«ميخائيل ساآكاشويلي» رئيس جمهور جديد گرجستان قصد دارد مبارزه عليه فساد نهادينه در اين كشور را به يكي از محورهاي اصلي حكومت مردمي اش تبديل كند. او در اين راه يقيناً با مخاطرات عديده اي مواجه خواهد بود. طي دوران حكومت «ادوارد شواردنادزه» رئيس جمهور پيشين گرجستان، امور اين كشور به وسيله شبكه پيچيده و گسترده اي از نيروهاي تحت فرمان حكومت كه وابستگي هاي عميقي به برخي شبكه هاي سازمان يافته جنايي داشتند اداره مي شد. فساد در دستگاه هاي دولتي به يكي از راه هاي معمولي گذران معيشت روزانه مديران و مجريان آنها تبديل و همين امر باعث گرديد تا روند بدگماني ها نسبت به عملكرد قواي مختلف حكومتي تقويت شده، اعتماد عموم نسبت به عملكرد مقامات دولت مركزي تضعيف گرديده و چشم انداز اقتصادي كشور با مخاطرات جدي مواجه شود. اگر «ساآكاشويلي» واقعاً قصد داشته باشد كه ريشه هاي ضخيم فساد را از زيرساخت هاي حكومت قانوني گرجستان بركند در اين راه بايد بر روي كمك هاي روحي مردم كشورش كه همانا طرفداران اصلي اصلاحات و پاسداران واقعي مسئوليت هاي حكومتي بوده اند حساب ويژه اي باز كند.
طي ساليان متمادي، مردم گرجستان نسبت به اوضاع آشفته و نامساعد كشورشان در تمامي سطوح حكومتي ابراز يأس و نا اُميدي مي كردند. مشاهده عملكرد ضعيف برخي دستگاه ها و مؤسسات دولتي كه وظيفه خدمات رساني فوري به اتباع گرجي را داشتند نظير ادارات آب و برق بر بي اعتمادي آنها نسبت به اهداف و نيات واقعي اعضاي هيأت حاكمه اين كشور مي افزود. خروج بيش از ۲۵۰هزار پناهنده گرجي از طريق مرزهاي كوهستاني و صعب العبور اين كشور گواه زنده اي بر ناتواني حكومت پيشين گرجستان براي پايان دادن به برخي منازعات جدايي طلبانه خونين در آبخازيا و اوستياي جنوبي است. طي دوران حكومت «شواردنادزه»، مردم گرجستان به طور كامل از برخي حقوق مدني اصلي خويش- نظير حق بازخواست از سياستمداران و زمامداران فاسد كشورشان محروم شدند. در حالي كه برخي باندها و گروه هاي مافيايي شاغل در دستگاه هاي حكومتي گرجستان خود را كاملاً وقف رشوه خواري و پشت هم اندازي پرونده هاي عمومي كرده بودند بيش از نيمي از مردم اين كشور زير خط فقر مي زيستند و حدود يك چهارم آنها شغل هايشان را از دست داده بودند.
بيشتر مردم گرجستان به جاي مقاومت در برابر نمادها و اسطوره هاي فساد، خود به جمع سهامداران اقتصاد سايه اي كشورشان كه بيش از ۸۰ درصد مجموع توليدات داخلي گرجستان را تشكيل مي داد پيوسته بودند. قاچاق مواد مخدر، اسلحه و سوخت و همچنين بهره كشي جنسي از زنان و كودكان گرجي كاملاً شيوع يافته بود. اما هم اكنون مردم گرجستان از تأثيرات مخرّب اقتصاد سايه اي بر سرنوشتشان كاملاً آگاهند و حاضرند كه براي گام نهادن در مسيري تازه و آبرومندانه از برخي مزايا و منافع زودگذر مادي خويش چشم پوشي كنند.در واقع، به جاي واكنش منفعلانه اي كه «شواردنادزه» از مردم گرجستان در برابر بروز تخلفات گسترده غير قانوني در انتخابات پارلماني نوامبر گذشته انتظار مي كشيد ده ها هزار تن به خيابان ها ريختند و خواستار برگزاري دور جديدي از انتخابات با رعايت جميع جوانب دموكراتيك شدند. وقتي «شواردنادزه» از تسليم شدن در برابر اين خواسته هموطنانش امتناع كرد مردم گرجستان خواستار استعفاي او شدند و طولي نكشيد كه قدرت به شيوه اي مسالمت آميز - كه بعدها نام «انقلاب گل سرخ» بر آن نهاده شد به حاكمان جديد انتقال يافت.
