ايران و كشور هاي درگير در اين پرونده بايد براي مدنظر قراردادن و بررسي نگراني هاي سياسي، امنيتي و اقتصادي همديگر، نشست های چندجانبه مداوم تا حصول به نتیجه مورد نظر طرفین بر اساس قاعده برد – برد برگزار نمايند. در اين نشست ها، علاوه بر شناسايي عوامل و دلايل دشمني ديرينه ايران و آمريكا، انجام اقدامات ضروري براي رفع این نگرانی ها، ضرورت می یابد. بدیهی است مذاکرات از سوی دیپلمات های کارکشته و بر پایه منافع ملی و به شیوه برد – برد باید پیگیری شود.

19- تضمين هاي امنيتي

یکی از راه حل های ایران برای حل مسأله هسته ایی، پیوند زدن آن با امحای تسلیحات هسته ایی در سطح جهان است که در آن صورت، فعالیت های صلح آمیز هسته ایی برای هیچ کس نگران کننده نخواهد بود چون در دنیایی که تولید تسلیحات هسته ایی وجود ندارد و نیازی به آن هم احساس نمی شود دیگر جای نگرانی نیست. به عبارتی، كشورهاي انحصارطلبي كه خود در جايگاه متهم مي باشند، هزاران كلاهك هسته اي در زرادخانه هاي آنان موجود مي باشد و سلاح های اتمي را بر عليه مردم جهان به كار گرفته اند، حاضر به امضاء معاهده NPT و يا ملحقات آن نشده اند و جنگ افروزي بي منطق خود را به دنيا تحمیل كرده اند لذا حق ندارند در جايگاه مدعي و قاضي و شاهد قرار بگيرند. از ديدگاه جمهوري اسلامي آپارتايد هسته اي غيرقابل قبول و محكوم به انزواست. پيش نويس معاهده منع گسترش سلاح هاي هسته اي در سال 1968 به تصويب رسيد و از سال 1970 لازم الاجرا شد. ايران كه در سال 1967 فعاليت هاي اتمي خود را آغاز كرده بود در سال 1968 معاهده منع تكثير سلاح هاي هسته اي را امضا و در سال 1970 به تصويب رسانيد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي و به دنبال جنجال هاي فراوان آمريكا، جمهوري اسلامي ايران به منظور اثبات بي اساس بودن اين ادعاها در سال هاي 1374 و 1376 داوطلبانه از آژانس تقاضاي بازديد و بازرسي از تأسيسات هسته ایی خود را می كند كه تا آن زمان بي سابقه بوده است. اين همه در حالي است كه كره شمالي، هند، پاكستان و اسرائيل تاكنون اين معاهده را امضاء نكرده اند و دولت جورج بوش نيز از امضاء پيمان منع آزمايشات هسته اي سرباز زده و خروج از پيمان عدم ساخت موشك هاي دوربرد و ساخت تسليحات هسته اي جديد را در عمل به انجام رسانيده است. با اين همه در اين نظام نا عادلانه، جايگاه شاكي و متشاكي تعويض شده و آنان كه خود بايد در مقام پاسخگويي باشند در مقام محاكمه برآمده اند لذا ارائه تضمين هاي امنيتي از سوي صاحبان اين سلاح ها كه جز با خلع و امحاء سلاح در اين كشورها امكان پذير نيست مقدم بر هر بحث ديگري است كه رئيس جمهور ایران در خصوص اجرايي شدن اين مهم و جلوگيري از اشاعه اين تسليحات به تشكيل كميته اي از سوي مجمع عمومي سازمان ملل ناظر بر چگونگي انتقال مواد و تكنولوژي و تجهيزات ساخت سلاح هسته اي بر خلاف معاهده NPT و ارائه راه كارهاي عملي در خصوص عاري سازي خاور ميانه از سلاح هسته اي پيشنهاد مي دهد. (19)

