با درك صحيح اهميت فناوري اطلاعات (IT) و موقعيت هايي كه اين فناوري براي دارنده آن به همراه مي آورد، توانسته است موفقيت چشمگيري به دست آورد. هند از اين رهگذر، با برنامه ريزي مناسب و بومي كردن فناوري اطلاعات، توانسته است به منافع شاياني دست يابد. فناوري اطلاعات در هند فرصت هاي شغلي بسياري ايجاد كرده است، به طوري كه در حال حاضر تعداد ۲۸۰ هزار متخصص فناوري اطلاعات (IT) در اين كشور مشغول به كار هستند؛ صادرات ۵/۹ ميليارد دلاري نرم افزاري و خدمات فناوري اطلاعات هند كه پيش بيني مي شود تا سال ۲۰۰۸ به بيش از ۷۸ ميليارد دلار برسد و نيز رشد روزافزون اشتغال در اين كشور از جمله برنامه ريزي هاي اساسي در اين فناوري است. ميزان درآمد حاصله از صادرات نرم افزار در اين كشور در سال ۱۹۹۰ برابر ۱۵۰ ميليون دلار بوده، كه در سال ۲۰۰۰ به ۷/۵ ميليارد دلار رسيده است. هند اين موفقيت بزرگ؛ يعني ۳۸ برابر شدن صادرات نرم افزار و خدمات خود را مديون برنامه ريزي دقيق، مديريت قوي دولتمردان و همت والاي متخصصين خود مي داند؛ اين وضعيت اكنون، هند را به عنوان يكي از بازيگران مهم فناوري ارتباطات و اطلاعات (ICT) در جهان ارتقاء داده است به طوري كه كارشناسان IT، هند را از نظر صادرات و خدمات نرم افزاري و فناوري اطلاعاتي و ارتباطي، جزو كشورهاي تراز اول اين صنعت محسوب مي كنند. آنان اين موقعيت و دستاورد بزرگ را محصول عوامل زيربنايي محلي، از جمله: مردم، تكنولوژي، سرمايه، تحقيق و توسعه (R•D) حمل و نقل و مسائل رفاهي مي دانند. در بخش مردمي، مهم ترين عامل، عامل انساني بوده است، مهارت ها و دانش نيروي كار، حجم نيروي كار ماهر، تسلط افراد به زبان IT (زبان انگليسي) و ارتباط مستمر افراد و متخصصين هندي با كانون هاي دانش IT را مي توان از خصوصيات عامل انساني در اين بخش دانست.
امروزه و بعد از ۵۰ سال از مرگ گاندي هند نه تنها استقلالش را از دست نداده، بلكه همچون چاي و سينما يك محصول وارداتي را از آن خود كرده و بدون مقاومت بيهوده و تلاش ناكارآمد براي مبارزه با آن بهترين بهره برداري را براي بومي سازي - و حتي در مورد گسترش IT و ارسال آن به خارج از مرزها - آن نيز انجام داده است. طبق بررسي هاي انجام گرفته، هند به دليل دارا بودن و ارائه متخصصين (IT) مسلط به زبان انگليسي و ساختار دستمزد پايين همچنان مقصد اول شركت هاي خارجي به خصوص آمريكايي ها به حساب مي آيد.
