با دستگيري يك مرد در آفريقاي جنوبي كه متهم به عرضه ادوات هستهيي از بازار سياه به ليبي است گمان ميرود اطلاعات بيشتري از وضعيت انتقال دانش و ماشينآلات هستهيي از سوي كشورهاي برخوردار از فناوري هستهيي به ساير كشورها در اختيار آژانس بينالمللي انرژي اتمي قرار گيرد.
مقامات اطلاعاتي ايالات متحده كه در تامين اطلاعات لازم براي بازداشتهاي همزمان پنجشنبه و جمعه گذشته در آفريقاي جنوبي، آلمان و سويس همكاري كرده بودند اين عمليات را نشانگر تحولي جدي در زمينه شناسايي شبكههاي انتقالي دانش هستهيي از طريق بازار سياه و گامي بزرگ به جلو در تلاشهاي انجام شده در اين زمينه عنوان ميكنند.
يوهان آندرياس مولر، مدير 53 ساله يك شركت توليدي واقع در شهركي در حومه كيپتاون روز پنجشنبه از سوي پليس امنيتي آفريقاي جنوبي دستگير شد و روز بعد با سه اتهام در زمينه عرضه فناوري حساس هستهيي به ساير كشورها براي وي قرار قانوني صادر شد. گفته ميشود مولر حدفاصل نوامبر 2000 تا نوامبر 2001 برخلاف قوانين كشوري و بينالمللي و بطور عمدي و آگاهانه دستگاهها و نقشههايي را در اختيار كشوري ثالث قرار داده كه در طراحي،توليد، توسعه و نگاهداري تسليحات كشتار جمعي كاربرد دارند.
اتهامات او فهرست گستردهيي از قطعات حساس تسليحات هستهيي را شامل ميشود كه شركت قغب ظطضگخ كه تحت مديريت او اداره ميشود نسبت به عرضه آنها به مشتريان اقدام كردهاست. اين قطعات و ماشينآلات مواردي چون سانتريفوژهاي گازي، سيستمهاي مكش و تغذيه كه اورانيوم را به داخل سانتريفوژها هدايت ميكند و ماشيني ساخت اسپانيا كه قطعات مهم و حساس سانتريفوژها را توليد ميكند در برميگيرد.
در پي ماهها تحقيقات پيچيده از سوي آژانس بينالمللي انرژي اتمي و تعدادي از كشورهاي غربي در بيست كشور جهان اكنون طرفهايي كه در اين تحقيقات مشاركت داشتهاند ديدي كاملتر و وسيعتر از گستره بازار سياه ادوات و دانش هستهيي كه عبدالقديرخان، دانشمند هستهيي ارشد پاكستان كه از او تحت عنوان پدر بمب اتم اين كشور ياد ميشود گرداننده اصلي آن بود به دست آوردهاند. امريكاييها ادعا دارند اين شبكه مظنون به انتقال دانش هستهيي از دولتهاي هسته يي به كشورهايي چون كرهشمالي و ليبي است.
اين مقامات ميگويند منتظر دستگيري مظنونان جديد و وقوع موج جديدي از بازرسيها براي مشخص شدن ابعاد واقعي فعاليت شبكه بازار سياه تسليحات هستهيي عبدالقديرخان هستند. آنچه تاكنون مشخص شده اين است كه آفريقاي جنوبي به مركزي براي ترانزيت قطعات هستهيي از طريق افراد واسطهيي تبديل شده بودكه دقيقاص در جريان آنچه در حال انجام بود قرار گرفته بودند.
ديويد آلبرايت، از بازرسان هستهيي پيشين و مديركنوني انستيتو علوم و امنيت بينالمللي با اشاره به آشكار شدن نقش آفريقاي جنوبي در شبكه خان ميگويد: اين نكتهيي درخور توجه و حايز اهميت است كه كشوري چون آفريقاي جنوبي كه پس از سقوط رژيم آپارتايد هميشه به عنوان نمونهيي از پايبندي به پيمان منع تكثير تلقي ميشد به حلقه واسط اقدامات غيرقانوني شبكه خان تبديل شده بود.
ريچارد بوچر، سخنگوي وزارت امور خارجه ايالات متحده روز جمعه و تنها ساعاتي پس از اعلام خبر دستگيري چند تن از اتباع آفريقاي جنوبي به اتهام دست داشتن در بازار سياه هستهيي اعلام كرد كشورش از همكاري دولت آفريقاي جنوبي براي شناسايي عوامل اين شبكه قدرداني ميكند. به گفته بوچر آنچه آژانس بينالمللي انرژي اتمي با همكاري نهادهاي اطلاعاتي غربي موفق به كشف آن شده نقش بزرگي در اضمحلال شبكه فرامليتي قاچاق دانش و تسليحات هستهيي ايفا خواهد كرد.
چند روز پيش از حمله پليس به اقامتگاه مولر تيمي از آژانس بينالمللي انرژي اتمي به آفريقاي جنوبي رفته بود تا با همكاري عوامل دستگاههاي اطلاعاتي سويس، آلمان، ايالات متحده و آفريقاي جنوبي آخرين اطلاعات موجود در مورد مولر را مورد بررسي قرار داده و زمينه صدور حكم قضايي بازداشت وي را فراهم آورند. اين در حالي بود كه پليس بطور نامحسوس مولر را تحت نظر داشت تا فرار نكند.
مليسا فلمينگ سخنگوي آژانس بينالمللي انرژي اتمي در واكنش به خبر بازداشت مولر روز گذشته در جمع خبرنگاران گفت: آژانس بطور مداوم بر روي اين پروژه كار ميكرد و آفريقاي جنوبي اطلاعات حايز اهميت و تعيينكنندهيي در اختيار بازرسان قرارداد. براساس اظهارات وي شركت مولر با واردكردن قطعات حساس از اروپا منطبق بر نيازها و مشخصاتي كه ليبياييها تعيين ميكردند آنها را براي واسطه ديگري كه محموله را تحويل ماموران ليبي ميداد، ارسال ميكردند.
علاوه بر مولر دو تبه آلمان هم بطور همزمان در اين كشور و به اتهام همكاري با شبكه خان دستگير شدند. اين دو كه از كاركنان دو شركت آلماني هستند اجزا و ماشينآلات موردنياز مولر را طبق سفارش تهيه كرده و براي او ارسال ميكردند.
