آسيب شناسي تاريخ نگاري فلسفه

باشگاه را خانه خود بسازيد  ورود اعضا  کاربر میهمان به باشگاه خوش آمدي  امروز دوشنبه 2 فروردين 1389  كاربران برخط 115 نفر

◄ آسيب شناسي تاريخ نگاري فلسفه

تاريخ نگاري فلسفه از مهمترين اقداماتي است که در گستره علوم انساني و عقلاني صورت مي گيرد. مولف در اين مطلب به ضرورت تدوين مطالعه تاريخ فلسفه و ابعاد نياز با تاريخ فلسفه مي پردازد.

● نويسنده: احد - فرامرز قراملكي

● منبع: سایت های خبری - جام جم آن لاین - تاريخ شمسی نشر 29/11/1385

ضرورت مطالعه تاريخي فلسفه
مطالعه تاريخي فلسفه از جهات مختلفي ضروري است:

1- امروزه تاريخ علم را به منزله يکي از چهار روي آورد عمده علم شناسي مي دانند. اين تلقي از تاريخ علم، ضرورت و اهميت اخذ روي آورد تاريخي در شناخت علوم را نشان مي دهد. تاريخ فلسفه در اين مفهوم شناخت فلسفه در مقام تحقق خارجي و تطور تاريخي آن است. چنين شناختي مواضع پنهان انديشه هاي فلسفي را آشکار مي سازد و مطالعه تاريخي علوم، هر چند نه در مفهوم امروزي آن، از رهيافت هاي علم شناسي قدما بوده است. دانشمندان مسلمان، براساس بسط ميراث يوناني چهارگونه علم شناسي را توسعه دادند: علم شناسي منطقي، علم شناسي تطبيقي، علم شناسي موردپژوهانه و علم شناسي تاريخي. 1

2- تاريخ فلسفه با خود فلسفه همزاد و همراه است. فلسفه نسبت به دانشهاي ديگر از اين امتياز برخوردار است که رهيافت تاريخي به انديشه هاي فلسفي با فلسفه مدون همزاد است. فيلسوفان پيشين بويژه در دوره باستان، خود را از تامل در تاريخ انديشه هاي فلسفي بي نياز نمي ديده اند. به عنوان مثال، روي آورد تاريخي بر متافيزيک ارسطو چنان سايه افکنده است که عده اي آن را از آثار مهم تاريخ نگاري فلسفه مي دانند. ارسطو، غالب مسائل فلسفي را در پرتو تحليل تاريخي آن مساله نزد فيلسوفان پيش سقراطي مورد بحث قرار مي دهد.

3- هر علمي را دو مقام است: مقام تعريف و مقام تحقق و بين اين دو مقام فاصله اي است که عدم رويت آن از آسيبهاي علم است. تاريخ فلسفه، ما را به فلسفه در مقام تحقق معطوف مي سازد و اين تامل، سبب رويت کثرت ها، نقصان ها و قوتها مي شود. حصرگرايي روش شناختي، به عنوان مثال، آسيبي است که از حصر توجه به فلسفه در مقام تعريف ناشي مي شود و با روي آورد تاريخي به فلسفه درمان مي شود. بيان نمونه اي از مسائلي که فقدان نگرش تاريخي در فلسفه خطاآفرين است، مراد ما را آشکار مي سازد. امروزه در غالب، بلکه همه آثار منطقي و فلسفي گفته مي شود خيمه علم بر ستون موضوع استوار است و تمايز علوم و وحدت بخش به مسايل علم، موضوع است و اين تقدم موضوع بر مساله و تبعيت مساله از موضوع ترديدناپذير مي نمايد، 2 اما اصولياني که به چنين الگوي علم شناسي به ديده ترديد نگريسته اند، ما را به تامل تاريخي در پيدايش فلسفه فرا مي خوانند. آيا فلسفه در بدو پيدايش آن، ابتدا موضوعي يافت و آن گاه بحث از اعراض ذاتي آن مسائل فلسفه را شکل بخشيد. 3 تامل تاريخي به بسط و تطور فلسفه، الگوي ديگري را در علم شناسي به ميان مي آورد.

4- فيلسوفان در عمل نسبت به اخذ روي آورد تاريخي در تحليل مسائل فلسفي يا از آن بي بهره بوده اند و يا بهره مند و اين هر دو وضعيت قابل بررسي تطبيقي از حيث تاثير آن در ژرف نگري فلسفي است. فارابي به عنوان مثال هر دو وضعيت را داراست. آن گاه که در تحليل انديشه هاي ارسطو مثلا در بحث از عدم، به تحليل تاريخي مساله روي مي آورد، ژرف نگري خيره کننده مي يابد و آن گاه که به دليل فقدان نگرش تاريخي از بازشناسي ارسطو و افلوطين (مراد اثولوجياي وي است) باز مي ماند، در الجمع بين رايي الحکيمين، سطحي نگري نشان مي دهد.