به گفته مجله Forbes، توسعه نرم افزاري، نگهداري، كنترل و نيز كارهايي نظير حسابداري، نيروي انساني، مركز اطلاع رساني و تحليل Data از صنايع مهم Outsorcing به هند محسوب مي شود. در مقايسه با ۶ كشور چين، روسيه، كانادا، فيليپين، مكزيك و ايرلند، كشور هند همچنان به دليل داشتن فارغ التحصيلان IT مسلط به زبان انگليسي و سطح حقوق پايين و نيروي كار فراوان در رأس اين كشورها قرار دارد. پرداخت حقوق در زمينه IT در چين بين ۳۵۰۰ الي ۸۰۰۰ دلار در سال است درحالي كه در هند حقوق يك كارگر فني بين ۵۰۰۰ الي ۱۲۰۰۰ دلار در سال مي باشد و براي كارگر پشتيباني، ۳۵۰۰ الي ۷۵۰۰ دلار مي باشد، همچنين فارغ التحصيلان (IT) چين در سال ۵۰۰۰۰ نفر بوده، درحالي كه هند سالانه ۷۵۰۰۰ فارغ التحصيل مسلط به زبان انگليسي ارائه مي نمايد. پس از انتشار گزارش هايي مبني بر اين كه طي ۵ الي ۱۰ سال آينده ميليون ها شغل به هند منتقل مي شود و شركت هاي خارجي دفاتر خود را به هند منتقل خواهند كرد و اعلام اين خبر از سوي Mckinsey درمورد خلق ۲/۲ ميليون شغل در IT تا سال ۲۰۰۸، سئوالاتي به ذهن متبادر مي شود كه آيا كشور هند مي تواند چنين نيروي كار عظيمي را فراهم آورد؟ اما طبق اطلاعات جمع آوري شده توسط Businessline بيانگر آن است كه هند به راحتي مي تواند نياز انساني IT را برآورده سازد. به گفته وزارت توسعه نيروي انساني هند در حال حاضر در اين كشور ۱۰۵۸ دانشكده مهندسي وجود دارد كه سالانه ۲۷۱ هزار نفر مهندس تربيت مي كند، در كنار آن ۱۲۳۱ دانشكده مهندسي (ديپلم) وجود دارد كه سالانه ۲۲۰۹۴۷ مهندس تربيت مي نمايد و ۷۹۷ مؤسسه كه در آن كارشناسي MCA به ۳۷۰۰۵ نفر ارائه مي دهند در سطح كشور وجود دارندانجمن ملي شركت هاي نرم افزار و خدمات(* NASSCOM ) در سال ۲۰۰۱-۲۰۰۰ تعداد ۲۰۱۲۴۶ مهندس فارغ التحصيل وجود داشت كه از آن تعداد ۸۲۱۰۷ نفر داراي كارشناسي چهارساله و مابقي ۱۹۱۳۹ نفر داراي ديپلم بودند. در سال ۲۰۰۳-۲۰۰۲ تعداد مهندسين به ۲۵۹۱۳۰ نفر رسيد كه نشانگر رشد ۲۹ درصد مي باشد، طبق برآوردها تعداد فارغ التحصيل IT در سال ۲۰۰۴-۲۰۰۳ به ۲۹۴۲۵۱ نفر خواهد رسيد و در سال بعد از آن به ۳۲۷۰۱۳ نفر مي رسد كه تا سال ۲۰۰۶-۲۰۰۵ هند داراي ۳۶۸۶۷۲ مهندس خواهد بود.
بعضي از مهندسين غير IT نيز وارد بخش IT شده اند، تعداد آنها در سال ۲۰۰۱-۲۰۰۰ برابر با ۳۲۰۲۵ نفر بوده، كه در سال ۲۰۰۳-۲۰۰۲ به ۳۹۷۴۶ نفر رسيده است. پيش بيني شده كه تا سال ۲۰۰۶-۲۰۰۵ تعداد متخصصين غير IT شاغل در صنايع IT به ۶۳۱۴۹ نفر خواهد رسيد. هم اكنون سالانه ۵۴/۱ ميليون نفر از كالج هاي مختلف هند فارغ التحصيل مي شوند كه ۴۵۵ هزار نفر آنها دانشجويان رشته علوم هستند.
در بخش فناوري و سرمايه گذاري، هند توانسته است ضمن بومي كردن تكنولوژي IT، بستر و زمينه هاي سرمايه گذاري خارجي و حمايت هاي داخلي را برانگيزد و به سرعت عقب ماندگي هاي گذشته را جبران نمايد.
