درحالي كه افغان ها تجربه نخستين انتخابات رياست جمهوري خود را پشت سر گذاشتند، حامد كرزاي با چالش جدي رهبران جناح هاي مختلف افغان روبه رو شد؛ اما اكثر افغان ها و مقامات و مسئولان بين المللي پيروزي او را پيش بيني كرده اند و مي كنند.
آنها كه نمايندگان گروه هاي قبيله اي هستند درجريان تبليغات و روزهاي پيش از انتخابات در تلاش براي تحكيم جايگاه خود در دولت آينده كرزاي بودند. «جان سيفتون» پژوهشگر امور افغانستان در سازمان نظارت بر حقوق بشر در اين باره مي گويد: «بخش عمده اي از فشارهاي سياسي و تهديد هايي كه پيش از انتخابات وجود داشته است و اكنون نيز وجود دارد، بخشي از تلاش جناح ها براي ايجاد بلوك هاي رأي گيري جناحي بود تا جناح ها بتوانند در روز رأي گيري آن را به كرزاي بدهند و در مقابل امتيازاتي دريافت كنند. بنابراين نگراني كه پيش از انتخابات وجود داشت و اكنون نيز ادامه دارد، نگراني از بروز خشونت در انتخابات نبود، بلكه اين نگراني بود كه كرزاي با به دست آوردن پيروزي مسئله دار، مجبور شود دولتي غيرمنتخب شبيه دولت فعلي منصوب كند، دولتي كه جنگ سالاران در آن نفوذ دارند.»
بدون شك موفقيت مخالفان كرزاي به اندازه و وزن قوم و قبايلشان بستگي دارد. يونس قانوني، از شخصيت هاي برجسته تاجيك در اتحاد شمال از حمايت محور فهيم وزير دفاع برخوردار است. كرزاي ژنرال فهيم را از سمت معاون پيشنهادي اش در انتخابات بركنار كرد. عبدالرشيد دوستم از ديگر نامزدهاي مطرح اين انتخابات كه يك ازبك است سه ماه پيش از سمت مشاور نظامي كرزاي كناره گيري كرد.
دكتر مسعوده جلال يك پزشك تاجيك و تنها زن رقيب كرزاي در اين انتخابات بود. او پيش از انتخابات گفت: مردم افغانستان از جنگ هاي پياپي خسته شده اند و شروعي دوباره مي خواهند. آنچه من را از مخالفانم جدا مي كند، اين است كه دست من به خون كسي آلوده نيست و هيچ شهري را ويران نكرده ام. اگر روند انتخابات دموكراتيك و به دور از دخالت جنگ سالاران و نفوذ پول آنها باشد، مي توانم بگويم كه در اين انتخابات پيروز مي شوم.با توجه به زمين گير شدن نيروهاي آمريكايي در ناآرامي هاي عراق، تحليلگران مي گويند جورج بوش به شدت مشتاق آن است كه تصوير يك موفقيت در سياست خارجي اش را پيش از انتخابات دوم نوامبر در معرض ديد همه قرار دهد. با توجه به نزديك بودن زمستان سرد و ماه رمضان، اكتبر بهترين زمان براي برگزاري انتخابات در افغانستان بود.
ريچارد آرميتاژ معاون وزير امور خارجه آمريكا پيش بيني كرده بود كه طالبان و ديگر عوامل ناآرامي در افغانستان به اخلال در روند برگزاري انتخابات حتي در روز رأي گيري و با انجام دادن حملاتي گسترده در آن روز، ادامه مي دهند.
او تلاش هاي كرزاي براي مهار جنگ سالاران را تحسين كرده و گفته بود، رهبر افغانستان «عزم و شهامت سياسي» خود را نشان داده است. آرميتاژ پيش از انتخابات در كميته روابط بين الملل مجلس نمايندگان آمريكا گفت: شايد اين رهبران جناحي در افغانستان رفته رفته پذيرفته باشند كه آينده آنها در چارچوب قانون اساسي افغانستان تضمين خواهد شد.
