پرسش:
كساني كه مدعي سلوك در مسير صراط مستقيم بوده و هر روز اين معنا را در نمازهاي يوميه از خداي متعال طلب مي كنند چگونه است كه دچار تزاحم و ناامني در تعامل با يكديگر مي شوند؟
پاسخ:
صراط مستقيم برخلاف سبيل در منطق قرآن واحد است، نه كثير و دليل عمده كثرت ناپذيري صراط اين است كه از جانب خداي احد است و آنچه از طرف اوست و از خداست و به سوي خداست واحد است و اختلاف، تخلف و تناقض نمي پذيرد. اما چرا انسان هاي مدعي در صراط مستقيم دچار اختلاف، تضاد و يا تناقض در مناسبات و تعاملات خود با يكديگر مي شوند ريشه آن را بايد در پيروي از هواهاي نفساني و يا سبل غيرالهي جست وجو كرد كه علي(ع) در خطبه 5 نهج البلاغه مي فرمايد: انما بدء وقوع الفتن اهواء تتبع. جز اين نيست كه شروع وقوع فتنه ها پيروي كردن از هواهاي نفساني است. بنابراين جامعه امن و بي تزاحم با رهروان صراط مستقيم در صورتي كه مقصد و هدف غايي آنها يكي باشد و راه هاي فرعي آنها نيز در مسير قرب و سبل الهي باشد، در عمل محقق خواهد شد.
راه بي تزاحم
در آيه كريمه (اهدنا الصراط المستقيم) هدايت «همه انسانها» از خداي سبحان مسئلت مي شود. همان طور كه در آيه (اياك نعبد و اياك نستعين) نيز تنها سخن از عبادت و استعانت شخص متكلم نيست.
سر مسئلت هدايت عمومي اين است كه جامعه امن و بي تزاحم تنها با هدايت همگاني و حركت همه به يك سو، تامين مي شود؛ اما اگر هر گروه به سمتي حركت كنند، يا گروهي به سمتي روانه باشند، ولي برخي ديگر از آن سمت باز گردند، چنين جامعه اي گرفتار تزاحم و از امنيت مطلوب محروم است.
واحد بودن مقصد و نبودن مزاحم، شرط سالم به مقصد رسيدن است. راهيان صراط مستقيم با يكديگر «رفيق حسن» و هماهنگ هستند: (و من يطع الله و الرسول فأولئك مع الذين انعم الله عليهم من النبيين و الصديقين و الشهداء و الصالحين و حسن أولئك رفيقا) (نساء- 69)؛ زيرا آنان مددكار يكديگرند، نه مزاحم و اين ويژگي صراط مستقيم است كه راهيان آن به تعليم و هدايت الهي، هدايت همگان را در پيمودن راه مسئلت مي كنند.
اگر رهرو تنها باشد و ديگران همراه و هم مسلك او نباشند، راه را با دشواري مي پيمايد؛ زيرا با مزاحم هاي فراواني روبروست، ولي اگر همه در يك مسير باشند نه تنها مزاحمتي نيست، بلكه همه يار يكديگرند و اين همان مدينه فاضله الهي است. لازم به ذكر است گرچه امتثال احكام در مرحله طبيعت بر اثر محدود بودن امكانات مادي، مورد تزاحم قرار مي گيرد، ليكن دين چون صراط مستقيم است براي صورت تزاحم نيز حكم خاص دارد كه آن نيز در متن صراط جا دارد. از اين جهت طالب حق و ثواب در هيچ مرحله اي در تنگنا قرار نمي گيرد.