20- دیپلماسی رسانه ایی

نقش رسانه ها در برون رفت از بحران هسته ایی به چه میزانی است؟ هر دولتي با هر رتبه اي از نظر قدرتمندي سعي مي كند از ساير بازيگران بين المللي مانند كشورها، سازمان ها و حتي نهادهاي اقتصادي و اجتماعي و حتي جنبش هاي آزادي بخش در راستاي منافع خود بهره ببرد. به عبارت ديگر، سعي مي كند تا جايي كه امکانات اجازه مي دهد بازيگر فعالي در عرصه بين المللي باشد. در اين راستا، بايد سياست خارجي به گونه اي طراحي شود كه ضمن افزايش توان و آمادگي برخورد با انواع بحران ها، امكان بهره گيري از قدرت رسانه اي را ناديده نگيرد تا بتواند به سمت تحقق منافع ملي نزديك شود، زيرا بسيج رسانه ها مي تواند در جذب افكار بازيگران بين المللي از قبيل دولت ها، سازمان ها، نهادها و جنبش ها در سطح بين المللي مؤثر باشد. به اين ترتيب، بايد به كمك ديپلماسي فعال رسانه هاي جمعي، علاوه بر تقويت تفاهمات فرهنگي و مشتركات موجود، عامل اصلي بي ثباتي و ناامني در منطقه يعني حضور نظامي بيگانگان كه هم اكنون در سايه تبليغات و جنگ رواني ناديده گرفته مي شود، بيش از پيش مشخص شود لذا تنوير افكار عمومي در سطح منطقه اي و بين المللي به اين مطلب كه مهمترين عامل برهم زننده ثبات و امنيت منطقه اي و بين المللي حضور نظامي بيگانگان در منطقه بوده است، مي تواند نقش بسزايي در كاهش اثرات منفي تبليغات غرب علیه ایران هسته ایی ايفا كند.

مطلب ديگري كه در بحث فعاليت هاي رسانه اي بايد مدنظر قرار گيرد، تلاش براي جلب توجه افكار عمومي براي ايجاد يك اجماع در سطح كلان براي مبارزه با توسعه آشكار سلاح هسته اي توسط رژيم غاصب اسرائيل است تا ضمن مقابله با افزايش خطر تسليحاتي صهيونيزم در منطقه، اهداف غرب در پرده پوشي نسبت به سياست توسعه تسليحات كشتار جمعي اسرائيل و سياست هاي دوگانه غرب، آشكارتر شود و توجه غرب به فعالیت های هسته ایی مسالمت آمیز ایران را کاهش یا از بین برد. دیپلماسی رسانه ایی می تواند با طرح مسائل رافع نگران ساز به جامعه جهانی بقبولاند که ایران به دنبال بمب هسته ایی نیست. وقتی جامعه جهانی این مطلب را از ایران بپذیرد قدرت های مخالف فعالیت هسته ایی ایران عقب نشینی خواهند کرد لذا برخی در جریان پیشنهاد روسیه مبنی بر توقف غنی سازی اورانیوم در ایران و انجام آن در خاک روسیه پیشنهاد کردند که ایران شرایط زیر را مطرح کند. پاسخ آن ها قطعا به پیشنهدات ایران منفی خواهد بود ولی فایده اش برد ایران در افکار عمومی جهانی است.

1: ایران بگوید برای اعتمادسازی حاضرم موقتاً غنی سازی را در خاک روسیه پیگیری کنم.

2: ايران بگويد غنی سازی در روسيه بايد در زمان محدود و موقت باشد.

3- هزینه غنی سازی ایران در خاک روسیه توسط غرب پرداخت شود.

4- کنترل این مرکز کاملاً در اختیار ایران باشد چه از لحاظ مدیریت چه از لحاظ علمی.

5- هیچ نوع کارشکنی از طرف روسیه مانع از فعالیت این مرکز نشود.

6- پژوهش های اتمی بايد در ایران ادامه پیدا کند و جلوی پژوهش و تحقیقات در ایران گرفته نشود.

7- 5 کشور عضو دائمی شورای امنيت تضمين امنيتی به ايران بدهند.

8- 8 کشور صنعتی غرب تهمت ناروای حمايت ايران از تروريست را با خارج کردن نام ايران از فهرست کشورهای حامی تروريست، مرتفع نمايد.

9- کليه احکام دادگاه های فاقد صلاحیت قانونی که ايران را بی دليل متهم به عمليات تروريستی کرده، لغو شود.

