|
|
| |  | | |
|
|
| |
| ◄ جایگاه علوم انسانی در ایران(4) |
|
|
 | | ◄ موانع رشد و توسعه علوم انسانی (علل ضعف جایگاه علوم انسانی) | |
| | | | | | | | | 6. تعدیل بعضی نظرات رایج در حوزه ها مبنی بر غیر اسلامی بودن برخی مباحث علوم نسانی در دانشگاه ها
در حوزه های علمیه در میان علما و بزرگان دینی معمولاً کسانی یافت می شوند که سایر علوم را به دلیل همراه نبودن با معیارهای و ملاک های شرعی و دینی نفی و طرد می کنند و حتی برخی از آنها علوم غیر دینی و غیر الهی را اصلاً علم نیم دانند. این دست از علما بر این باورندکه علوم انسای و علوم دانشگاهی اندیشه های غربی که غالباً الحادی و در تعارض با اخلاق و چارچوب های شری است رابه جامعه تزریق و تلفیق کرد و باث انحراف جوانان می شوند. هر چند علما و دانشمندان زیادی چون استاد مطهری نیز وجود دارند که مخالف این طرز تفکرند. استاد مطهری می گوید: اساساً درست نیست که ما علوم را به دو دسته دینی و غیر دینی تقسیم کنیم تا این توهم برای بعضی پیش بیاید که علومی که اصطلاحات علوم غیر دینی نامیده می شوند با اسلام بیگانهاند. جامعیت و خاتمیت اسلام اقتصاد می کند که هر علم مفید و نافعی را که برای جامعه اسلامی لازم و ضروری است علم دینی بخوانیم. بنابراین دانشگاه ها باید با بومی سازی نظرات و تئوری های غربی و ارائه نقدهای لازم و ضروری است علم دینی بخوانیم. بنابراین دانشگاه ها باید با تقریب و نزدیکی به حوزه و عالمان دینی بردارند و همین طور علمای حوزه های دینی نیز با تسامح بیشتر و نزدیکی به دانشگاه ها در بررسی و تجزیه و تحلیل آراء متفرکان غربی دانشمندان و اساتید دانشگاه را همراهی و مساعدت کنند.
7. اعطاء جایزه ای شبیه به جایزه نوبل به هر یک از نخبگان رشته های علوم انسانی (در حوزه و دانشگاه)
تقدیر از زحمات و عملکرد محققان پژوهشگران و متفکران امری فراگیر در غرب بوده اعطای جایزه صلح نوبل به تمامی نخبگان هر رشته ی علمی نشان از این موضوع دارد. حوزه و دانگاه می توانند هر ساله، نخبگانی را که در یکی از رشته های علوم انسانی به یک نوآوری دست زنده و تئوری های جدیدی را کشف و ابداع کرده اند، تشویق کرده، آنها رابه ارائه اندیشه های والاتر وادارند.
8. تاکید بر بومی سازی در تولید فکر و اندیشه در حوزه علوم انسانی
تقلید محض در حوزه پژوهش و اقتباس از نظریات و اندیشه های غربی بودن نقد و ارزیابی آنها نه تنها به توسعه و رشد شکوفایی علوم در کشور کمکی نمی کند بلکه از ارائه نظریات و تئوری هایی بومی و اندیشه های اصیل مبتنی بر چارچوب ها و قواعد فکر دینی و ملی نیز جلوگیری می کند لذا بومی سازی در نظریه پردازی و تولید فکر براساس مبانی دینی و قواعد عرفی جامعه ایرانی گامی بزرگ در جهت ارتقاء و پیشرفت علوم انسانی در کشور خواهد بود. حضرت آیت الله خامنه ای در این خصوص با طرح مطالبه تولید علم در زمینه علوم انسانی میگویند: الان شما اگر در علوم انسانی یک نظریه علمی داشته باشید، چنانچه بر خلاف نظریات رایج و نوشته شده دنیا باشد، عده ای می ایتند و می گویند حرف شما در اقتصاد مخالف با نظیه فلانی است. حرف شما در روان شناسی، مخالف با نظریه فلانی است. یعنی آن طور که مومنین نسبت به قرآن و کلام خدا و وحی الهی اعتقاد دارند، اینها به نظرات فلان دانشمند اروپائی هما ناندازه یا بیشتر اعتقاد دارند. جالب اینجاست که آن نظریات کهنه و منسوخ می شود و جایش نظریات جدیدی می آید، اما اینها همان نظریات پنجاه سال پیش را به عنوان یک متن مقدس و یکدین در دست می گیرند. ایشان در ادامه می فرمایند این ها دو عیب دارند، یکی اینکه مقلند، دوم آنکه از تحولات جدید بی خبرند. همان متن خارجی را که برای آنها تدریس کردهاند، مثل یک کتاب مقدس در سینه خود نگه داشته اند و امروز به جوان های ما می دهند. (کیهان، همان)
در کتاب کنگره علوم انسانی آمده است«با توجه به اسلامی بودن کشور و نظام و نیز برخورداری از منابع غنی اسلامی و سابقه تاریخی و فرهنگی، باید انگیزه های لازم در استادان رشته ای علوم انسانی جهت نظریه پردازی به جای مصرف نظریات دیگران ایجاد شود.(مظفر نامدار، 1387: 35) بی شک، بارقه های خودباوری و ارائه نظریه های انسانی در جارچوب شریعت و معطوف نمودن تئوری های این رشته به مسائل بومی، هر چند به صورت تدریجی و کند، اما واقعیتی ملموس و مشهود و درخور تقدیر است.
