فرستاده ويژه كرملين ديروز درتهران باب مذاكراتى را گشود كه به اعتقاد ناظران نتيجه آن ، آينده حساس ترين بخش مناسبات ايران و روسيه ( همكاريهاى هسته اى ) را رقم خواهد زد. سرگئى لاوروف در حالى به مذاكره با بلند پايگان سياست خارجى ايران نشست كه همه چيز درتهران رنگ و نشان آماده باش براى اجلاس مهم نوامبر شوراى حكام رادارد.
ميزبانان لاوروف در وزارت خارجه ايران به تازگى ازميدان مذاكره ولابيرنت هاى نيويورك برگشته اند ودرهمين حال عاليترين مقام پرونده هسته اى ايران (حسن روحانى) براى انجام دور جديد چانه زنى با جناح اروپايى شوراى حكام آماده مى شود.
دبيرشوراى عالى امنيت سه روز قبل از آمدن لاوروف اعلام كرد كه تهران درپرونده هسته اى خود هم براى مصالحه ومذاكره آماده است وهم براى مواجهه وچالش . اكنون تهران در بعد مصالحه اين سياست دو جانبه حساب ويژه اى روى همراهى دومتحد شرقى ( چين وروسيه) بازكرده است.
اما دراجلاس ديروز، ديپلمات هاى ايران پرونده اى پر از مسائل كليدى سياست خارجى ايران را روى ميز لاوروف قرار دادند. رويدادهاى جديد درمحيط امنيتى ايران و روسيه ، تصميم گيران دو كشور را با چالشها و فرصت هاى نوين روبرو كرده است. حريف سنتى ايران و روسيه (آمريكا) درپى انجام دو جنگ درمجاورت آنها، در حال شكل دهى به نظم سياسى جديد براى خاورميانه وآسياى مركزى است .
پس از برگزارى انتخابات افغانستان، آمريكاييها به سمت يك همه پرسى جديد درعراق گام بر مى دارند جايى كه قلب امنيت ملى وسياست خارجى ايران وروسيه محسوب مى شود.
ديپلمات هاى تهران ومسكو اكنون درمذاكرات خود به پيدا كردن خطوط يك سياست مشترك مى انديشند كه مرزهاى منافع ملى وامنيت ملى آنها را در برابر موج پر شتاب تحولات منطقه ايمن سازد.
انتظارات برجاى مانده ديپلماتهاى ايران
تهران درپيچيده ترين بخش مراودات خود با طرف روس (مسائل هسته اى) سه دستور كار مشخص را براى طرح با فرستاده كرملين مهيا كرده بود: مسأله تحويل سوخت هسته اى به ايران، موضع مسكو دراجلاس نوامبر شوراى حكام وسياست نهايى پوتين درقبال ورود ايران به باشگاه كشورهاى هسته اى.
تيم ديپلماتيك روس، زمانى مسير عزيمت به تهران را پيش گرفت كه سياستگذاران ايران نسبت به ادامه همراهى اين متحد سنتى خود درگرداب درگيريهاى هسته اى دچار ترديد شدند.
اولين علايم ترديد درنگاه تهران زمانى بروز كرد كه نمايندگان روسيه دراجلاس هفتم شوراى حكام از حمايت و همراهى ايران دريغ كردند.در اوج فشارها و برخوردهاى جناح غرب در اجلاس هفتم شوراى حكام و در حالى كه ديگر متحد شرقى ايران (چين) در سكوى حمايت از تهران ايستاده بود، دوستان روسى زبان سكوت اختيار كردند. رأى ممتنع روسها به قطعنامه هسته اى شوراى حكام كه به آزردگى خاطر ديپلمات هاى ايرانى انجاميده بود در تهران با واكنش هاى تندترى همراه شد و شمارى از مسؤولان اولين بار در تريبونهاى نمازجمعه به كرملين پيام اعتراض فرستادند.
به فاصله اندكى از اجلاس شوراى حكام، دومين علايم ابهام پس از اجلاس روسيه با هفت كشور صنعتى بروز كرد، رئيس جمهورى روسيه همسخن با طرف هاى اروپايى اعلام كرد كه مسكو موافق ورود ايران به باشگاه قدرت هاى هسته اى نيست.
از همين رو است كه ناظران سياسى پيش از عزيمت فرستاده كرملين اعلام كردند، رهبرى روسيه در انديشه دلجويى از شريك هسته اى خود و دادن اطمينان هاى جديد به سران تهران است.