10- اموال و دارائی های بلوکه شده ايران در گروه 8 کشور صنعتی غرب آزاد شود. (20)

21- درخواست گداخت هسته‌ای

خاویر سولانا، رییس دستگاه سیاسی اتحادیه‌اروپا، اعلام کرده‌است: اروپا بالاترین فناوری هسته‌ای را در ازای تعلیق فرآوری اورانیوم به ایران خواهد داد. برخی کارشناسان سیاسی معتقدند منظور سولانا از بالاترین فناوری هسته‌ای، نیروگاه آب‌سبک غربی یا همان گداخت هسته ایی ا‌ست که نسبت به نمونه‌های روسی از فناوری بالاتری برخوردار است. گداخت یا جوش هسته‌ای، کلان‌ترین فناوری انرژی‌زای انسان است که آلایندگی ندارد؛ زباله‌های اتمی بر جای نمی‌گذارد و بمب نیز تولید نمی‌کند. برخلاف فناوری شکافت هسته‌ای که در اختیار دست‌کم کشورهای معدودی از جمله ایران است، فناوری گداخت تنها در انحصار کشورهای فدرتمند جهان است. فرانسه آمریکا انگلیس ژاپن آلمان و چین پیشروان این‌فناوری هستند. پژوهش گداخت‌هسته‌ای پاسخ داده است و آزمایشگاه را پشت سر گذاشته‌است. نخستین نیروگاه گداخت با هزینه ده میلیارد دلار در فرانسه و با همکاری کشورهای پیشرفته جهان ساخته خواهد شد. پیشنهاد روی آوری به گداخت هسته ایی که به دلیل منجر نشدن به بمب اتمی حساسیت جهانی را برنمی انگیزد، در داخل کشور هم طرفدارانی دارد. طرفدران گداخت هسته ایی استدلال می کنند رویکرد به گداخت هسته ایی هم آرزوهای تاریخی ایرانیان در دستیابی به فن آوری صلح آمیز هسته ایی را برمی آورد و هم تهدیدات خارجی را منتفی می کند. (21)

22- موشک جواب موشک

مفهوم کلی طرح موشک جواب موشک، آن است که ایران راه حل بیرون رفت از بحرانی را که برایش ساخته اند را بر اساس راه حل غرب برگزیند. به عبارت مفصل تر، برخی از موافقان فعالیت هسته ایی ایران معتقدند اگر مخالفان فعالیت های هسته ایی با منطق گفت وگو بتوانند با موافقان تعامل كنند هر دو طرف به حقوق خود خواهند رسید. یعنی در نقابل گفت و گو، گفت و گو پیشنهاد می شود ولی چنانچه NPT كفايت لازم در کنترل فعالیت های هسته ایی را ندارد، غرب نبايد تلافي بي كفايتي NPT را سر ایران خالي كند. ایران حاضر نيست هزينه بي كفايتي NPT را بپردازد لذا اگر غرب یا کشورهای1 + 5 با زبان زور و غيرمنطقي علیه ایران وارد شوند پاسخ ایران زور و به کارگیری خشونت خواهد بود. اگر حقوقي و فني بحث كنيد، ایران هم حقوقي و فني بحث مي كند، اگر سياسي بحث كنند ایران حقوقي و فني پاسخ نمي دهد بلكه پاسخ ایران هم سياسي خواهد بود. اگر وارد فاز ديپلماسي پنهان و امنيتي شوند پاسخ ایران هم ديپلماسي پنهان است. به این وسیله ایران توازن ايجاد مي كند و در نهایت به هدف خود که ادامه فعالیت های هسته ایی صلح آمیز است، دست می یابد. (22)

23- شکایت در دیوان لاهه

یکی دیگر از راه حل ها شکایت به دیوان لاهه است. به بیان دیگر، ایران مي تواند به استناد ماده ۱۷ اساسنامه آژانس در مخالفت با اختلاف نظري كه در شوراي حكام علیه ایران پیدا شده است در ديوان بين المللي دادگستري اقامه دعوي كند. به محض مطرح شدن شكايت ایران در ديوان، غرب نمي تواند پرونده ایران را به شوراي امنيت ببرد، حتي اگر هم پرونده ایران به شوراي امنيت برود ایران در ديوان بين المللي دادگستري پرونده دارد و مسأله را حقوقي مي كند و بر اساس آن به راحتی می تواند از NPT خارج می شود. در صورت اقدام ایران، مطمئناً غرب کوتاه خواهد آمد و اين محور اساسي یک رويكرد جدید است اما معناي آن نيست كه ایران لزوماً همين كار را انجام دهد يا فکر کند که تنها يك راه را دارد بلکه ایران بايد به سرعت تيم هاي كارشناسي و قدرتمند و متعهد خود را در اروپا، كشورهاي عدم تعهد و ساير كشورهاي دنيا تقویت کند تا فضاي بين المللي را از شکایت خود آگاه نماید. برای این منظور، باید تيم هاي كارشناسي و برجسته ایی را در اين زمينه سازماندهي كند. (23)