سهم عمده اي از اين توسعه و پيشرفت به خصوص در بخش صادرات و خدمات نرم افزاري IT به سازمان پارك هاي تكنولوژي هند (STPI) اختصاص دارد. پارك هاي تكنولوژي نرم افزار هند (STPI)، سازماني مستقل است كه در سال ۱۹۹۱ توسط وزارت تكنولوژي اطلاعات هند (MIT) راه اندازي شده است كه هدف اصلي آن ارتقاي صادرات و خدمات نرم افزار تكنولوژي اطلاعات (IT) هند مي باشد. به طور كلي STPI، متولي و متصدي راه اندازي پارك هاي تكنولوژي در هند، براي صادرات خدمات و نرم افزاري در هند مي باشد كه در اين ارتباط تعداد ۱۹ پارك تكنولوژي را در شهرها و ايالت هاي مختلف ايجاد كرده است و مجموعه مراكزي كه زير نظر STPI اداره مي شوند، تا سال ۲۰۰۰ نزديك به ۵۵۰۰ واحد را در خود جاي داده اند. دولت هند در كنار پارك هاي تكنولوژي، اقدام به ايجاد نهادها و زيرساخت هاي متعدد و مناسبي جهت سرعت بخشيدن به IT و سهم بيشتري از بازار و صادرات نموده است. بي شك حمايت هاي دولت و تأكيد متوليان رده بالاي اين كشور در پيشبرد برنامه توسعه از طريق بخش خصوصي و تأكيد بر نقش حمايتي (و نه رقابتي) براي دولت در اين زمينه از اهميت و نقش مؤثري برخوردار بوده است، لذا با توجه به وقوف مسئولان دولت هند نسبت به اهميت انجام مطالعات از سوي نهادهاي مجرب و ذيصلاح كليه برنامه هاي مهم هند در زمينه IT در سطوح ملي و ايالتي داراي طرح و برنامه مشخص بوده و هدايت كلي در چهارچوب طرح مزبور صورت مي پذيرد. به عنوان مثال در حال حاضر خدمات نرم افزاري به دليل ماهيت درآمدزايي آنها و Call center ها به دليل ماهيت اشتغال زايي بالاي آنها مورد حمايت بيشتر بوده و به خوبي توسعه يافته اند؛ دولت هند به جاي ايجاد واحدهاي صنعتي يكي پس از ديگري توسط خود، محيطي را فراهم آورده است كه در آن واحدهاي صنعتي بدون نياز به بودجه دولتي يكي پس از ديگري توسط مردم با حمايت دولت ايجاد شوند و دولت تنها نقش هدايت و حمايت كننده را داشته باشد. به گفته مقامات دولتي هندي بزرگترين مشكل آنها در ابتداي اجراي اين برنامه تغيير نگرش مديران دولتي هند نسبت به بخش خصوصي در جهت حمايت هر چه بيشتر از اين بخش به عنوان محور اصلي توسعه IT بوده كه در اين كار عليرغم مشكلات زياد ناشي از ماهيت فرهنگي آن موفقيت چشمگيري به دست آورده اند. به عنوان مثال دولت آندراپرادش طرحي را تحت عنوان مشاركت دولت و بخش خصوصي موسوم به(** (PPP براي تحقق اين هدف در ايالت مذبور تهيه و اجرا نموده است. اين نگرش موجب شد تا بسياري از شركت هاي عظيم كامپيوتري بخش وسيعي از سرمايه هاي خود را به هند منتقل كنند و در اين سرزمين به بهره برداري برسانند.