9. معرفی و انتشار نظریات و تئوری هایی جدید و بدیع و محصولات فکری محققان این حوزه به جامعه و صنعت
در بیشتر موارد، نظریات و تئوری ها و تولیدات فکری متفکران و دانشمندان حوزه علوم انسانی از چارچوب همان دانشکده یا دانشگاه یا موسسه پژوهشی فراتر نرفته و نهایتاً به صورت مکتوبات علمی در آرشیوهای علمی و قفسه های کتابخانه باقی می ماند. تنها توفیق مولف چاپ و انتشار آن در یکی از جراید داخلی و یا حداکثر در مجلات خارجی است. در صورتی که باید ساز و کارهایی در کشور ایجاد شود که به راحتی تئوری هایی جدید ارائه شده به اطلاع مخاطبان خود برسد. مضافاً بر آنکه باید حلقه ای قوی برای به هم رساندن و مرتبط کردن متفکران و مخترعان با نهادها و سازمان های اجرایی و از جمله صنعت کشور در راستای بهره برداری از این علوم و نهایتاً ارتقاء آن ایجاد شود.
10. ایجاد رشته های جدید و کاربردی در علوم انسانی
همان طور که کاربردی کردن تحقیقات و پژوهش ها در حوزه علوم انسانی به عنوان یک یاز راهکارهای ارتقاء علوم انسانی به شمار آمد. کاربردی کردن حوزه علوم انسانی و ایجاد رشته های جدید و یا میان رشته های نو متناسب با نیازها و شرایط خاص جامعه و سایر مقتضیات جدیدکشور نیز یکی دیگر از موارد ضروری در راستای سودمند ساختن علوم انسانی و ارتقاء و بهبود جایگاه آن در کشور خواهد بود.
11. استفاده حوزه و دانشگاه از شیوه های خوب آموزشی یکدیگر
به کارگیری شیوه ها و سنت های آموزش حوزه های علمیه در دانشگاه ها، نظیر آزاد بودن استاد و دانشجو در انتخاب یکدیگر، مباحثه طلاب بعد از کلاس پیرامون موضوع درسی و حتی مباحثه میان اساتید و نخبگان و همین طور به کارگیری برخی شیوه های دانشگاهی از جمله روش تحقیق و ابزارهای نوین تجزیه و تحلیل اندیشه ها در حوزه های علمیه در توسعه و پیشرفت علوم انسانی می تواند بسیار راهگشا و موثر باشد. دکتر منصوری ضمن اشاره به رواج شیوه های مشابهی در دانشگاه ها در مراکز علمی خارج که قطعا در پیشرفت و توسعه علوم تاثیرات قابل توجهی داشته اند می گوید: دانشگاه های آلمانی زبان، سنت مشهوری دارند که با اصلاحات «نوهومانیستی» به خصوص آنچه با نام «ویلهم فون هومبولت» همراه است، ارتباط دارد. وی به هنگام تاسیس دانشگاه تعیین کننده بودند. این اصول عبارت اند از: 1. آزادی آموزش و آموختن برای استاد و دانشجو؛ 2. اتحاد پژوهش و آموزش؛3. فرهیختگ از طریق علم تا دانشجو هر چه بیشتر به تحقیق نزدیک شود و آموزش به طریق سنت متعارف نباشد (منصوری، 1382: 73)
بدیهی است برای تحقق و اجرای راهکارهای پیشنهادی فوق و ارتقاء و بهبود جایگاه علوم انسنی در کشور به یک عزم جزم از سوی اساتید، متفکران، مسئولان وسیاست گذاران کشور نیازمندیم.