ابعاد نياز به تاريخ نگاري فلسفه
تاريخ نگاري هاي فلسفه، همراه با توسعه دانش فلسفه، رشد يافت و «تاريخ فلسفه» هاي مهم و گرانقدري تدوين شد. با اين همه، هنوز مطالعات تاريخي فلسفه و تدوين «تاريخ فلسفه» اي ديگر مورد نياز است. اين سخن بر چند شاهد و دليل استوار است:

الف) مطالعه تاريخي، بنا به تعريف، اساسا نهايت پذير نيست. بررسي تاريخي يک امر شناخت سلف در پرتو خلف است. 4 بر اين اساس، زمان نه تنها حجاب و غبار نيست، بلکه آينه رويت وجوه يک پديده است. تطور و سير زمان، حادثه تاريخي را مکشوف و قابل فهم مي سازد. امري که زمان، تفسيرکننده آن است، به لحاظ فهم پذيري و قابليت تفسير بي پايان است. 5 به همين دليل، تاريخ نگاري فلسفه، تلاش مستمري است که تعطيل پذير نيست. در هر دوره اي، با وجود تاريخ نگاري هاي متعدد در دوره هاي پيشين، همچنان مي توان به تحليل تاريخي نو در فلسفه دست يافت و تاريخ فلسفه اي جديد نگاشت.

ب) تاريخ نگاري هاي موجود فلسفه، به بخشي از حيات فلسفي بشر محدودند و از تحليل همه تجارب فلسفي انسان ها محرومند. اين امر، بويژه در حوزه تفکر فلسفي مسلمانان مشهود است. به همين دليل، هنوز مسائل ناگشوده فراواني وجود دارد که تحليل آنها محتاج مطالعات نظام مند در تاريخ فلسفه است.
اخذ و اقتباس ها، تعامل ها، دادوستدها، قبضها و بسطها، ترابط بين فلسفه و ساير حوزه هاي معرفتي بشر نمونه هاي چنين مسائلي هستند. تاريخ نگاري هاي موجود فلسفه در حوزه فلسفه اسلامي بسيار فقيرند. در باب برخي از فيلسوفان بسيار موثر تاريخي تقريبا سخني نرفته است. به عنوان مثال در باب ايرانشهر، مجدالدين جيلي، دوره و حوزه فلسفي قزوين و... تا چه اندازه اي اطلاعات تاريخي قابل وثوق در ميان است؟

ج) تاريخ نگاري هاي موجود فلسفه، به علت سوي گيري هاي آگاهانه يا به سبب جهلها و رخنه هاي ناآگاهانه، آکنده از خلط و تحريفند يا حداقل بر هويت معرفتي برخي اقوام و ملل پرده ابهام افکنده اند. به عنوان مثال، هنوز مورخان فلسفه در تاريخ نگاري خود از فلسفه دوره اسلامي با تعبير فلسفه عرب، منطق عرب، استفاده مي کنند. اين تحريف بيش وکم مانند تحريف مفهوم رسول الله به پيامبر اسلام است.
هنوز سهم خيره کننده ايرانيان در بسط و توسعه علوم بويژه فلسفه مورد تجاهل قرار مي گيرد.تاريخ نگاري فلسفه که معطوف بر نشان دادن سهم ايرانيان در توسعه فلسفه و علوم باشد، بخشي از هويت تاريخي و فرهنگي ما را نشان مي دهد. مدرسه ها و مکتب هاي مهم فلسفي در خراسان، قزوين، شيراز، تبريز، اصفهان و تهران غالبا ناشناخته اند و سهم آنان در توسعه فلسفه در مغرب زمين و نقشي که در طرح مسائل جديد فلسفي و کلامي داشتند مورد کتمان قرار مي گيرد.

پانوشت ها:
1- تفصيل سخن در اين مقام را رجوع کنيد به: مفتوني، ناديا ؛ فرامرز قراملکي احد ؛ "رهيافت هاي عمده علم شناسي نزد دانشمندان مسلمان"، مقالات و بررسي ها، شماره (2) 75، 1383.
2- فرامرز قراملکي، احد ؛ مظهر قراملکي، علي ؛ "الگوي علم شناسي اصوليان "، مقالات و بررسي ها، شماره (3) 75، 1383، ص 118.
3- امام خميني، مناهج الوصول الي علم الاصول، ص 35سبحاني جعفر، تهذيب الاصول، صص 5. 12.
4- فرامرز قراملکي، احد، روش شناسي مطالعات ديني، ص 232.
5- همان، همانجا.

10 بازديد 0 امتياز 0 نظر

◄ مطالعات موضوعي :


● تاریخ نگاری	● فلسفه

◄ دسته


● متن / مقاله

◄رسته :3

◄تاريخ ارسال:29/11/1385