وقتي «ساآكاشويلي» در اواخر ژانويه [حدود ۲۰ روز پيش] به عنوان رئيس جمهور جديد گرجستان سوگند ياد كرد هموطنانش از فرط خوشحالي در پوست خود نمي گنجيدند. حال، او براي جامه عمل پوشاندن به انتظارات وسيع مردمي بايد از محبوبيت گسترده اش نزد افكار عمومي براي فروريختن پايه هاي فساد در ساختار حكومتي گرجستان استفاده كند. «ساآكاشويلي» پيش از اين با ارسال پيامي آشكار به گردانندگان شبكه هاي مافيايي و همچنين مردم عادي كشورش از عزم جدي خويش براي مبارزه با فساد در تمامي زمينه ها سخن به ميان آورده است. در ايام انتخاب رسمي وي براي تصدي پُست رياست جمهوري، «نيروهاي ويژه گرجي» با استفاده از يك فروند هلي كوپتر در محوطه بيروني بيمارستاني واقع در شهر بندري «باتومي» در سواحل درياي سياه فرود آمدند و با يورش به ساختمان اصلي بيمارستان اقدام به دستگيري رئيس پيشين «راه آهن گرجستان» كردند؛ وي كه متهم به فرار مالياتي [فرار از پرداخت ماليات به حكومت مركزي] است دوران بازداشت خود را در كنار متخلفين سرشناس ديگري همچون وزير پيشين انرژي و رئيس اتحاديه فوتبال گرجستان سپري مي كند.
با اينكه مبارزه ادعايي «ساآكاشويلي» با مظاهر فساد در دستگاه هاي حكومتي تا حدودي از مراحل آغازين خويش فاصله گرفته است اما طراحي و اجراي فرآيندي شفاف و دموكراتيك براي جلوگيري از اختلاط احتمالي اين مبارزه حياتي و سرنوشت ساز با برخي انگيزه هاي سياسي يا شخصي كاملاً ضروري به نظر مي رسد. (در اين زمينه، به عنوان نمونه، مي توان از «ولاديمير پوتين» رئيس جمهور روسيه ياد كرد كه از مبارزه ادعايي خويش با فساد براي سركوب آن دسته از مخالفين سياسي اش كه مي توانند در آينده خطراتي را براي نظام حكومتي پايدارش به وجود آورند استفاده مي كند.) حكومت جديد گرجستان بايد راهكارهاي بلندمدتي را طراحي و تدوين كند كه در آنها بر استفاده آگاهانه و عامدانه از تمامي ابزارهاي قانوني براي تقويت نهادهاي حكومتي در چارچوب مسئوليت پذيري شان تأكيد شده باشد. براي اين منظور، تمامي اهداف و راهكارهاي «مبارزه علني با فساد» بايد براي گردانندگان برخي مؤسسات مالي بين المللي نظير «بانك جهاني» تشريح شود تا از كمك هاي نقدي احتمالي آنها براي تقويت بنيه مالي «كميسيون مبارزه با فساد» و «شوراي هماهنگي كميسيون مزبور» به نحو احسن بهره گيري شود.
بايد منابع مالي كافي در اختيار مسئولان «وزارت كشور» قرار داده شود و براي اطمينان از شفافيت كامل در تمامي مراحل اين مبارزه بايد وظيفه تصويب بودجه مستقيماً به نمايندگان پارلمان محوّل شود نه به مسئولان وزارت دارايي. مجلس ملي گرجستان كه نقش عمده اي در افشاي تخلفات مسئولان حكومتي و افزايش سطح آگاهي هاي عمومي داشته است بايد با تقويت روند بازرسي ها از نهادهاي حكومتي مختلف و همچنين طراحي و پايه ريزي قوانين اجرايي جديد در راستاي نظم بخشيدن به امور سياسي و اقتصادي جامعه همچنان نقش فعال خويش را قاطعانه ايفا كند. مسئولين رده بالاي حكومتي نيز بايد فارغ از ملاحظات سياسي معمول به سِمَت هاي جديد خويش منصوب شوند تا بتوانند رهبري و پيشگامي «مبارزه همه جانبه و علني با فساد» را بر عهده گيرند.
«انقلاب گل سرخ گرجستان» مثبت ترين و خوشايندترين حادثه اي است كه در بيش از يك دهه گذشته در فضاي پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي اتفاق افتاده است. وقوع اين حادثه نمايانگر پيروزي دموكراسي ليبرال بر حاكميت بدبيني و بدگماني است. با اين حال، خوشحالي و رضايت مندي فعلي مردم چندان ديري نخواهد پاييد، مگر اينكه حكومت جديد بتواند جنبه هاي منفي حكومت پيشين را اصلاح كند و پايه هاي استوار فساد را در هم شكند. مردم گرجستان نمي توانند نقش شركاي منفعل حكومت را ايفا كنند؛ يقيناً «ساآكاشويلي» به مشاركت فعالانه آنها نياز دارد تا بتواند گرجستان را به كشوري مستعد براي رشد و شكوفايي تبديل كند.
*«ديويد فيليپس» عضو برجسته و معاون رياست كنوني «مركز فعاليت هاي پيشگيرانه در شوراي روابط خارجي آمريكا» است.