به اعتقاد اين ناظران، هديه ارزشمند لاوروف براى اعتمادآفرينى در دوستان ايرانى، پاسخ پوتين به مسأله تحويل سوخت هسته اى به ايران است مسأله اى كه تاكنون آينده پروژه پرهزينه نيروگاههاى بوشهر را مبهم گذاشته است. قرارداد تحويل سوخت هسته اى روسها به ايران از چنان اهميتى در نگاه سران تهران و جناح غرب برخوردار است كه گفته مى شود در كنار پرونده خزر دو پيش نياز مهم براى سفر پوتين را تشكيل مى دهد.
لاوروف ديروز نه تنها از امضاى قريب الوقوع قرارداد سوخت هسته اى به ايران خبر داد بلكه اطمينان داد كه در سفر رهبر كرملين به تهران، آرزوهاى طولانى دو كشور براى توافق در بحث خزر نيز به بار خواهدنشست.
لاوروف ديروز از نقش روسيه در پرونده هسته اى ايران، تصوير يك پشتيبان را در نگاه تهران نشاند، او گفت كه كرملين مخالف رفتن پرونده ايران به شوراى امنيت است و از فشارها و از تهديدهاى آمريكا و جناح غرب عليه تهران نگران و ناخشنود است.
طرف روسى ديروز در اظهارات همتايان ايرانى خود دريافت كه ماجراى شوراى حكام و پرونده هسته اى به يك معيار جديد ديپلماسى ايران براى تميز دوستان و دشمنانش سنجش ميزان وفادارى شركايش تبديل شده است.
منطق رئاليستى رهبرى كرملين
هيأت ديپلماسى كرملين ديروز در حالى آينده مناسبات خود با ايران را به بحث گذاشتند كه پرونده پيچيده و مناقشه آميز ايران، روسها را بر سر يك انتخاب دشوار قرار داده است. به اعتقاد كارشناسان هسته اى، اجلاس نوامبر در عين حال كه يك نقطه خطير در سياست خارجى ايران است، براى مردان كرملين نيز در حكم روز آزمون درآمده است.
متحد روس ايران تا به امروز از جانب آمريكا و جناح غرب با فشارهاى فزاينده روبرو بوده ، تا در رشته مناسبات هسته اى خود با ايران تجديد نظر كند. چندين شركت و سرمايه گذار روسيه تاكنون به اتهام مشاركت و همكارى با ايران در ليست تحريم آمريكا قرار گرفته اند و بلند پايگان آمريكا در هر ديدار و نشستى با پوتين يك رويه از سياست تشويق و تهديد خود را نشان داده اند.
اين درحالى است كه به اعتقاد ناظران سياسى، رهبرى كرملين، در ميدان پر مناقشه پرونده هسته اى ايران الگوى يك بازى مبتنى بر اصل منافع ملى روسيه را به نمايش گذاشته است. به حكم اين الگوى تصميم گيرى، پوتين تا به امروز از دادن جواب «نه» به فشارهاى جناح غرب و مطالبات ايران امتناع كرده است.
به اعتقاد اين ناظران، ديپلماسى نوين روسيه در عين حال كه از ورود در درگيريهاى بزرگ جهانى امتناع مى ورزد، ميل شديد به حفظ حوزه هاى نفوذ و حلقه هاى دوستان سنتى اش دارد. از ديد اين ناظران خط مشى پوتين در قبال چالش ايران و آمريكا امتداد سياستى است كه او در بحرانهاى عراق و افغانستان پى گرفت آنجا كه پوتين نه تنها راه ورود آمريكا به اين دو كشور را سد نكرد بلكه با سكوت در قبال استقرار پايگاههاى نظامى آمريكا در كشورهاى اقمار سابق روسيه كوشيد امتيازات اقتصادى جديدى از غرب دريافت كند.
در تأييد اين گفته ها، ناظران به پيامهايى استناد مى كنند كه دستگاه ديپلماسى روسيه در اجلاس شوراى حكام به طرف ايرانى منتقل كرده بود آنها اعلام كرده بودند كه مسكو، ظرفيت رويارويى و جلوگيرى از موج سياستهاى تهاجمى آمريكا را ندارد و تهران نبايد انتظار سد دفاعى و نقش يك سپر بازدارنده را از كرملين در برابر غرب داشته باشد.
باوجود اين به نظر مى آيد اجلاس نوامبر و دور جديد چالش هسته اى ايران و غرب از چنان ظرافتى برخوردار است كه روسها ناگزير از انتخاب بين دو حلقه از متحدان سنتى و جديد خود در دو سوى جهان هستند.
