روستاي سيبرسدورف در اتريش به قدري ناشناخته است كه حتي راننده تاكسي هاي وين هم مشكل آنجا را پيدا مي كنند. اما اين روستا محلي است براي مجموعه اي آزمايشگاهي كه توان آن را دارد تا جنگي را آغاز كند يا پاسبان آرامش و صلح باشد.
در اينجا كساني را مي توان يافت كه با ميكروسكوپ هاي الكتروني و طيف سنج ها تكه هاي بسيار ريز مواد راديواكتيوي را كه بازرسان سازمان ملل از جاهايي مثل ايران و ليبي جمع آوري كرده اند را آناليز مي كنند، اين افراد تحليل گران و كارآگاهان هسته اي هستند كه با بررسي ذرّاتي به كوچكي يك صدم قطر موي انسان مي توانند وجود نشانه هاي غيرقابل انكاري از برنامه تسليحات هسته اي را شناسايي كنند.
تابستان گذشته در همين مجموعه آزمايشگاهي روستاي سيبرسدورف بود كه متخصصان با آزمايش گرد روي پارچه كه در درون تأسيسات هسته اي ايران كشف شده بود توانستند شواهدي را دال بر وجود اورانيوم كاملاً غني شده كه جزء اصلي بمب هسته اي است به دست آورند. اين اولين نشانه از برنامه تسليحاتي بود كه ۱۸ سال در خفا انجام مي گرفت.
تجزيه و تحليل اين ذرات مانند يافتن دي ان اي در صحنه جنايت مي تواند نشانه هاي مهمي از منشاء هرگونه مواد هسته اي به دست دهد، چرا كه هر ايزوتوپ راديواكتيو علامت و نشانه خاص خود را دارد.
دانشمندان و محققاني كه در سيبرسدورف كار مي كنند در استخدام ناظران هسته اي سازمان ملل يعني اداره آژانس بين المللي انرژي هسته اي هستند. اين متخصصان تنها بخشي از نيروي پاسدار تسليحات هسته اي به شمار مي روند كه در خط مقدم مبارزه برعليه بازار سياه مواد، تجهيزات و دانش هسته اي فعاليت مي كنند. اين مبارزه برعليه دانشمندان شروري كه دانش فني خود را در معرض فروش گذاشته اند، دولت هايي كه مصمم هستند به جرگه كشورهاي داراي تسليحات هسته اي وارد شوند و دلال هايي كه با معامله تجهيزات و مواد لازم به سود هنگفتي مي رسند، در جريان است.شواهد شگفت انگيزي كه از ايران و ليبي به دست آمده گواهي است دال بر وجود شبكه اي سرّي و پيچيده كه از كره شمالي، مالزي و چين تا روسيه، آلمان و دوبي گسترش پيدا كرده است. با اين همه در اين ميان يك كشور بيش از ديگران در معرض اتهام تكثير دانش و تسليحات هسته اي است.
در شبكه تجارت غيرقانوني مواد راديواكتيو تمام راه ها به پاكستان ختم مي شود. به بيان دقيق تر همه راه ها به آزمايشگاه تحقيقاتي خان در كاهوتا در شمال پاكستان و در نزديكي مرز هند منتهي مي شود.
اورانيوم ۲۳۵ در صنايع بمب سازي ذرّه اي مقدس است. اورانيوم ۲۳۵ يك ايزوتوپ راديواكتيو خاص است كه اتم هاي آن را مي توان به دونيم تقسيم كرد و بدين ترتيب مقدار زيادي انرژي شكافت پذير كه براي ساختن بمب اتمي بسيار مهم و حياتي است به دست مي آيد. يكي از راه هاي به دست آوردن اين اورانيوم استحصال آن از كانه اورانيوم است كه از دل زمين استخراج مي شود. اين كانه داراي مقادير بسيار ناچيزي اورانيوم ۲۳۵ است كه در مراحل بعد با استفاده از هزاران دستگاه سنترفيوژ (گريز از مركز) «غني» مي شود. غني سازي شامل قراردادن اورانيوم خام در لوله هاي آزمايشگاهي و چرخش آن تا دو برابر سرعت صوت است تا بدين ترتيب ناخالصي هاي آن جدا شود. بدين ترتيب ميزان اورانيوم ۲۳۵ فشرده تر مي شود.