راه حل پایانی: مذاکره با آمریکا

برخی با مطالعه راه حل های مختلفی که دوست و دشمن، داخلی ها و بیرونی ها برای حل بحران هسته ایی ارائه کرده اند به این نتیجه رسیده اند که پایان یابی خطر جنگ علیه ایران، خاتمه تحریم ها و حتی تحقق هرگونه حل و فصل مسالمت آمیز بحران هسته ایی در گرو حل و فصل مشکلات ایران با آمریکاست زیرا مشکل هسته ایی ایران نه فنی است و نه حقوقی بلکه یک مشکل سیاسی است که در یک سوی آشکار پنهان آن آمریکا و منافع آن کشور قرار دارد. به علاوه، با توجه به شکست های گذشته و حال همه راه حل های گفته شده، شاید به یک رویکرد جدید و اساسی نیاز باشد که شامل مذاکره بر پایه منافع ملی با آمریکا و حل همه مشکلات فیمابین ایران و آن کشور است. پس، توافق با آمریکا می تواند پایانی باشد بر بازی بزرگی که غرب علیه فعالیت های صلح آمیز ایران به وجود آورده است و البته هيچ توافقى ميان ايران و ايالات متحده امكان پذير نيست مگر اينكه حداقل دو تغيير اساسى صورت گيرد؛ تغيير نخست اين است كه مسئولان ايران آماده مذاكره با آمريكا بر سر مسائل مهم مرتبط با روابط ميان دو كشور شوند و تغيير دوم به دولت آمريكا بازمى گردد كه بايد آماده مذاكره با حكومتى شود كه خواهان تغيير آن است. تثبيت صلح ميان فلسطين و اسرائيل، پايان حضور نظامى سوريه در لبنان، خلع سلاح حزب الله و ظهور عراقى دموكراتيك و حامى آمريكا، پايان برنامه هاى تسليحات هسته اى، پايان حمايت از گروه هاى تروريست مخالف اسرائيل و مشاركت ایران در عراق و افغانستان از خواست های آمریکاست. ايران نيز اهداف خود را در پايان تحريم هاى آمريكا و شناسايى جمهورى اسلامى به عنوان بازيگرى تاثيرگذار و همزمان مشروع در تحولات منطقه جست وجو مى كند. اکنون زمانی است که دولت آمریکا باید پیشنهاد تعامل با رژیم ایران را ارائه دهد و حتی همه دارایی های ایران را از توقیف رها سازد، روابط کامل دیپلماتیک را از سر گیرد، از ابتکار مذاکرات جهت ورود ایران به سازمان تجارت جهانی حمایت کند، سرمایه گذاری های خارجی در ایران را تشویق نماید و از سایر اقدامات جهت بهبود روابط با دولت ایران پشتیبانی کند. نتیجه این که طرقین در موارد زیر باید به رفع نگرانی از هم بپردازند: در مورد ايران، اين طرح بايد(24)

1- دسترسي مطمئن به انرژي هسته اي صلح آميز،

2- دفاع از حقوق مسلم ايران براساس معاهده NPT،

3- تضمين توسعه فن آوري،

4- حفظ مقام و شأن ايران در عرصه بين الملل،

5- تضمين در برابر هرگونه حمله و تعرض خارجي به خاك اين كشور را به رسميت بشناسد.

در مقابل، در طرح مذكور در مورد آمريكا و اروپا:

1- عدم دسترسي و دستيابي ايران به سلاح هاي هسته اي،

2- صلح آميز بودن كامل فعاليت هاي هسته اي ايران،

3- دور بودن اين فعاليت ها از شائبه نظامي‌‌ بودن،

4- همكاري بدون قيد و شرط با آژانس بين الملل انرژي هسته اي در خصوص پاسخگويي به تمام سؤالات و ابهامات گذشته، بايد گنجانده شود. در صورت امكان بهتر است در كنار اين نگراني ها، ديگر پایان انتقادات دو طرف منازعه نسبت به سياست هاي يكديگر، مورد توجه قرار بگيرند كه البته بعيد به نظر مي‌‌ رسد در يك فاصله زماني كوتاه همه اين مسايل قابل طرح باشند.

