پيش از وقوع زلزله

• اول از همه به فكر مكاني باشيد كه در آن زندگي مي‌كنيد. بسياري از بناهاي تهران خصوصاً در مركز و جنوب شهر قديمي هستند، خانه‌هايي بدون اسكلت فلزي. تا قبل از تصويب قانون ايمن‌سازي منازل در دهه شصت، بسياري از خانه‌هايي كه با اسكلت فلزي ساخته مي‌شدند هم اصول ايمن‌سازي را رعايت نمي‌كردند. ضمن اينكه اصولاً بسازوبفرو‌ش‌هاي تهران افرادي هستند كه اصولاً صلاحيت ساخت مسكن را ندارند و غالباًً تشكيل شده‌اند از افراد كم سواد و سودجو كه براي سود بيشتر حاضرند با جان شما معامله كنند. اما چيزي كه مسلم است خانه‌هاي قديمي حتي تاب مقاومت در برابر زلزله پنج ريشتري را ندارند. اگر در چنين مكاني زندگي مي‌كنيد حتماً به فكر تهيه يك مكان ايمن باشيد. شايد يك روز معيار انتخاب مسكن مناسب را برايتان نوشتم، اما فعلاً دست به نقد اگر مي‌توانيد نقشه‌اي از گسل‌هاي تهران تهيه كنيد و به شدت از تهيه مسكن روي مرز گسل‌ها خودداري كنيد. هيچ ساختماني با هر درجه ضريب ايمني در مرز گسل‌ها سالم نخواهند ماند.

• همين الان كه اين نوشته را تمام كرديد برويد دو تا بطري نوشابه خانواده خالي را از آب پر كنيد و داخل ماشين بگذاريد. حواستان باشد كه هميشه آن را پرنگه داريد و دو بطري ديگر هم پر آب كنيد و در مكاني امن در خانه قرار دهيد.

• مكان‌هاي امن خانه را از همين الان شناسايي كنيد.

• يك ساك كوچك تهيه كنيد. سعي كنيد از نوعي باشد كه دسته بلند دارند و روي دوش قرار مي‌گيرند.چند تا كنسرو تن ماهي، كمي خشكبار، قند، يك راديوي كوچك و يك چراغ‌قوه داخل آن بگذاريد. براي تمام اين وسايل باطري تهيه كنيد و حواس‌تان باشد هر دو ماه باطري را عوض كنيد. قوطي هاي تن ماهي را قبل از سررسيد مهلت مصرف عوض كنيد. اگر جا شد بطري‌هاي آب را هم داخل همين ساك قرار دهيد. پيچ‌گوشتي، شمع، چاقو، سوت، آچار فرانسه را هم داخل همين ساك قرار دهيد. لوازم كمك‌هاي اوليه را در اين ساك قرار بدهيد. شامل يك قيچي كوچك، باند استريل،‌ چسب، قرص آنتي‌بيوتيك ، قرص اسهال، الكل و داروي مسكن. اگر دارويي داريد كه عدم مصرفش باعث مرگتان مي‌شود از آنها هم چند تايي در ساك قرار بدهيد. اگر از سويچ ماشينتان دوتا داريد يكي را داخل ساك قرار دهيد. اگر نداريد برويد يك تهيه كنيد بعد آن را داخل اين ساك قرار دهيد. يك بسته دستمال كاغذي رولي فراموش نشود. چند متر طناب، حوله كوچك، مقداري پول و طلا يك يا دو قطعه خيلي كوچك از يادگاري كه خيلي برايتان ارزش دارد. (بارتان رو سنگين نكنيد. شايد ناچار شويد روزها اين ساك رو حمل كنيد.)

• داخل اتاق خواب را از لوستر و تابلو و اكواريوم و آينه و وسايلي از اين دست خالي كنيد. تنها يك تخت براي اتاق خواب كافي است . همين لوازم را از اتاق خواب بچه برداريد. در مورد اتاق خواب او با سخت‌گيري بيشتري كار كنيد.