در ۱۰ مي ۱۹۹۸ مايكروسافت تصميم گرفت براي ايجاد يك مركز نرم افزار در حيدرآباد سرمايه گذاري كند، در سال ۲۰۰۰ اعلام شد كه يك سرمايه گذاري ۵۰ ميليون دلاري مدنظر است و اين دومين سرمايه گذاري بزرگ مايكروسافت بعد از سرمايه گذاري در سرزمين هاي اشغالي فلسطين بود. در جولاي ۲۰۰۲ شركت عظيم اوراكل نيز تصميم گرفت سرمايه گذاري خود را در هند افزايش دهد. اين شركت در سال ۱۹۹۱ جزو نخستين شركت هايي بود كه در شهر تكنولوژي حيدرآباد سرمايه گذاري كرده بود و اوراكل همچنين در سال ۱۹۹۴ در اولين مركز توسعه IT در ايالت بنگال سرمايه گذاري كرده بود و در سال ۱۹۹۸ دومين سرمايه گذاري آن در حيدرآباد انجام شد. اين سرمايه گذاري بزرگترين سرمايه گذاري اين شركت در آسيا بود و آنچنان كه مدير بخش آسيايي اين شركت اعتراف كرده است، »هند يك جواهر ارزشمند براي اوراكل محسوب مي شود و جاي مطمئني براي سرمايه گذاري و توسعه IT است. امروزه بيشتر كمپاني هاي مطرح نرم افزاري و سخت افزاري جهان در هند شعبه دارند. يك كارشناس IT مي گويد: »هند از جمله كشورهايي است كه به دليل اختلاف زمان با اروپا و آمريكا و به دليل بستر آماده و مساعد مورد توجه كمپاني هاي بزرگ قرار گرفته است. از سالها قبل اين كمپاني ها حتي بسياري از فعاليت هاي خود را به هند منتقل كردند تا در ساعاتي كه در كشورهاي غربي، شب و تعطيل است. فعاليت هاي اين كمپاني هاي بين المللي به طور مناسب ادامه يابد. به اعتقاد اين كارشناس، هند نشان داد كه مي توان با داشتن يك برنامه مناسب و حتي كوتاه مدت به موفقيتي عظيم در عرصه IT دست يافت؛ او مي گويد: هند نيروي كار بسيار، جوان و مستعدي دارد به همين دليل وقتي دولت شرايط را براي سرمايه گذاري شركت هاي بزرگ در اين كشور فراهم كرد، اين نيروي كار به سرعت جذب پارك هاي فناوري و مراكز ساخت و توليد نرم افزار شد، حتي با وجود اين كه كشور هند به اندازه كافي مهندس كامپيوتر تربيت نكرده (نسبت به كشورهاي غربي) و دانشگاهها ظرفيت بالايي براي تربيت نيروي متخصص IT را نداشته اند. اين كشور هم اكنون قطب نخست نرم افزار جهان است كه حتي كشورهاي غربي به آن حسد مي ورزند.
در مجموع مي توان علل و عوامل متعددي را در موفقيت، رشد و توسعه سريع و چشمگير كشور هند در صنعت و تكنولوژي اطلاعات (IT) دخيل دانست؛ كه از آن جمله است.
۱- اهتمام و تأكيد مديريت عالي كشور هند بر روي توسعه (IT) و تبديل اين كشور به يك ابرقدرت در زمينه IT و يكي از بزرگترين صادركنندگان نرم افزار جهان طي ده سال (تا سال ۲۰۰۸).
۲- تغيير رويكرد دولت هند از خودكفايي به سياست همكاري و جذب سرمايه گذاري هاي خارجي در اقتصاد و ايجاد زمينه هاي لازم براي سرمايه گذاري و همكاري شركت هاي خارجي با اين كشور.
۳- تأكيد مسئولين عالي هند بر پيشبرد برنامه توسعه از طريق بخش خصوصي و تأكيد بر نقش حمايتي دولت.
۴- استفاده و بهره مندي از نهادهاي مشاوره اي مجرب براي انجام مطالعه قبل از اجرا.
۵. ايجاد زيرساخت هاي مناسب و معافيت شركت هاي صادراتي نرم افزار به مدت ۱۰ سال از پرداخت ماليات.
۶- ايجاد وزارتخانه مستقل به نام وزارت IT و واگذاري تمام مسئوليت ها و اختيارها در زمينه برنامه ريزي و سياستگذاري در توسعه IT.
۷- ايجاد پارك هاي IT در سراسر هند با تمهيدات و امكانات فراوان و استانداردهاي بين المللي.
۸- نگرش مسئولين دولتي به هندي هاي مقيم خارج به عنوان پل ارتباطي ميان هند با كشورهاي توسعه يافته IT.
۹- تكيه بر مزاياي نسبي هند، همچون : نيروي انساني متخصص ماهر، ارزان و مسلط به زبان ايجاد و توسعه فرهنگ IT در كشور.