بعضي اعضاي اين كميته در اين باره بدبين بودند. « رابرت منندز » نماينده دموكرات ايالات نيوجرسي در اين كميته از آرميتاژ پرسيد:« آيا به رئيس جمهوري گفته ايد كه طالبان هنوز وجود دارد و هنوز در افغانستان خيلي فعال است؟ »
« منندز »گفت كه:« بيم از خشونت مانع از آن شد كه نامزدها به تبليغات انتخاباتي بپردازند، كرزاي تنها در كابل مانده است و افغان ها هنوز مرعوب طالبان هستند. وي افزود: ما بايد از ساده و شيرين كردن واقعيات در افغانستان اجتناب كنيم... و با مردم آمريكا صادق باشيم. » جناح هاي مختلف جنگ سالاران افغانستان، آنها كه در اوائل دهه ۱۹۹۰ در جنگ هاي خونين داخلي عليه يكديگر جنگيدند، به هيچ وجه متحدان بي دردسري نيستند.
سيفتون دراين باره مي گويد:«سركوب سياسي و جناحي گرايي نظامي هنوز مشكل بزرگي در افغانستان است و تهديدي بسيار واقعي براي آينده اين كشور به حساب مي آيد، تهديدي كه بسيار بزرگتر از طالبان است. »
« برد آدامز » مدير امور آسيا در سازمان ديده بان حقوق بشر مي گويد:«اكثر افغان هايي كه در سياست، مشاركت دارند اول از جنگ سالاران و جناح هاي آنها بيم دارند، بعداز طالبان.»
وضعيت نامطمئن و شكننده امنيتي در كنار حضور طالبان و القاعده در افغانستان، بر انتخابات و فعاليت نامزدها سايه سنگيني انداخت. نامزدها نمي توانستند به راحتي و بدون نگهبان و محافظ امنيتي در سراسر كابل حركت كنند.
مسعوده جلال با اشاره به اين محدوديت آشكار كه در جريان تبليغات انتخاباتي براي نامزدها وجود داشت، موقعيت كرزاي را مثال مي زند كه همواره ارتشي كوچك ازمحافظان افغان و آمريكايي او را همراهي مي كنند. در سپتامبر سال ،۲۰۰۲ كرزاي از يك سوء قصد در شهر قندهار جان به در برد. ماه گذشته نيز مهاجمان، يك موشك به سوي هلي كوپتر كرزاي شليك كردند.
اگرچه آرميتاژ اعضاي كنگره را مطمئن كرد كه آمريكا تعهد طولاني مدتي در افغانستان دارد، اما سيفتون مي گويد: واشنگتن به عنوان رهبر تلاش هاي بين المللي در افغانستان، مديريتي غيرمنسجم داشته است.
وي مي افزايد:« راهبرد آمريكا در دو سال گذشته به دو اقدام عمده مختص شده است. اول عمليات نظامي براي كشتن يا دستگيري بقاياي طالبان و گروه هاي شبه نظامي غيرافغان؛ و دوم كمك به تقويت دولت كرزاي و بازسازي افغانستان. درعمل، اين دو هدف با هم تداخل دارند و در بسياري موارد ابزارهاي مورد استفاده براي دستيابي به اين اهداف، ناكافي، نامناسب و متناقض بوده است. »
براساس گزارش اخير سازمان نظارت بر حقوق بشر، اين راهبرد دوگانه، متناقض نشان داده است، مثلاً وقتي آمريكا به جنگ سالاران منطقه اي كمك يا با آنها همكاري مي كند، در حالي كه همين جنگ سالاران در برنامه هاي توسعه ملي كشور مداخله يا با قدرت مركزي كابل مخالفت مي كنند، اين يعني تناقض آشكار.در اين گزارش آمده است، تلاش براي تقويت دولت افغانستان و حمايت از تلاش هاي كرزاي براي مهار جناح هاي شبه نظامي، آشكارا لطمه ديده است.