شايد اين فرايند چندان پيچيده به نظر نيايد اما اجزا و قطعات موجود در اين فرايند كار عظيمي از مهندسين فني در سطحي عالي را مي طلبد. به طور مشخص پرهّ هاي دستگاه گريز از مركز به قدري سريع مي چرخند كه بايد از موادي كاملاً مستحكم ساخته شوند و در عين حال بدون داشتن كوچكترين كاستي توازن و تعادل آنان حفظ شود.
در اواسط دهه۷۰ ميلادي يك متالورژيست پاكستاني به نام عبدل قادر خان درصدد حل اين مشكلات بر آمد. وي كه شديداً ملي گرا بود شاهد آن بود كه هند اولين آزمايش هسته اي خود را با موفقيت به انجام رسانده است، در آن زمان وي براي يك كنسرسيوم مهندسي هسته اي انگليسي، هلندي و آلماني به نام يورنكوكار مي كرد. قادر خان به واسطه كار براي اين كنسرسيوم از طراحي هاي سرّي دو نوع دستگاه گريز از مركز كه براي غني سازي اورانيوم مورد استفاده قرار مي گرفت آگاهي يافت، پرهّ هاي يكي از اين دستگاه ها از آلومينيوم ساخته شده بود و دستگاه ديگر از يك نوع آلياژ بسيار سخت فولاد استفاده مي كرد.قادر خان طرح ها و فهرستي از تأمين كنندگان مواد براي يورنكو را به سرقت برد. با بهره گيري از مساعدت هاي دولت وقت پاكستان، وي آزمايشگاه هاي تحقيقاتي خان در اسلام آباد را بنيان گذاشت و با كمك چيني ها به طور مخفيانه كار توليد بمب هسته اي را دنبال كرد.
در ۱۹۹۸ پاكستان اولين بمب هسته اي خود را در صحراي بلوچستان آزمايش كرد و خان با عنوان «پدر برنامه هسته اي پاكستان» قهرمان ملّي كشورش شد. او زماني گفته بود «تمام كشورهاي غربي نه تنها دشمن پاكستان كه در واقع دشمن اسلام هستند.»
گرايشات بنيادگرايانه او تا به حدي است كه شايد جاي تعجب نباشد كه او را «پدرخوانده بمب اسلامي» نيز خوانده اند. شواهدي كه اكنون از ايران و ليبي به دست آمده نشان مي دهد كه برنامه هسته اي خان در پاكستان مي تواند منشاء بزرگترين برنامه تكثير سلاح هاي هسته اي از زمان جنگ سرد باشد. براساس تحقيقاتي كه ما در آبزرور انجام داده ايم بازرسان سازمان ملل كه به تازگي از تعدادي از مراكز هسته اي ليبي بازديد كرده اند مقادير قابل توجهي از قطعات آلومينيومي دستگاه گريز از مركز كه همگي «علامت تجاري يونيكو» را بر روي خود داشتند و توسط خان به سرقت رفته بودند را يافته اند. پاكستان پيش از اين و قبل از آنكه به دستگاه گريز ازمركز پيچيده تر با استفاده از قطعات فولادي دست پيدا كند از اين قطعات استفاده مي كرده است.