ب- سيستم فضايي و ماهواره اي
پس از آن كه »آتال بيهاري واجپايي« نخست وزير قبلي هند، از دانشمندان كشورش خواست تا كره ماه را هدف بگيرند. فعاليت هايي در جهت استفاده از فناوري فضايي در اين كشور با تكيه بر متخصصين داخلي و همكاري با كشورهاي پيشرو در اين صنعت، سرعت و شدت چشمگيري به خود گرفت، كمي پس از انجام مأموريت موفقيت آميز ماهواره اي فضايي شننرهو۴ توسط آژانس فضايي كشور چين »آتال بيهاري واجپايي« نخست وزير سابق هندوستان با اعلام اين كه هندوستان به سرعت به فناوري اعزام مستقل فضانوردان به فضا دست خواهد يافت از دانشمندان كشورش خواست تا هر چه زودتر طرحي ملي براي اعزام فضانوردان هند به كره ماه آماده كنند. هند در پي آن است تا پس از ايالات متحده آمريكا، اتحاد جماهير شوروي سابق (روسيه) و اخيراً چين (به عنوان سومين كشور) به عنوان چهارمين قدرت و دارندگان سيستم موقعيت ها و مأموريتهاي ماهواره اي و فضايي مطرح شود. اگر چه كشورهاي اروپايي، اسرائيل، ژاپن، كره جنوبي و غيره، برنامه هاي خاص خود را در اين راستا دنبال مي كنند؛ اما به نظر مي رسد هند در آغاز مسابقه اي فضاي بين اين كشور و چين باشد و اين رقابت، يادآور مسابقه فضايي بزرگ آمريكا و شوروي است و دانشمندان علوم فضايي اميدوارند نتايج علمي جديدي از اين رقابت فضايي نصيب جامعه علمي جهان شود. هند پس از آن كه در مهر ماه ۱۳۸۲ يكي ديگر از ماهواره هاي خود را در مدار قرار داد و با اين اقدام يكي از كشورهاي پيشرفته آسيايي در حوزه علوم فضايي به حساب مي آيد، با آخرين مأموريت شاتل فضايي كلمبيا كه با مرگ دلخراش سرنشينان آن و انفجار كلمبيا همراه بود، دولت هند حضور، »كالپانا كاوال« فضانورد هندي الاصل، در اين شاتل فضايي را اميدي براي آينده مأموريتهاي فضايي كشورش ياد كرد. هند از ابتدا و آغاز حضور در عرصه فعاليت هاي ماهواره اي و فضايي تاكنون، در زمينه ماهواره هاي مخابراتي، صنعتي، كشاورزي، سنجش از دور ، سيستم هاي بومي ناوبري هوايي، تحقيقاتي، اطلاعاتي و غيره كه احتمالاً كاربردهاي نظامي باشد، به پيشرفت هاي قابل توجهي دست يافته است. مؤسسه تحقيقاتي فضايي هند، متولي امور فضايي و ماهواره اي اين كشور، »اعلام كرد كه تا سال ۲۰۰۷، شش ماهواره مخابراتي از نوع ZINSAT را به فضا پرتاب خواهد كرد. اين كشور همچنين در نظر دارد تا تعداد فرستنده- گيرنده هاي مؤسسه تحقيقات فضايي خود را تا ۲۵۰ عدد افزايش دهد. بر مبناي گزارش اين مؤسسه، اين پرتاب ها براي ادامه و افزايش خدمات ارائه شده از سوي ماهواره هاي مشاهده زمين خواهد بود، كه براي بخش هاي كشاورزي، جنگل داري منابع زميني و دريايي، اطلاعات مورد نياز را جمع آوري مي كند؛ هند همچنين تصميم دارد يك ماهواره فعال سنجش از دور، با استفاده از امواج مايكروويو براي پرتاب در سال ۲۰۰۶ بسازد. اين ماهواره قادر خواهد بود كه زمين را از ميان تاريكي، غبار و ابرها ببيند. در نودمين كنگره علمي هند، رئيس سازمان تحقيقاتي فضايي اين كشور، اعلام كرد: «كشورش در حال برنامه ريزي براي توسعه ماهواره هاي كشاورزي براي كاربردهاي موضوعي است و اين يك بخش از استراتژي توسعه فناوريهاي فضايي پيشرو مرتبط با اجتماع است».اين ماهواره ها به كشاورزان كمك مي كنند تا اطلاعات مربوط به گياهان و سبزيجات مختلف كه در نواحلي مختلف كشور رشد مي كنند را در دسترس داشته باشند. از اين ماهواره ها مي توان براي تحت نظر قرار دادن منابع كشاورزي و نيز در مطالعات جوي و بررسي اقيانوسها استفاده كرد.
