«پوتين» در اين زمينه بسيار موفق عمل كرده است. او تاكنون توانسته است اعتماد عميق «بوش» رئيس جمهور آمريكا و «توني بلر» نخست وزير انگليس و همچنين «گرهارد شرودر» صدر اعظم آلمان و «ژاك شيراك» رئيس جمهور فرانسه را نسبت به سياست هاي پنهان و آشكار خويش جلب كند. در اين زمينه، «سيلويو برلوسكوني» نخست وزير ميلياردر ايتاليا در نوامبر گذشته با استقبال گرم خويش از «پوتين» سعي كرد تا خود را يك گام از ديگر رقيبان اروپايي و آمريكايي اش پيش بيندازد؛ او در جريان ديدار رسمي «پوتين» از رم حتي در يك كنفرانس خبري در كنار پوتين قرار گرفت و آشكارا از او در برابر سؤالات انتقادآميز روزنامه نگاران درباره پرونده جنايت هاي روس ها در چچن دفاع كرد.

اما در نقطه مقابل يعني در كشورهاي عضو پيمان سابق ورشو و جمهوري هاي استقلال يافته از شوروي سابق كه قرار است بهار امسال متناوباً به اتحاديه اروپا و ناتو بپيوندند، بي اعتمادي عميقي نسبت به سياست هاي روسيه و به ويژه «پوتين» بروز كرده است. پيروزي متحدين «پوتين» در انتخابات دوما ]مجلس نمايندگان روسيه[ در دسامبر گذشته كه با شكست سنگين احزاب طرفدار گسترش روابط با غرب همراه بود ترس را در دل هاي ساكنين و زمامداران لهستان، چك، مجارستان، جمهوري هاي حوزه درياي بالتيك و سايرين مستولي ساخت. به اعتقاد بيشتر كارشناسان سياسي، روس ها با طراحي دقيق خود و با بهره گيري از بي كفايتي هيأت هاي حاكمه اين كشورها دائماً در پي تزريق ناامني و يأس به «حياط خلوت» سابق خويش هستند، اصطلاح «حياط خلوت» به مجموعه همسايگان نزديك روسيه كه در طول مرزهاي غربي و جنوبي اين كشور واقع شده اند اطلاق مي شود. كشورهاي واقع در بخش مركزي اروپا نيز از آن بيم دارند كه حكومت هاي ضعيف و درمانده كنوني در اوكراين، بلاروس، مولداوي يا گرجستان با اتخاذ سياست هايي غير معقولانه موجبات مداخله مستقيم روسيه يا حتي حمله نظامي اين كشور و انضمام دوباره خاك اين كشورها به قلمرو پهناور خويش را فراهم سازند.

در نشست ها و جلسات پي در پي مقامات سياسي، امنيتي ناتو در بروكسل [مقر مركزي اتحاديه پيمان آتلانتيك شمالي] مقامات بلندپايه اي از لهستان، جمهوري چك و مجارستان به آرامي اما به طور ثابت و دائمي به مقامات كشورهاي اروپاي غربي و آمريكا هشدار مي دهند كه مواظب باشند كه فريب «پوتين»، مأمور سابق KGB و رئيس جمهور فعلي، را نخورند. اين در حالي است كه با به عضويت درآمدن هفت عضو جديد، شامل كشورهاي استوني، لتوني و ليتواني در حوزه درياي بالتيك كه جزئي از حياط خلوت و حصار امنيتي روسيه محسوب مي شوند، در ناتو اساساً ايده «اروپاي جديد» در آوريل آينده بيش از هر زمان ديگري تقويت خواهد شد. اما كماكان انتظار مي رود كه حضور اقليت هاي جمعيتي روس در كشورهاي حوزه بالتيك به همراه موضوعات فراوان ديگري كه از زمان امپراتوري بزرگ روسيه همواره مورد مناقشه بوده اند باعث دخالت گسترده مسكو در امور داخلي اين كشورها شود.