نتیجه گیری
بی تردید علوم انسانی یکی از عناصر تاثیر گذار بر اندیشه و فکر یک جامعه و پیدایش یک فرهنگ و تمدن بوده و از دیر باز در توسعه و پیشرفت سازمان ها و نهادها و تمدن و تاریخ جوامع نقش مهمی را ایفاء کرده است به همین جهت است که متفکران و اندیشمندان و عالمان اجتماعی جایگاه ومنزلت ویژه ای را برای این حوزه در نظرگرفته و درتحقیقات و پژوهش ها این موضوع همواره یکی از اولویت های مهم هر کشوری تلقی شده است. در این نوشتار در گام نخست ضمن تعریف علم و انسانی، مقوله علوم انسانی و موضوع آن مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. از آنجا که برتری هر علمی به موضوع آن بستگی دارد و علوم انسانی موضوع آن مستقیماً انسان به عنوان شریف ترین مخلوقات جهان است. این علوم به ویژه در مکتب اسلام از منزلت خاصی برخوردار است که در اینجا دیدگاه اسلام هر چند مختصر، پیرامون انسان و علوم انسانی مورد اشاره و بررسی قرار می گیرد. تردیدی نیست که علوم انسانی در رشد و توسعه هر کشور در همه ابعاد مادی و معنوی، سیاسی و فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، جایگاه و نقش قابل تاثیری دارد به ویژه ما ایرانیان که به پیشینه و فرهنگ و تمدن خود بالیده و به آن افتخار می کنیم و قطعاً بخش بزرگی از این میراث فرهنگی و تاریخ و تمدن پربار ما در قالب علوم انسانی و معارف غنی ادبی نسل اندر نسل به دست ما رسیده است . با این همه اهمیت و تاثیر که علوم انسانی در فرهنگ و تمدن و بنیادهای کشور دارد امروزه توجه ما به علوم تجربی و فنی و تمایل به پیشرفت در این حوزه، ما را از پیشرفت در علوم نظری و انسانی غافل کرده است. به عنوان مثال: فلسفه ما پس از ملاصدرا از نوآوری بازمانده و نتوانسته انگونه که باید به تولید فکر و نظیات جدید بپردازد. این در حالی است که دنیای غرب پیوسته درصدد به وجود آوردن مکتب های ادبی جدید و تحول در ساختار مکتب های گذشته بوده و فیلسوفان غربی در سالهای رکود، ما مکتب های فلسفی بسیاری را تاسیس کرده و ایدئولوژی ها و نظریات متعددی را به جهان علم عرضه کرده اند. در دیگر فروغ و رشته های دانش نیز بر همین منوال آنها تولید فکر و اندیشه کرده اند و ما تقلید و اقتباس.
فلذا با توجه به نقش کلیدی علوم انسانی در توسعه علمی، فرهنگی و اجتماعی و با عنایت به سوابق درخشان و پیشینه ای دیرینه ی کشورهای درحوزه ای یادشده در این مقاله تا عمده ترین آسیب ها، چالش ها و نقاظ ضعف علوم انسانی و عوامل و ریشه های توسعه نیافتگی حوزه های یادشده در این مقاله تا عمده ترین آسیب ها، چالش ها و نقاظ ضعف علوم انسانی و عوامل و ریشه های توسعه نیافتگی حوزه های مختلف علوم انسانی مورد بررسی و واکاوی قرار گرفته است که مهمترین آنها عبارت اند از: عدم احساس نیاز جدید وجوبی به پژوهش های علوم انسانی، جوان بودن رشته علوم انسانی در کشور، نبود نگاه واقع بینانه علمی در باب اهمیت نشر در حوزه علوم انسانی، زبان های خارجی و ارتباط های علمی، عدم باور جدی اصحاب قدرت و مدیران به اهمتی علوم انسانی در غلبه بر عقب ماندگی و تسریع در پیشرفت کشور، ملموس نبودن و تجسد تکنولوژیک نداشتن، غیر بومی بودن علوم انسانی و غیر کاربردی بودن تحقیقات این رشته، بی توجهی و نگرش سطحی و دست دوم به علوم انسانی، تردید در علمی بودن علوم انسانی و معیارهای آن، محدودیت های سیاسی برای پژوهش های علوم انسانی، و ضعف نظام آموزشی و گزینشی دانشجو. در بخشی پایانی نیز برخی از راهکارها، متناسب با شرایط و مقتضیات جامعه علمی کشور برای ارتقاء و تقویت جایگاه علوم انسانی ارائه شده است.