در زمينه سيستم ناوبري ماهواره اي، هند يك رقابت جدي با كشور چين كه از يك سيستم كامل ناوبري و موقعيت يابي در كليه موارد كاربردي آن، برخوردار است، را شروع كرده است. كشور چين، با پرتاب سومين ماهواره ناوبري خود و قرار دادن آن در مدار، در ۲۵ مه ۲۰۰۳، سيستم ناوبري ماهواره اي خود را كامل كرد. اين سيستم مي تواند خدمات گوناگون در زمينه هاي حمل و نقل، ارتباطات، هواشناسي، مبارزه با آتش سوزي جنگل ها و فعاليت هاي پليسي داشته باشد، از اين سيستم همچنين انتظار مي رود، خدمات نظامي مناسبي مثل افزايش دقت موشك هاي چيني و ديگر مهمات و تسليحات هوشمند كه نياز به موقعيت يابي دقيق دارند را نيز ارائه نمايد. وزارت هوانوردي كشوري هند نيز در حال راه اندازي يك سيستم ماهواره اي بومي- منطقه اي مكمل GPS تحت عنوان »گاگان« (به معناي »آسمان« در زبان سانسكريت) است. راه اندازي اين سيستم بخشي از برنامه مديريت و حراست ترافيك هوايي، ناوبري و ارتباطات ماهواره اي اين كشور در بخش هوانوردي كشوري است. طرح ملي ناوبري ماهواره اي كه به طور مشترك توسط رياست فرودگاه هاي هند(AAI) و سازمان تحقيقات فضايي هند(ISRO) اجرا مي شود. تجهيزات اين سيستم توسط يكي از ماهواره هاي Insat ساخت ISRO حمل خواهد شد. انتشار مي رود سيستم مكمل فضايي هند، شكاف بين سيستم Egnos (سيستم ناوبري زمين آهنگ) و سيستم ماهواره اي MASA ژاپن را پر كرده و امكان ناوبري ماهواره اي بدون انقطاع را براي هواپيماهايي كه از غرب به شرق و برعكس پرواز مي كنند، فراهم آورد. اين سيستم پس از راه اندازي، نقش مهمي را در ارائه خدمات ناوبري ماهواره اي در منطقه آسيا- اقيانوس آرام بازي خواهد كرد.
خبرگزاري «پي، تي، اي» هند، سال گذشته (دي ماه ۱۳۸۲) گزارش داد كه، همكاري فضايي هند و اسرائيل با امضاي قراردادي ميان اين رژيم و دهلي نو گسترش مي يابد. اين قرارداد با حضور مقام هاي هندي و وزير علوم و فناوري رژيم اشغالگر قدس در بنگلور هند به امضا رسيد، براساس اين قرارداد، ماهواره «جي، اس، اي- ۴» سازمان تحقيقات فضايي هند (اسرو) در سال ۲۰۰۵ ميلادي يك تلسكوپ اسرائيلي را با خود به فضا مي برد، اين تلسكوپ قادر است از فضا عكسبرداري كند و اطلاعات به دست آمده از آن توسط كارشناسان هندي و اسرائيلي به طور مشترك بررسي خواهد شد.
به نظر مي رسد هند در پي موفقيتي كه در بومي كردن تكنولوژي اطلاعاتي (IT) كسب كرده است. اكنون بي وقفه تلاش مي كند تا با توجه به اهميت سيستم هاي ناوبري ماهواره اي و كاربردهاي مهم و وسيع آن و همچنين دانش و تكنولوژي فضايي؛ با شعار «گام بعدي هدف قرار دادن كره ماه» موفقيتي ديگر را خلق نمايد و به دستاورد قبلي خود پيوند زند.
* National Association of Software and ServiceCompanies
** Public-Private Partnership
