ديدار ناگهاني و برنامهريزي نشده هجدهم سپتامبر حسني مبارك، رييس جمهور مصر از دمشق نه ديداري عادي كه ملاقاتي براي ترغيب بشاراسد، رييس جمهور جوان و كمتجربه سوريه به اجتناب از رويارويي با ايالات متحده بود. هنگامي كه مبارك با نگراني راهي دمشق شد تا با اسد ديدار و گفتوگو كند مترصد حصول اطمينان از اين نكته بود كه اسد قصد دارد به مفاد قطعنامه 1599 شوراي امنيت سازمان ملل متحد كه دوم سپتامبر سال جاري به تصويب رسيد و در آن از نيروهاي خارجي مستقر در لبنان خواسته شده به حضور خود در اين كشور پايان دهند، بطور كامل عمل كند.
تنها چند روز پس از صدور اين قطعنامه كوفيعنان، دبيركل سازمان ملل متحد كه از ايالات متحده چراغ سبز دريافت كرده بود تصريح كرد اين قطعنامه بايد طي سيروز اجرا شود و اين بدان معنا بود كه به اطلاع وي رسيده بود در صورت اجتناب سوريها از توجه به اين قطعنامه، ارتش ايالات متحده قصد دارد عليه سوريه وارد عمل شود يا واشنگتن اعمال تحريمهاي اقتصادي گستردهتر و سختتر را در مقياسي بينالمللي عليه دمشق تدارك ديده است.
نه عضو شوراي امنيت سازمان ملل متحد يعني آنگولا، شيلي، فرانسه، آلمان، روماني، بنين، اسپانيا، انگليس و ايالات متحده كه به اين قطعنامه راي مثبت دادند با اين پيشفرض از قيد نام سوريه در قطعنامه مذكور خودداري كردند كه مقامات امريكايي اصرار داشتند علاوه بر ارتش سوريه، نيروهاي خارجي ديگري هم در خاك لبنان حضور دارند.
مبارك در ملاقات خود با اسد از او پرسيد تصميماش براي مواجهه با قطعنامه شوراي امنيت چيست و قصد دارد چه زماني بيست هزار نيروي سوري مستقر در خاك لبنان را از اين كشور فراخواند. وي همچنين توجه ميزبان خود را به توافقنامه كشورهاي عربي براي اضمحلال و خلع سلاح شبهنظاميان لبنان و پايان دادن به حضور تمامي خارجيان كه به نوعي از اين گروهها حمايت به عمل ميآورند، جلب كرد.
رييس جمهور مصر به همتاي سوري خود يادآور شد كه وزراي خارجه كشورهاي عرب كه چهاردهم سپتامبر در قاهره گردهمآمده بودند با خودداري از موضعگيري در قبال قطعنامه تلقي كند. تنها يك روز قبل از آن يعني سيزدهم سپتامبر نيز كنگره ايالات متحده بيانيه شديداللحني صادر كرد كه در آن سوريه به نقص حقوق بشر و سركوب در لبنان متهم شده و از ايالات متحده درخواست شده بود هرچه سريعتر براي پايان دادن به آنچه از آن تحت عنوان اشغال لبنان از سوي ارتش سوريه ياد شده بود وارد عمل شود.
گفته ميشود مبارك در اين ملاقات به اسد توصيه كرده است براي اتخاذ هر تصميمي در قبال قطعنامه صادرشده از سوي شوراي امنيت، حمايت ضمني اعراب از اين قطعنامه و تصميم ايالات متحده براي مقابله با ادامه حضور ارتش سوريه در لبنان را مورد توجه قرار دهد. به او يادآور شد در معرض تهديد اعمال تحريمهاي بينالمللي گسترده قرار دارد و علاوه بر اين احتمال روي آوردن ايالات متحده و كشورهاي اروپايي به گزينه نظامي براي واداشتن دمشق به متابعت از اين قطعنامه منتفي نيست.
به ظاهر ايالات متحده و كشورهاي همگرا با سياست اين كشور در قبال حضور نظامي سوريه در لبنان طيفي از اقدامات را براي تحت فشار قرار دادن دمشق در نظر گرفتهاند كه از جلوگيري از عرضه نفت به سوريه تا محاصره دريايي بندرگاههاي اين كشور را در اولين مرحله در بر ميگيرد و اين مشابه وضعيتي خواهد بود كه صدام در دهسال پاياني حاكميت خود با آن مواجه بود.