بدیهی است به منظور تحقق و اجرای راهکارهای پیشنهادی فوق و ارتقاء و بهبود جایگاه علوم انسانی در کشور به یک عزم جزم از سوی اساتید، نخبگان مسئولان و سیاست گذاران کشور نیازمندیم.
منابع و ماخذ
1. اخوان کاظمی، بهرام، تعاملات دو سویه اسلامی کردن دانشگاه ها و تقویت علوم انسانی، همایش علوم انسانی شیراز، 1385
2. حافظ نیا، محمد رضا، مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم انسانی (تهران: سمت، 1377)
3. رندل، جان هرمن و باکلر، جاستوس (تهران: سروش، 1363)
4. امام علی (ع) دیوان امام علی (ع)، (قم: پیام اسلام، 1369)
5. جمشید حمد حسین، رخ اندیشه، تاب اول، روش شناسی شناخت اندیشه های سیاسی (تهران: کلبه معرفت، 1385)
6. سروش، عبدالکریم، علم چیست؟ فلسفه چیست؟ (تهران: حکمت 1357)
7. فرانسوا دورتیه، ژان (علوم انسانی گستره شناخت ها، ترجمه مرتضی کتبی، (تهران: نشر نی، 1382)
8. كاپلستون، فردريك، تاريخ فلسفه ج1 (تهران، انتشارات علمي و فرهنگي و سروش، 1375)
9. ملكيان، مصطفي، پيشفرضهاي بازسازي اسلامي علوم انساني، در علم ديني، سيد حميدرضا حسيني و... (تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1385)
10. مورن، ادگار، هويت انساني، (تهران قصيدهسرا، 1383)
11. مولوي، جلالالدين محمد، مثنوي معنوي، ج4، (تهران: اميركبير، 1373)
12. نراقي، احسان، علوم اجتماعي و سير تكويني آن، ج 3 (تهران، پژوهش فروزان، 1385)
13. ليتل، دانيل، تبيين در علوم اجتماعي، ترجمه عبدالكريم سروش، تهران: صراط، 1373.
14. علوم انساني در دانشگاهها، ضعيف و ناكارآمد، روزنامه ايران 18/9/1380
15. مرسلي، فاطمه، تئوريسازي براندازي نرم در متون درسي دانشگاه، روزنامه كيهان، 14/6/1388
16. ساماني، سيامك و فولادچنگ، توليد علم در علوم انساني، پيشنيازها، اصول و راهكارها، پايگاه اينترنتي www.korsi.ir 1385
17. همان منبع، حسينعلي قبادي، به نقل از ايسنا، 1385
18. مهرمحمدي، محمود، وضعيت علوم انساني در ايران، پايگاه اينترنت
19. پايا، علي، موانع رشد علوم انساني در ايران، پايگاه اينترنت
20. شريعتي، سارا، انسان علوم انساني، پايگاه اينترنتي
21. غزالي، محمد كيمياي سعادت، (تهران: انتشارات علمي، 1370)
22. حلبي، علياصغر، انسان در اسلام و مكاتب غربي، چاپ دوم (تهران: اساطير، 1374)
23. رفيعپور، فرامرز، آناتومي جامعه ج 3 (تهران: سهامي انتشار، 1382)
24. رفيعپور، فرامرز، كندوكاوها و پنداشتهها (تهران: سهامي انتشار، 1367)
25. رفيعپور، فرامرز، موانع رشد علمي ايران و راهحلهاي آن (تهران: سهامي انتشار، 1381)
| | | | 41 بازديد 0 امتياز 0 نظر |
| |
| |
|
ارسال پیام l ارسال خبر l ارسال م
| |
