كشت خشخاش در افغانستان چنان با معيشت، فرهنگ و امنيت مردم اين كشور گره خورده كه بسيارى معتقدند مبارزه با آن، خود مستلزم آماده شدن براى يك جنگ داخلى است. بيشتر كشاورزان افغانستان پرورش هر چيزى غير از خشخاش را در مزارع خود كارى احمقانه مى دانند. سودى كه از كشت اين ماده عايد كشاورزان مى شود ۱۰ برابر بيشتر از برداشت گندم در مزارع افغانستان است. توجه به همين واقعيت بود كه باعث شد، حامد كرزى رئيس دولت انتقالى افغانستان و رئيس جمهور آينده اين كشور ترجيح دهد پيش از آغاز مبارزات انتخاباتى هيچ طرحى براى تحديد كشت خشخاش در افغانستان ارائه نداده و بدين ترتيب براى حاضر نشدن در پاى صندوق هاى راى گيرى بهانه اى به دست كشاورزان ندهد.
اما در حالى كه حدود دو هفته تا آغاز به كار نخستين دولت منتخب افغانستان باقى مانده است، آمريكا از طرح جديدى براى مبارزه با توليد موادمخدر در افغانستان سخن به ميان آورده است. براساس اين طرح قرار است در سال مالى آينده ۷۸۰ ميليون دلار بودجه اضافى براى تامين يك رشته تدابير تازه از جمله نابودى مزارع خشخاش، آموزش عمومى و كمك به ايجاد راه هاى جايگزين امرار معاش براى كشاورزان تخصيص داده شود. طرح جديد آمريكا در حالى مراحل تدارك خود را پشت سر مى گذارد كه سازمان ملل در گزارشى گفت كه توليد موادمخدر در افغانستان به طور چشمگيرى افزايش يافته و به تمامى ولايات افغانستان سرايت كرده است.
براساس گزارش دفتر مبارزه با موادمخدر سازمان ملل متحد، افغانستان بار ديگر عنوان بزرگترين توليدكننده موادمخدر را در جهان به دست آورده و هم اكنون ۸۷ درصد ترياك مصرفى در دنيا را تامين مى كند. اين گزارش مى افزايد در حال حاضر درآمد حاصل از اين تجارت چيزى معادل ۳ ميليارد دلار در سال است. براساس برخى از گزارش ها در حالى كه توليد موادمخدر در افغانستان طى سال هاى آخر حكومت طالبان در اثر اعمال شديد محدوديت از سوى اين رژيم بر كشاورزان افغان بسيار كاهش يافته بود، هم اكنون ۱۳۰۰ كيلومتر مربع از اين مزارع زير كشت خشخاش هستند كه در نوع خود در افغانستان بسيار بى سابقه است. اكنون مبارزه عليه اين روند از سوى آمريكا و دولت انتقالى افغانستان در حالى آغاز مى شود كه اين كشور با اقتصادى بر پايه توليد موادمخدر عجين شده است. تا پيش از اين اقدامات دولت كرزى براى مبارزه با كشت خشخاش تنها مبتنى بر استفاده از روش سمپاشى براى از بين بردن مزارع خشخاش بوده است. صرف نظر از پيامدهاى غيربهداشتى اين روش و تاثير آن بر سلامتى مردم، اين نوع مبارزه به دليل عدم مواجهه با ذى نفعان اصلى اين تجارت در افغانستان چشم انداز روشنى را براى كنترل موادمخدر در افغانستان ترسيم نمى كند. در طرح جديد آمريكا تلاش شده است تا ضمن افزايش سطح آگاهى عمومى از طريق آموزش، جايگزين هايى واقعى نيز به كشاورزان معرفى شود. اين در حالى است كه برخى معتقدند وجود بى قانونى در نواحى حساس افغانستان، اجراى چنين برنامه هايى را غيرممكن خواهد ساخت. در اين صورت مجريان طرح جديد براى دستيابى به اهداف آن مجبور هستند در برخى مناطق با جنگ سالارانى كه گروه هايى از كشاورزان را در كشت خشخاش رهبرى مى كنند، رودررو شوند و اين بدين معنا است كه بايد براى از سرگيرى بى ثباتى در افغانستان حاضر شد.
در كابل به وضوح مى توان اكنون سرمايه هايى را كه از راه فروش موادمخدر وارد روند بازسازى در اين شهر مى شوند، احساس كرد. اين سرمايه چنان وسوسه انگيز است كه حتى مقامات دولتى، افسران پليس و جنگ سالاران وفادار به دولت كرزى را براى بهره مند شدن از اين خوان نعمت آلوده خود كرده است. اقدامات ضربتى نيز تاكنون علاوه بر اينكه اغلب تنها به افزايش مقطعى قيمت موادمخدر كمك كرده هيچ گاه با دستگيرى عوامل بزرگ قرين نبوده اند. بدين ترتيب در اين ميان جنگ سالاران تنها سودبرندگان اين روند هستند. افزايش قيمت در واقع تنها جنگ سالاران را به سرمايه و پول بيشتر مى رساند. برخى از كمك رسانان سازمان ملل در افغانستان از جنگ سالارانى سخن مى گويند كه در كنار آمريكايى ها در برابر طالبان جنگيدند و هم اكنون در مزارع تحت كنترل خود در ننگرهار طى هر برداشت بيش از ۷۰ تن ترياك به دست مى آورند. بدين ترتيب طى برنامه هايى كه تاكنون براى مبارزه كشت موادمخدر در افغانستان به اجرا درآمده است، بيشتر اقشار فقير جامعه و كشاورزان خرده پا مورد هدف قرار گرفته و بدنه اصلى اين تجارت همچنان دست نخورده و درامان باقى مانده است.
در حال حاضر بيش از ۳/۲ ميليون كشاورز به همراه خانواده هايشان از راه توليد و كشت موادمخدر در افغانستان امرار معاش مى كنند و هر نوع طرح ضربتى و غيرريشه اى تنها به اين قشر فشار وارد مى كند. در حال حاضر كشاورزان افغان به كشت هيچ ماده ديگرى غير از خشخاش نمى انديشند. دست كشيدن از اين ماده بدان معنا است كه آنان بايد خود را براى گرسنگى و مرگ فرزندانشان آماده كنند.
بدين ترتيب كشت خشخاش افغانستان را به سرزمينى رها شده و غرق در تجارت موادمخدر تبديل كرده است كه سامان دادن به آن مستلزم وجود يك سرمايه هنگفت و آماده شدن براى يك جنگ داخلى است. هم اكنون افغانستان دورانى را از روند بازسازى پس از جنگ داخلى سپرى مى كند كه موفقيت در آن بيش از همه نيازمند ثبات و آرامش است. بدين ترتيب در حالى كه به عقيده سازمان ملل كشت موادمخدر در حالى كه اصلى ترين تهديد عليه امنيت، دموكراسى، ثبات و بازسازى افغانستان به حساب مى آيد، آغاز جنگ عليه آن نيز مى تواند به مهمترين عامل در مختل ساختن حركت سريع تر اين كشور به سوى برقرارى امنيت و دموكراسى تبديل شود. مبارزه اصولى با مواد اكنون به دور باطلى گرفتار آمده است كه شايد رهايى از آن نيازمند درگير شدن در جنگى ديگر باشد. اين جنگ اگرچه باز هم يك جنگ داخلى خواهد بود، اما شايد جنگ خشخاش مناسب ترين نام براى آن باشد.