اگرچه مبارك به دمشق رفته بود تا همتاي جوان خود را به كوتاه آمدن در برابر قطعنامه شوراي امنيت و گردن نهادن به مفاد آن فراخواند اما با واكنشي مواجه شد كه حتي تصورش هم براي او دشوار بود. اسد با سرسختي بر مواضع خود پاي فشرد و با اين ادعا كه بخشهايي از خاك لبنان در اشغال ارتش اسراييل است حضور نظامي سوريه در لبنان، كه به گفته او حضور مشروع و به درخواست مردم لبنان براي مقابله با تهديد اسراييل است از پذيرش توصيههاي مبارك سر باز زد.
اين پاسخي غيرمستقيم به مذاكرات مارتين اينديك، سفير پيشين ايالات متحده در اسراييل بود كه سوم سپتامبر سال جاري به دمشق سفر كرد و در ديدار با اسد پيشنهاد عقبنشيني اسراييل از بخشهاي اشغالي لبنان، بازپسدادن بلنديهاي جولان و دره شعبا را در برابر تضمين خلع سلاح حزبالله لبنان و عقبكشيدن تمامي شبهنظاميان مخالف اسراييل از خطوط مرزي، به گونهيي كه ديگر حيفا در تيررس موشكهاي كوتاه برد آنان نباشد را مطرح كرده بود.
اسد از دادن جوابي صريح به اينديك خودداري كرده بود و با توجه به اينكه او ديگر يك مقام رسمي امريكا تلقي نميشود يادآور شده بود آنچه او ميگويد تحليلي شخصي است و او پيشنهادش را در مقام مذاكرهكننده رسمي ايالات متحده مطرح نكرده است.
به اعتقاد بسياري از كارشناسان مقاومت دمشق در برابر قطعنامه اخير شوراي امنيت، بيتفاوتي كشورهاي عرب در قبال اين قطعنامه و فشار روبه تزايد كنگره ايالات متحده نشاني از در جريان بودن مذاكرات محرمانه بين ايالات متحده و دمشق براي پايان دادن به حضور نيروهاي سوري در لبنان و اجتناب سوريها از پشتيباني گروههاي مبارز فلسطيني در ازاي عاديسازي روابط با ايالات متحده، اعطاي كمكهاي مالي و رفع تحريمهاي اقتصادي اين كشور است.
ويليام برنز، معاون وزيرامورخارجه ايالات متحده يازدهم سپتامبر راهي دمشق شده بود تا با مقامات سوري در مورد همكاريهاي نظامي دو كشور در زمينه انسداد مرزهاي اين كشور با عراق و جلوگيري از ورود جنگجويان خارجي، سلاح، مهمات و منابع مالي از سوريه به عراق مذاكره كند. در هسته اين مذاكرات ايجاد خطوط تماس بينفرماندهي مركزي مرزباني سوريه با گروهي از افسران ارتش ايالات متحده در عراق است كه حفاظت از مرز مشترك سوريه با عراق را به عهده دارند.
به اعتقاد كارشناسان رهبري سوريه با توجه به اين نكته كه مادامي كه مذاكرات در مورد همكاري نظامي سوريه و ايالات متحده براي انسداد مرزهاي اين كشور با عراق ادامه دارد خطر جدييي در عرصه بينالمللي دمشق را تهديد نميكند و امكان استنكاف از خواست شوراي امنيت سازمان ملل متحد وجود دارد. براين اساس استنتاج رهبري سوريه اين است كه صدور فرمان همكاري نيروهاي مرزباني سوريه با امريكاييها موجب بلااثرشدن قطعنامه 1559 خواهد شد يا لااقل توجه به آن را براي مدت زماني طولاني به تعويق خواهد افكند. او سعي دارد با خودداري از اقدام فوري در راستاي عمل به خواست شوراي امنيت با كسب حداكثر امتياز به اجراي قطعنامه 1559 تن دهد.
اسد گمان دارد ايالات متحده كه مترصد جلب نظر سوريها براي انسداد مرزهاي اين كشور با عراق، حمايت آنان از پروسه اعاده ثبات به عراق و مشاركت دمشق در روند اعتمادسازي بين اسراييل و گروههاي مختلف تاثيرگذار در عرصه سياسي فلسطينيان است از انجام هر اقدامي كه نزديك شدن ديدگاههاي واشنگتن و دمشق را در اين زمينهها به مخاطره افكند، اجتناب خواهد ورزيد و در چنين شرايطي دليلي براي نگراني دمشق از قطعنامه اخير شوراي امنيت و عدم حمايت اعراب از سوريه باقي نماند.
اين در حالي است كه مصر هم از بازي كنوني اسراييل، امريكا و سوريه اهداف خاص خود را دنبال ميكند و به دنبال كسب امتيازات سياسي در پروسه حل و فصل اختلافات ايالات متحده با سوريه و آغاز عمليات فراخوان نيروهاي اسراييلي از نوار غزه و تخليه شهركهاي يهودينشين در اين منطقه است.