هنگام زلزله

• قبلاً برايتان گفتم تمام جاهاي امن خانه را مشخص كنيد. چهارچوب درها، زيرميزنهارخوري و كنار ستون‌ها بهترين مكان‌ها هستند.

• اگر هنگامي كه خواب بوديد ديديد كه زمين مي‌لرزد زياد به خودتان زحمت ندهيد، تا از گيجي خواب بيدار شويد زلزله تمام شده است. مدت زلزله بين سي‌ثانيه تا يك دقيقه است. اگر از شانس بدمان زلزله يك دقيقه‌اي نصيبمان شد باز هم از جايتان تكان نخوريد در جايي كه هستيد بمانيد و سرتان را حفظ كنيد. چون ساختماني كه سي‌ثانيه جلوي زلزله ايستادگي كرده است احتمالا سي‌ثانيه ديگر هم ايستادگي خواهد كرد. اگر دسترسي شما به يكي از اين نقاط امن فقط با يك گام امكان‌پذير است به طرف آن برويد. اگر قرار است چند قدم تا آن مكان برداريد شايد بهتر باشد در جاي خود سنگر بگيريد. حركت در هنگام زمين‌لرزه كار بسيار سختي است.

• اگر زلزله به هنگام بيداري شما اتفاق افتاد به سرعت به طرف نزديك‌ترين مكان امن در داخل آپارتمانتان برويد. حتماً به همسر و فرزندان و كساني كه با شما زندگي مي‌كنند اين مكان را ياد بدهيد. حتي اگر فرصت كرديد چند بار اين كار را تمرين كنيد.

• اگر عادت داريد كنار تختتان پارچ آب بگذاريد حتما از اين به بعد از پارچ و ليوان پلاستيكي استفاده كنيد.

پس از وقوع زلزله

• بعد از زلزله بسيار دقت كنيد بيشتر آسيب‌ها از اين زمان به بعد شروع مي‌شود.

• اول اينكه مراقب هر حركت خود باشيد. به هيچ وجه از تخت خارج نشويد،چون اطراف شما پر از خورده شيشه است. بعد از زلزله برق قطع شده است.حواستان باشد كه يك حركت اضافي مي‌تواند باعث بريدگي بسيار بد در پايتان بشود. باز هم حواستان باشد كه در اين شرايط كه شهر به تل عظيمي از خاك تبديل شده ، زخم بسيار راحت عفوني مي‌شود.

• اگر دمپايي روفرشي‌تان را پيدا نمي‌كنيد، يك تكه از ملافه روي دشكتان را بكنيد و دور پايتان بپيچيد. سعي كنيد قسمت كف را بسيار كلفت بپيچيد. اگر همسر داريد به او هم توصيه كنيد همين كار را بكند. بسيار سريع اما بدون دست‌پاچگي عمل كنيد.

• به سرعت فرزند كوچكتان (تا ده سال) را بغل كنيد و به طرف در برويد به همسرتان مأموريت بدهيد به طرف ساك و آب برود. اگر فرزندتان بزرگتر از ده سال است اجازه بدهيد خودش راه برود.

• احتمالاً چهارچوب در خانه از شكل خارج شده است. شايد ناچار شديد با كمي زود آن را باز كنيد. اگر خواستيد با زور شانه آنرا باز كنيد، دقت كنيد كه خيلي محكم ضربه نزنيد. هيچ كس از آن سمت در خبر ندارد.

• زياد نگران بسته نشدن در خانه نشويد. نسبت خانه نيمه ويران به افراد دزد بيشتر از آن است كه به خانه شما هم دستبرد بزنند.

• به هيچ وجه به اين تصور نباشيد كه خانه شما كه جلوي زلزله ايستادگي كرده بعد از اين هم جاي امني است. از خانه خارج شويد.حتماً با لباس گرم خارج شويد. اگر توانستيد يك پتو هم همراه برداريد، سرما هم به اندازه زلزله كشنده است. به گونه‌اي از خانه خارج شويد كه گويي بار آخر است كه اين خانه را ترك مي‌كنيد.