سيفتون مي گويد: نيروهاي آمريكايي با رهبران جنگ سالاري چون «حضرت علي » در جلال آباد،« ژنرال دوستم » و«فرمانده عطا » در مزار شريف و« ژنرال فهيم » در كابل، همكاري و حتي از آنها حمايت مي كند و اين در حالي است كه دولت مركزي براي مهار آنها تلاش مي كند. اين راهبرد، خودش، خودش را شكست مي دهد.اما آرميتاژ مي گويد:«روند خلع سلاح و جذب مجدد در حال پيشرفت است، البته به كندي.» او مي افزايد:«عوامل تروريست تنها چالش موجود امنيتي نيستند كه دولت را فلج مي كنند. مشكلات ديگري همچون قاچاق مواد مخدر و قاچاقچيان پرقدرت هم وجود دارند. يك سال پيش اين موضوع نگراني درجه دوم بود، اما امروز كرزاي وديگر مقامات افغان مي گويند، تجارت مواد مخدر و فساد ناشي از آن از مهمترين تهديد هاي پيش روي يك افغانستان امن و دموكراتيك است. » آرميتاژ پذيرفت كه رابطه مستقيمي بين تجارت موادمخدر و جنگ سالاراني وجود دارد كه در پي سرنگوني دولت مركزي هستند.
هنري هايد رئيس كميته روابط بين الملل مجلس نمايندگان آمريكا مي گويد:« منتظر نشستن، براي دستگيري قاچاقچيان، اوضاع را بهتر نمي كند. در حال حاضر اين قاچاقچيان قدرتمند تر شده اند و سير قدرتمند تر شدن آنها بسيار سريع تر از روند ساخته شدن نهادهاي قدرت افغانستان پيش مي رود. به عبارت ديگر ما رفته رفته از آنها عقب افتاده ايم. در نتيجه اين قاچاقچيان در همه استان هاي خارج از كابل پايگاه قدرت سياسي خود را تقويت مي كنند.
رهبران سياسي فعال افغانستان نيز وقتي با تهديد مرگ روبه رو مي شوند، يا خارج از روال كار مي كنند يا سطح فعاليت هاي خود را كاهش مي دهند. »
سيفتون مي گويد: در بسياري از مناطق فرماندهان محلي به رأي دهندگان گفته بودند كه به چه كسي رأي دهند و به نظر مي رسد كه مردم هم از آنها اطاعت كرده اند.
آدامز مي گويد:« نشانه ها روشن است. بسياري از نامزدهاي انتخابات سراسري سال آينده از هم اكنون با تهديد هاي جدي روبه رو هستند و ممكن است از بيم كشته شدن از نامزدي خود صرف نظر كنند. دولت افغانستان و متحدان بين المللي آن بايد سريع عمل كنند. آنچه اكنون نياز است افزايش تعداد نيروهاي امنيتي بين المللي و ناظران حقوق بشر سازمان ملل است. »
آرميتاژ و هايد هر دو آمار مربوط به ثبت نام واجدان شرايط براي شركت در انتخابات افغانستان را تحسين كردند. آرميتاژ با اشاره به اينكه بيش از ۴۰ درصد از آنهايي كه براي شركت در انتخابات ثبت نام كرده اند زنان بوده اند گفت:«اين رقم بسيار بيشتر از حدي بود كه ما انتظار داشتيم. »اما سيفتون مي گويد:« روند ثبت نام واجدان شرايط رأي دهي بسيار مخدوش و در هم ريخته بوده است، بنابراين ارقام ارائه شده به شدت غيرقابل اتكا و اعتنا هستند. » خانم مسعوده جلال پيش از انتخابات گفت:« افغانستان دموكراتيك نيست. اگر وضع به همين صورت ادامه يابد، دموكراسي اعتبار بسيار بدي پيدا مي كند و انتخابات به يك آبروريزي تبديل مي شود.»
او از حمايت دولت بوش از كرزاي و نقش واشنگتن در اين انتخابات انتقاد كرد و گفت:« چه طور ما مي توانيم نتايج چنين انتخاباتي را دموكراتيك بدانيم؟ چه طور مي توانيم بگوييم اين انتخابات نماد اراده مردم بوده است؟ »
«هايد »هشدار داده است كه واشنگتن بايد احتياط كند و از به وجود آمدن اين برداشت كه آمريكا بيشتر نگران نتايج اين انتخابات است تا حمايت از يك روند انتخابي درست براي مردم افغانستان، پرهيز كند. او اضافه مي كند:« اگر اين برداشت پيش آيد كه آمريكا نقش و نفوذ زيادي در روند تصميم گيري سياسي داخلي افغانستان داشته است، اهداف آمريكا براي ايجاد يك افغانستان باثبات و مستقل تخريب مي شود. »
