براستی سخن گفتن از مردی که علم را با عمل جمع نموده بسیار سخت و سنگین است کسی که در میان قتال خطبه می خواند درس معرفت حق می دهد، قلم بدست می گیرد معلمی می کند، در اثنای نبرد اسرار فصاحت و بلاغت را دری می دهد، کسی که در میدان سیاست کاملا اخلاقی است و در عین حال کسی نمی تواند مدیریت او را نادیده بگیرد، در بیت المال خواص امت را شرمنده عدالت خویش می کند، و....
مولا علی علیه السلام قدر جوهر \\\"ق و القلم ما یسطرون\\\" را میداند ایشان فرصت بیان را غنیمت می شمارد و او نعمت تعلیم و تعلم را مسیر مطمئنی برای ادای امانت های الهی خویش می بیند.
ایشان لوح را فرصت نقش و خط تجلیات حقانی می بیند و چون قلم را با اراده حق بر لوح روان نموده، مخاطبانش مسحور خطوط و نقش هایش گشته اند و از این رو تالیفات مولا علی علیه السلام جهانی گردیده است.و به جرات می توان ادعا نمود که کمتر باسوادی است که بکتابت آشنا و آگاه باشد و حضرت امیر المومنین علیه السلام و کرائم و فضائلش را نشنیده باشد.
کلماتی آتشینی که خرمن فکر و تعقل حق طلبان را روشنی و گرمی می بخشد و او را از غفلت و سیاهی می رهاند (چون یافته های انسان همانند هیزم هائی هستند که انسان برای روشنائی و گرم شدن بکار می برد می باشد) و چون پروانه بر گرد شمع، وجودش را مملو از عشق حقیقی می کند و چون سلطان عشق را در وجودش تجلی عینی می بخشد بر حقیقت خواهان فرصت سوختن و از آتش شدن می دهد.
فصاحت و بلاغتی که مخاطبانش را مسحور کرده و تجلی عینی هیبت و صلابتش بود و چه بسیار خطبه ها و سخنان و نامه ها که بیشتر از تیزی تیغ ذوالفقارش محاربین را به هلاکت رسانده، کلماتی که برخی اوقات حرارات آتشین آنها محسوس بود.
چنین سروری اولین مولف متون دینی و کهن مسلمین است و بعد از او شاگردانش از جمله سلمان فارسی و ابوذر غفاری و اصبع بن نباته و عبد الله بن ابی رافع مولف کتب فاخر و مهمی بوده اند.
تالیفات حضرت امام علی علیه السلام
تالیفات حضرت امام علی علیه السلامباستناد کتب تاریخی عبارتند از:
الف) قرآن مجید بر ترتیب نزول آیات که کامل ترین و صحیح ترین نسخه آن به خط کوفی در پیشگاه مبارک حضرت ولی عصر عج الله تعالی فرجه الشریف است که میراث گرانقدر پدران و اجداد طاهرینش است و اغلب مورخین این سخن را تائید نموده اند و قران شناسان نیز بر آن معترفند.
ب) مصحف امام علی علیه السلام که 60 نوع علوم استخراج شده از قرآن با ذکر امثله خاصه را شامل شده است\\\"امر، زجر، ترغیب، جدل، مثل، قصص\\\"از آن حضرت است و در قرآن\\\"ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه، خاص و عام، عزائم و کرائم، رخص، حلال و حرام، فرائض و احکام، حرف مکان و زمان، لفظ خاص و لفظ عام، محتمل العموم، لفظواحد با معنای جامع و لفظ جامع با معنای واحد، لفظ ماضی و مستقبل، لفظ دال بر خبر که معنی آن حکایت قوم دیگری می نماید، تاویل در تنزیل و تاویل قبل از تنزیل و تاویل بعد از تنزیل، آیاتی بعضی از آنها در یک سوره و تمام آن در سوره دیگر است، آیاتی که نصف آن منسوخ و نصف آن متروک علی الحال است، آیات مختلف و لفظ متفق، آیات متفق و لفظ مختلف، آیاتی که رخصت اخلاق بعد از قصد دارد، خطاب بقومی و معنی قوم دیگر مخاطب بر پیغمبر صل الله علیه و آله و سلمو مقصود برای امت، آیاتی که حرمت آن شناخته نمی شود مگر به تحلیل آن، رد بر جمع ملحدین و زنادقه و دهریه و ثنویه و قدریه و مجیره و بت پرستان و احتجاج بر نصاری و یهود و رد بر منکرین ثواب و عقاب بعد از مرگ، در فضیلت رسول خدا صل الله علیه و آله و سلم، درباره معراج، صفات ربوبی و معانی ایمان، تشریح بین مشیت و اراده و قدرت و سبب بقاء خلق و معیشت آنها، ذکر اسامی اهل حق و باطل و غیره\\\"در آیات قرآن از خواص قرآن مولا علی علیه السلام است. (برای تحقیق بیشتر نگاه کنید به مصحف امام علی، نوشته سید محمد علی ایازی و مصحف علی، نوشته محمود رامیار)
البته برخی بر این باورند که آنحضرت تالیفات دیگری نیز داشته اند که ما در اینجا به ذکر عناوین وارده بسنده می کنیم مصحف فاطمة، الجامعة، صحیفة الفرائض، کتاب الجفر.