به سخنی دیگر، ايران و كشور هاي درگير در اين پرونده بايد براي مدنظر قراردادن و بررسي نگراني هاي سياسي، امنيتي و اقتصادي همديگر، نشست های چندجانبه مداوم تا حصول به نتیجه مورد نظر طرفین بر اساس قاعده برد – برد برگزار نمايند. در اين نشست ها، علاوه بر شناسايي عوامل و دلايل دشمني ديرينه ايران و آمريكا، انجام اقدامات ضروري براي رفع این نگرانی ها، ضرورت می یابد. بدیهی است مذاکرات از سوی دیپلمات های کارکشته و بر پایه منافع ملی و به شیوه برد – برد باید پیگیری شود. دیپلمات های ایرانی از مذاکره با آمریکا که تابوی آن در سلسله مذاکرات با آمریکا در عراق شکسته شده نباید هراسی به خود را دهند، البته دیپلمات ها برای ورود به عرصه مذاکره به پشتیبانی های حقوقی و سیاسی داخلی و از سوی مراکز مشروعیت بخش حقوقی و سیاسی از جمله مردم، مجلس و رهبری نیازمندند. (25)

پی نویس ها

1- راه حل های واقعی برای حل بحران هسته ایی ایران، ترجمه موسسه فرهنگی مطالعات و تخقیقات بین المللی (تهران: ابرار معاصر، 1385)ص25.

2- طرح سوئیس برای حل بحران هسته ای ایران، خبرگزاری آفتاب(2 فروردین 1386).

3- علی افشاری، بررسی راه های پیش روی بحران هسته ای، مجله اینترنتی راهبرد(14 آذر 1386)ص45.

4- همان.

5- راه حل های واقعی برای حل بحران هسته ایی ایران، همان.

6-. پولنتس رئیس کمیسیون سیاست خارجی مجلس آلمان در دیدار با روحانی نماینده رهبری در شورای عالی امنیت، سایت اخبار تبریز آزاد (13اردیبهشت 1385).

7- عباس ملکی و مانیو بان، "راه كار هاي برون رفت از بحران هسته اي ايران، " مركز علوم و امور بين الملل بِلفر دانشگاه هاروارد. سایت آفتاب(15 فروردین 1387).

8- لاری دایموند، عباس میلانی و مایکل مک فائول، "شکست در استراتژی: حرکت به سمت راهبرد برد – برد" ترجمه کیانوش کیاکجوری، سایت باشگاه اندیشه (11 بهمن 1386)به نقل از: واشنکتن کوارتزلی.

9- همان.

10- ح. ملایک، "بحران انرژی هسته ای و جمهوری اسلامی" همشهری دیپلماتیک، شماره 87، ص14.

11- احسان صالحی طالقانی، "راهبرد عدالت محور در برنامه هسته ایی ایران، "روزنامه رسالت(29 بهمن 1386)ص12.

12- غسان العزی، "حل و صل پرونده هسته ای ایران به روش ژاپنی" ترجمه عامری، نشریه الخلیج(18 دسامبر 2007)ص51. به نقل از سایت تابناک.

13- محمد کیارشی نماینده سابق جمهوری اسلامی ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی، خبرگزاری مهر(12 دی 1386).

14- "رویکرد مراکز پژوهشی آمریکا در قبال پرونده هسته ای ایران " سایت مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی(2 اسفند 1386).

15- شهرود امیرانتخابی، "بهترین راه حل برای بحران هسته ایی" سایت مهتاب ایران(3 اردیبهشت 1386) به نقل از روزنامه واشنگتن پست

16- همان.

17- جفری کمپ، "فرار بزرگ: روایتی آمریکایی از استاندارهای دو گانه بوش" ترجمه مهران قاسمی، روزنامه شرق(12 اردیبهشت 1387)ص5.

18- مسعود مطلبی، "انقلاب اسلامی و چالش های هسته ای" ماهنامه زمانه، شماره 55(فروردین 1386)ص 32 -18.

19- همان.

20- مصاحبه با داریوش سجادی، "تأثیر دیپلماسی رسانه ایی بر روند پرونده هسته ایی ایران" سایت ایرانیان(14فروردین 1385).

21- همان.

22- گفت و گو با علیرضا اکبری، "نگاهی به روند مذاکرات ایران" همشهری(29 بهمن 1386)ص10.

23- همان.

24- مصطفی کواکبیان، موانع مردم سالاری در ایران به ضمیمه ده مقاله پژوهشی(تهران: پازینه، 1387)ص 165 – 151.

25- همان.