«جاپ دي هوپ شفر» دبيركل جديد ناتو كه در آغاز ژوئن ۲۰۰۳ جانشين «جورج رابرتسون» شد در اين باره معتقد است كه با گسترش مرزهاي اين اتحاديه به شرق در آينده اي نه چندان دور شاهد تلاقي حوزه هاي نفوذ ناتو و روسيه با يكديگر خواهيم بود. «شفر» در گفت وگو با خبرنگار «واشنگتن پست» اظهار داشت: «روابط ناتو و روسيه جزو محورهاي اصلي نشست هاي ما در سال جاري خواهد بود.» وزير امور خارجه پيشين هلند ضمناً مراتب قدرداني خود را از ارتباط كاري نزديكي كه «رابرتسون» بين ناتو و كرملين برقرار كرده بود اعلام كرد.

اما در نقطه مقابل، روس ها به آرامي در حال تخليه نظاميان صلح بان خويش از كوزوو هستند و با اين كار خود عملاً در حال كشيدن خط بطلاني بر همكاري هاي عملي سودمند خويش با ناتو در حوزه بالكان هستند. از سوي ديگر، تنها يك ماه پس از عملي شدن دور دوم طرح گسترش ناتو به شرق، تعداد اعضاي اتحاديه اروپايي نيز از ۱۵ عضو به ۲۵ عضو افزايش خواهد يافت. اين در حالي خواهد بود كه هيأت حاكمه سياسي اين اتحاديه تاكنون همواره به واسطه طرح بحث هاي متعددي پيرامون الحاق ناحيه «كالينينگراد» -، ناحيه اي واقع در حوزه درياي بالتيك كه در داخل مرزهاي روسيه محصور شده است و همچنين موضوعات مناقشه آميز ديگر مورد خشم و بدگماني «پوتين» بوده است. رهبران كرملين بر اساس عادت ديرينه خويش همواره با تمركز فشار بر روي سياست هاي توسعه طلبانه ناتو سعي مي كنند تا برگ برنده اي را در ديدارهاي رودرروي خويش با رهبران كشورهاي عضو اين اتحاديه در دست داشته باشند.

مقامات لهستاني هفته گذشته با طرح درخواستي فوري از ايالات متحده براي احداث يك پايگاه هوايي بزرگ و استقرار تعداد بيشتري از نظاميان آمريكايي در خاك كشورشان به عنوان بخشي از صف آرايي جديد نظامي واشنگتن در جهان، كه طرح كلي آن هم اكنون در كاخ سفيد در دست تدوين و اجرا است، خشم مسكو را برانگيختند. مقامات آمريكايي بلافاصله پس از طرح اين موضوع از جانب لهستاني ها به آنها و همچنين به روس ها متذكر شدند كه ايالات متحده سال ها پيش در قبال موافقت مسكو با طرح وحدت مجدد آلمان متعهد شده است كه هيچ پايگاه نظامي بزرگ ديگري در اروپاي شرقي احداث نكند.

با اين حال، مقامات واشنگتن هرگز از ايده پيشين خويش مبني بر احداث تأسيسات نظامي كوچك در شرق و جنوب اروپا دست نخواهند شست. در اين راستا مي توان به طرح موضوع تخليه برخي پايگاه هاي نظامي آمريكا در كشورهاي آلمان و ايتاليا و انتقال نيروها و ادوات مستقر در آنها به شرق اروپا با هدف نزديكي هر چه بيشتر به مواضع تهديدكنندگان اصلي ايده جديد «جنگ جهاني عليه تروريسم» اشاره كرد. سوء ظن ها و ترديدهايي كه هم اكنون در اذهان بسياري از مقامات و ساكنين بخش هاي مركزي و شرقي اروپا نسبت به اربابان اشغالگر ديروز [روس ها] موج مي زند به حدي دروني و ناپيدا است كه نمي توان انتظار داشت كه در آينده نزديك شاهد تغيير قابل ملاحظه اي در موضع گيري اصولي روس ها در قبال اين كشورها باشيم. اما يقيناً اين خودخوري ها و دم نزدن ها براي هميشه تاريخ ادامه نخواهد داشت. بايد منتظر ماند و ديد كه بالاخره قواعد بازي، نتيجه را به سود كدام رقيب رقم خواهد زد و «حياط خلوت» كدام يك بر ديگري سايه خواهد افكند.