يك ديپلمات مقيم ژنو كه با بازرسي از تأسيسات ليبي آشناست مي گويد: «آنچه بيش از هر چيز باعث تعجب ما شد آن بود كه قطعات يافت شده كاملاً براي انجام كار آماده بودند يعني انگار آنان را از قبل كنار هم چيده بودند. مثل اين مي ماند كه به فروشگاه كيت هاي الكتريكي برويد و مجموعه اي از قطعات و دستورالعمل لازم را بخريد، بعد از آن تنها كاري كه لازم است بكنيد كنار هم گذاشتن قطعات است.»اين ديپلمات در ادامه اظهار داشت آنچه ما در ليبي ديديم هيچ شباهتي به عراق نداشت، در عراق به تيم هاي تحقيقاتي بزرگي احتياج بود تا به موارد پژوهشي انجام شده و مسائل فني بپردازند.«نگراني اصلي آن است كه اگر كشوري مثل ليبي كه داراي زيرساخت هاي ناچيز صنعتي است و جمعيت چنداني هم ندارد، به اين راحتي به اين تجهيزات دست پيدا مي كند، آن وقت مي توان فهميد كه كشورهاي بزرگتر با چه سرعتي مي توانند به تجهيزات و مواد لازم دسترسي پيدا كنند.» مقامات ليبيايي به اداره آژانس بين المللي انرژي هسته اي كمك كرده اند تا اجزا «كارتل» دلال هايي كه اين شبكه سرّي تأمين دانش و تجهيزات هسته اي را تغذيه مي كردند شناسايي شوند.
در ماه اكتبر گذشته با كمك مقامات آمريكايي و با اطلاعات ليبيايي ها يك كشتي كه در آلمان به ثبت رسيده و به مقصد ليبي اعزام شده بود در آبراه سوئز توقيف شد، اين كشتي حامل هزاران قطعه براي دستگاه هاي سنترفيوژ آلومينيومي بود كه با طراحي پاكستان در مالزي ساخته شده بود.بازرسان سازمان ملل بر اساس شواهد موجود دريافته اند كه دانشمندان شرور و خطرناك پاكستاني كه دستمزدهاي ميليون دلاري عامل محرك آنها بوده باكمك دلال هاي آلماني و تجار سري لانكايي در دوبي در اين ميان نقشي بسزا ايفا كرده اند. تا اواخر سال گذشته ميلادي پاكستان با شدت و حدّت هر گونه «صدور» فناوري هسته اي را نفي مي كرد، با اين وجود اين كشور اكنون مي پذيرد كه«شايد چند نفر قوانين پاكستان را براي منافع شخصي خود ناديده گرفته باشند». ماه گذشته پاكستان اعلام كرد كه چند تن از دانشمندان خود از جمله قادر خان را درباره فروش اطلاعات سري مربوط به فعاليت هاي هسته اي كشور مورد بازجويي قرار داده است اما مقامات غربي خوف آن را دارند كه اطلاعات مفيدي از اين افراد به دست نيايد.
حساسيت سياسي «دستگيري» قهرمان ملّي مانند خان باعث تحريك احساسات شده و عواقب ناخوشايندي براي ايالات متحده و پرويز مشرف كه متحد مهم آمريكا در جنگ برعليه تروريسم است، خواهد داشت. اما تا زماني كه نظريه «دانشمندان شرور» قادر به توضيح انتقال تجهيزات پاكستاني به ليبي و ايران باشد، همه طرف ها بدان توجه ويژه اي مبذول خواهند داشت. با اين وجود، آنچه به بغرنجي مسئله مي افزايد نقشي است كه در اين بين بر عهده كره شمالي است.منابع اطلاعاتي آمريكا ادعا مي كنند كه دولت پاكستان از طريق آزمايشگاه هاي خان با كره وارد معامله شده است تا موشك هاي با برد زياد كره را با فناوري سنترفيوژ هسته اي پاكستان به طور پاياپاي تعويض كند.
گزارشاتي نيز در مورد مسافرت دانشمندان هسته اي پاكستان به برمه انتشار يافته است. روشن است كه اين تازه آغاز راه براي بسط بازار سياه فناوري سلاح هاي هسته اي است. بنا بر گفته يكي از دانشمندان سيبرسدورف «سال جاري سال پركاري براي ما خواهد بود.»