• شما جلو حركت كنيد. بعد فرزندتان بعد همسرتان. اگر ناچار شديد كودكتان را در بغل بگيريد بهتر است فردي كه كودك را در بغل مي‌گيرد از عقب حركت كند. در حين حركت بسيار دقت كنيد. حتماً دستان خود را به ديوار (اگر باقي مانده باشد) يا نرده يا به چيزي بگيريد. بسيار احتمال دارد كه زير پايتان ناگهان خالي شود و اين دست گرفتن كمك مي‌كند كه پرتاب نشويد.

• اگر در طبقات بالا زندگي مي‌كنيد به آرامي پائين برويد. چراغ قوه را شما در دست بگيريد و هر قدم را حساب شده برداريد و بعد نور را به عقب بيندازيد كه همسر و فرزندتان بتوانند شما را تعقيب كند. به هيچ وجه ندويد.

• اگر بوي گاز به مشامتان رسيد چراغ قوه را خاموش كنيد و سعي كنيد در تاريكي راهتان را پيدا كنيد. به هيچ عنوان از كبريت يا فندك استفاده نكنيد.

• اگر در حين حركت از كنار واحدهاي همسايه صداي ناله يا كمك آنها را شنديد توجه نكنيد. دقت كنيد در حال حاضر نجات جان خودتان و خانواده‌تان در اولويت قرار دارد. يك مكث كوچك براي نجات جان آنان مي‌تواند به قيمت جان افراد خانواده خودتان تمام شود.

• در حياط آپارتمان بسيار مراقب باشيد. دهانه تمام چاه‌ها حالا ديگر باز شده است، ممكن است با كمي آجر يا سيمان پوشيده شده باشد و شكل كامل يك دام را براي فرو بردن شما تشكيل داده باشد. از كنار ديوار حركت كنيد تا به در برسيد و زياد سرعت نداشته باشيد. اگر برايتان امكان دارد همين الان مكان چاه منزلتان را پيدا كنيد و آنرا شناسايي كنيد.

بيرون خانه

• اگر فكر مي‌كنيد كه مي‌توانيد با دست خالي به كمك همسايه برويد حتماً اين كار را بكنيد.

• خيلي مراقب بوي گاز باشيد. اگر اين بود را حس كرديد به سرعت به طرف جهت مخالف آن فرار كنيد. هنگام حركت سعي كنيد از وسط خيابان يا كوچه عبور كنيد (كناره‌هاي پياده‌رو معمولاً يكي از هزاران دهانه چاهي هستند كه حالا ديگر سرپوش ندارند.)

زماني كه از كار نجات همسايه فارغ شديد به دقت اين اعمال را انجام دهيد.

• اگر در مركز شهر هستيد هر چه سريع‌تر خود را به سمت خارج شهر برسانيد. به ذهنتان هم خطور نكند كه به همراه زن و بچه براي نجات برادر يا خواهر يا پدر و مادري كه دو خيابان بالاتر يا پايين‌تر هستند برويد. مطمئناً دوست داريد برادر، خواهر، مادر يا پدر خود را هم نجات دهيد، اما فرزندان خود را فراموش نكنيد. شما سوپرمن نيستيد. در ضمن اگر مجرد هستيد حتماً براي نجات افراد خانواده اقدام كنيد.

