مقاله «پژوهشی در راهكارهای جذابسازی درس اخلاق» به قلم حميدرضا مظاهری سيف، در فصلنامه پژوهشنامه اخلاق منتشر شد.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، نويسنده در اين مقاله در صدد است كه راهكارهای تدريس اخلاق در فضای دانشگاهی را نشان دهد، نويسنده در اين مقاله نتيجهگروی و وظيفهگرايی در اخلاق را بيان داشته است و سپس نسبت ميان اين دور را مورد تأمل قرار داده است. در ادامه نظريه هنجاری اسلام، ظرفيتهای پيامدگرايی در منابع دين همچون اخلاق موفقيت، اخلاق دارايی، اخلاق شاد زيستن، اخلاق آرامش، اخلاق خلاقيت را بررسی كرده است.
فضای اخلاق اسلامی چنانكه در كتابهای درسی اخلاق دانشگاه منعكس شده با شاخصهای وظيفهگرايی، هماهنگی بسياری داشته و از پيامدگروی يا نتيجهگروی فاصله گرفته است. هرچند رويكرد پيامدگروی از جذابيت بيشتری برخوردار بوده و اخلاق را با نتايجی ملموس، كامبخش، سازنده و در متن زندگی ارائه میدهد.
در منابع دينی (قرآن، سنت وعقل) به روشنی پيامدهای مثبت اخلاقی زيستن، نظير آرامش، موفقيت، شادمانی، وسعت رزق و خلاقيت تبيين شده است؛ اما در كتابهای درسی رايج به طور معمول بايدها و نبايدها و بيان وظايف اخلاقی، نقش محوری يافته است.
نقطه عزيمت مباحث و مركز ثقل مطالب، بر پيامدهای مثبت و نتايج ملموس استوار نيست؛ در حالی كه توجه به شرايط مخاطبی كه در بحران اضطراب و افسردگی تمدن مادی، با رشد علمگرايی، افزايش سطح فهم ناسوتی و ضعف روحيه تعبد به سر میبرد، استفاده از ظرفيتهای پيامدگرايی را اقتضا میكند.
برای جذابسازی دروس اخلاق، كارآمدترين و علمیترين شيوه اين است كه به منابع اصيل دين بازگشته و با رويكرد پيامدگروانه به بازفهمی و بازنويسی اخلاق اسلامی همت گماريم. در اين صورت هم دانش اخلاق به صورت كارمدی بازسازی میشود و هم در فرآيند آموزش اخلاق توفيقات، بيشتری خواهيم يافت؛ همچنين نيز فراتر از آموزش اخلاق میتوانيم در جهت تحقق اسلام كاملی كه مدعی تأمين و سعادت دنيا و آخرت است، تحولی فرهنگی را بر اساس تغيير بينش و منش مؤثرترين قشر اجتماعی سامان دهيم و به ار تقای كيفيت زندگی هماهنگ با ارزشهای اسلامی دستيابيم.
بازخوانی و بازنگاری اخلاق اسلامی با رويكرد پيامدگروانه و با روش فقهی كه به كار فهم و شايسته اخلاق اسلامی بياد، موجب میشود كه آموزههای اخلاقی و معنوی اسلام به طور كارآمد و جذابی درك شود و با اين سرمايه میشود كتب درسی را متحول كرد. اين كار ـ در صورتی كه محققان حوزه اخلاق دست به كار شوند ـ بسيار سريع الحصول و سهل الوصول خواهد بود، هدفی دور و دستنيافتی نيست.
دانشجوی امروزی، دين و اخلاق را نيز از حيث كارايی و ارتباط میسنجد كه با زندگی ونيازهايش پيدا میكند و در صورتی كه تحول پيامدگروانه با ملاحظه شاخصهای عقلانيت و حجيت در اخلاق اسلامی صورت گيرد، امكان شكلگيری نهضتی معنوی برای تحول معاصر بشر و تحقق تمدن اسلام فراهم خواهد شد. حركتی كه با انقلاب اسلامی آغاز شد.
شايان ذكر است كه شماره 3 فصلنامه پژوهشنامه اخلاق با صاحبامتيازی نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها و دانشگاه معارف اسلامی و مدير مسئولی ابراهيم كلانتری و سردبيری علی شيخالاسلام منتشر شده است.