• در صورت بروز زلزله بيش از سيصدهزار علمك گاز در تهران منفجر خواهد شد. همانطور كه مي‌دانيد براي اينكه گاز در لوله‌ها جريان پيدا كند تحت فشار به مايع تبديل مي‌شود و شكستن لوله باعث انفجار آن خواهد شد. چون در آن زمان در تهران آبي پيدا نمي‌شود كه آتش را مهار كند رفته‌رفته همه چيزهاي سوختني در تهران خواهد سوخت. حواستان باشد كه حتي آسفالت خيابان هم كه از مواد قيري تهيه شده‌اند در حرارت معيني شروع به سوختن مي‌كند. اما وسايل خانه و اتومبيل‌هاي پر از بنزين خطرناك‌تر هستند. زماني كه آبي براي خاموشي اين آتش نباشد آتش‌هاي كوچك به هم پيوسته و آتش بزرگ‌تر تشكيل مي‌دهند و اين روند ادامه دارد. احتمالاً كمتر از دوازده ساعت بعد از زلزله آتش‌سوزي‌هاي بزرگ تمام سطح شهر را پوشانده. اگر در فرار به فضاي باز تعلل كنيد احتمالاً در حلقه اين آتش گرفتار خواهيد شد. فرار از اين حلقه‌هاي آتش چندان كار راحتي نخواهد بود. دودي كه از اين آتش‌سوزي بلند خواهد شد به شدت مسموم كننده است و احتمال خفگي بالاست.

• نمي‌توانيد زياد به ماشينتان اميد داشته باشيد، اما اگر در حاشيه شهر زندگي مي‌كنيد و به فرض محال ديديد كه خيابان‌ها باز هستند حتماً از ماشينتان استفاده كنيد و به طرف خروجي‌هاي شهر در جنوب يا غرب شهر برويد. زياد به خروجي‌هاي شرق تهران اميد نداشته باشيد. احتمالاً تمام جاده‌هاي كوهستاني مسدود خواهد شد.

• حتماً همين الان با تك‌تك افراد خانواده كه مي‌شناسيد قرار يك فضاي باز كه بعد از زلزله بتوانيد همديگر را در آنجا ملاقات كنيد بگذاريد. مثل خروجي اتوبان كرج يا ورزشگاه آزادي يا پارك ملت يا ... . شهردار سابق (كرباسچي) بيش از صد قطعه زمين را براي اسكان ساكنان تهران بعد از زلزله در نظر گرفته بود كه در طي اين چند سال تقريباً تمام اين زمين‌ها تبديل به برج شده است. به همين جهت ناچاريد از چند پارك بزرگ و ورزشگاه‌ها براي اينگونه قرارها استفاده كنيد. بعد از زلزله نه اتوبوسي هست كه به طرف آنان برويد نه تلفني هست كه از هم خبردار شويد. اين بهترين راه براي پيدا كردن همديگر است. بهتر است قرار ملاقات را براي تنها يك يا دو روز بعد از زلزله بگذاريد، اما اگر فكر مي‌كنيد كه در محل امني زندگي مي‌كنيد مي‌توانيد قرار را براي اولين ساعات بعد از زلزله بگذاريد. اگر فضاي خاصي را مشخص نكرده باشيد بعيد است به اين سادگي از زنده بودن آنان با خبر شويد.

• اگر فكر مي‌كنيد كه نياز داريد براي برداشتن پاره‌اي وسايل به داخل ساختمان بازگرديد حتماً تا صبح صبر كنيد. روشنايي هوا بسياري از خطرهاي ناپديد را آشكار خواهد كرد.

• حين زلزله و بعد از آن با رعايت صرفه‌جويي آب مصرف كنيد.

• هر از گاهي به راديوتان يك سر بزنيد.

• اگر خواستيد براي خروج فردي كه از زير آوار فرياد مي‌كشد برويد دو نكته را فراموش نكنيد:

اگر واقعا فكر مي‌كنيد مي‌توانيد اينكار را بكنيد، حتماً يك كلنگ داخل ماشينتان بگذاريد. اگر نيمي از بدن فردي را بيرون از آوار ديديد با كمك كلنگ و احتمالاً دو سه نفر ديگر شايد بتوانيد از زير خاك خارجش كنيد. اگر تنها از زير هزاران كيلوآوار صدايش را شنيديد بهتر است دست به هيچ اقدامي نزنيد تا شايد نيروهاي كمكي با وسايل ويژه برسند.

• هنگام خروج همان فردي كه نيمه در آوار قرار دارد بسيار حساب شده عمل كنيد. يك حركت اشتباه مي‌تواند باعث شود كه ديوار نيمه خراب روي سرش خراب شود.