روز يكشنبه ۳۱ اكتبر دور اول انتخابات رياست جمهورى اوكراين در فضايى پرالتهاب برگزار شد و در نهايت ويكتور يوشچنكو، نامزدى كه به اروپا و غرب گرايش دارد و همچنين سابقاً رئيس بانك مركزى بوده به همراه ويكتور يانوكوويچ نخست وزير اوكراين و نامزد تحت حمايت روسيه در رقابتى تنگاتنگ و با اختلافى بسيار اندك به دور دوم راه يافتند.
حدود ۶۰۰ ناظر بين المللى از سازمان امنيت و همكارى اروپا، پارلمان اروپا، شوراى اروپا و ناتو در چهارمين انتخابات رياست جمهورى اوكراين پس از استقلالش در سال ۱۹۹۱ حضور داشتند و تخلفات بسيارى را گزارش كرده و اعلام كردند اين انتخابات استاندارد نبوده است. اين انتخابات به منزله آزمونى براى بررسى ظرفيت اوكراين براى پيوستن به اتحاديه و نهادهاى اروپا است. اما اين طور كه پيدا است دولت لئونيد كوچما براى پيروزى يانوكوويچ، مردى كه به اقتصاد، معادن، صنعت و شرق روس زبان اوكراين گرايش دارد برنامه ريزى كرده است. دور دوم اين انتخابات قرار است روز ۲۱ نوامبر انجام شود. نتايج دور اول كه با اعتراضات بسيارى مواجه شد تقريباً يك درصد اختلاف را نشان مى دهد. آراى به دست آمده براى يانوكوويچ حدود ۴۰ درصد و آراى يوشچنكو حدود ۳۹ درصد بود.
استقلال هيچ تغييرى در اوكراين شرقى به وجود نياورده است. در شهر دنيپروپترووسك، لنين با آن قامت باشكوهش در ميدانى كه هنوز نام او را دارد پابرجا ايستاده است. اين شهر كه در دوران جنگ سرد مسدود بود يوژماش، بزرگترين كارخانه توليد موشك هاى بالستيك در جهان را در خود جاى داده است؛ اين كارخانه قبلاً توسط لئونيد كوچما كه از سال ۱۹۹۴ رئيس جمهور است اداره مى شد. در اينجا هم مثل همه شهرهاى اروپاى شرقى، بيشتر مردم به زبان روسى حرف مى زنند. اوكراينى هاى ساكن غرب و مركز، برخلاف آنها به اروپا گرايش داشته و احساسات ملى گرايانه از خود نشان مى دهند.
كمى پيش از دور اول انتخابات رياست جمهورى در روز ۳۱ اكتبر، برنامه هاى ويكتور يانوكوويچ ۵۴ ساله نخست وزيرى كه با تكيه بر مسكو مدعى جانشينى كوچما است، در خيابان ها پخش مى شد. او پيش از اين معادن زغال سنگ دونتسك كه هم مرز روسيه است را اداره مى كرد. رشد اقتصادى قابل توجه اين منطقه كه در سال ۲۰۰۴ از ۱۲ درصد هم فراتر رفت باعث شد يانوكوويچ حقوق كاركنانش و حدود ۱۱ ميليون بازنشسته شهر را به طرز قابل توجهى افزايش دهد. هم اكنون متوسط حقوق دريافتى آنها معادل ۱۰۰ دلار است. يانوكوويچ اين تدابير را از سپتامبر گذشته به اجرا درآورده است.
در ورود به پارك شهردارى، پارچه نوشته بزرگى را مى بينيم كه رويش نوشته شده: «شهر دنيپرو به يانكوويچ راى مى دهد.» براى ديدن تبليغات رقيب او بايد به دقت همه جا را جست وجو كرد. در نهايت روى نرده اى تصوير ويكتور يوشچنكو ۵۰ ساله را پيدا مى كنيم. در چهره او هنوز هم اثر بيمارى عجيبى كه سپتامبر گذشته موقع خروج از مراسم شام در خانه يكى از روساى سرويس هاى امنيتى اوكراين به يك باره در او ظاهر شد، به چشم مى خورد. او از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۱ نخست وزير بود و هم اكنون رهبر ائتلاف «اوكراين ما» است و آرزو دارد تغييراتى ايجاد كرده و اوكراين را به ساختارهاى اروپايى نزديكتر كند. او درست در خلاف جهت يانوكوويچى قرار دارد كه مى خواهد رژيمى غيرشفاف را به ثبات برساند كه تنها منافع گروه هاى ثروتمند از خصوصى سازى هاى مشكوك دهه ۱۹۹۰ را تامين مى كند.
ساشا، بومى شهر دنيپرو مى گويد: «اينجا روشنفكران موافق يوشچنكو هستند اما اين مسئله را به زبان نمى آورند.» در شرق اوكراين به هيچ وجه نمى توان تصاوير كانال ،۵ شبكه خصوصى يكى از نمايندگان طرفدار يوشچنكو را دريافت كرد. پترو پروشنكو تنها كسى است كه از طريق شبكه خصوصى اش صداى مخالفان را به گوش مى رساند. اما اين روزها شبكه او به شدت تهديد به تعطيل شده است. حدود ۱۶۰ گزارشگر تلويزيونى در اعتراض به اين كار بيانيه اى عليه سانسور به امضا رساندند. برخى از آنها هم به سه شبكه متعلق به ويكتور مدودشوك يكى از سياست بازان منفور كشور اعتراض كردند.
جنبش «پورا» كه در مارس ۲۰۰۴ ايجاد شده اين روزها در فضاهاى دانشگاهى گسترش بى نظيرى داشته است. ولاديسلاو كاسكيف، يكى از مسئولان اين جنبش مى گويد كه امروزه «پورا حدود ۱۵ هزار مبارز سازماندهى شده و هواداران زيادى دارد.» اما آيا اين جنبش نمونه اى است شبيه «اوتپور» يا «كمارا»، دو سازمانى كه تحت حمايت مالى آمريكا هستند و در انقلاب دموكراتيك صربستان و گرجستان مشاركت داشته اند؟ كاسكيف مى گويد: «بديهى است آمريكا حدود ۵۰ هزار دلار به ائتلاف «آزادى عمل»، سازمانى غيردولتى كه پورا هم عضو آن است كمك كرده، اما ما سنت هاى خودمان را داريم.» در آغاز دهه ،۱۹۹۰ هماهنگ كنندگان اصلى جنبش پورا و از جمله كاسيكف براى استقلال مى جنگيدند. او ادامه مى دهد: «پس از آن در راه حقوق شهروندان و حاكميت ملى جنگيديم و قدرت حاكم ما را هدف قرار داد. تلفن هايمان به ويژه تلفن هاى خارجى شنود شد، دانشجوها اخراج شده و با ادعاى كشف بمب، دستگيرى و پيگيرى هاى قضايى آغاز شد... اما اين سركوب مخاطبان ما را بيشتر كرد.» سانسور خبرى در دنيپرو به شايعات زيادى دامن زده است. اولنا مى گويد: «اينجا به ما گفته اند در صورت پيروزى يوشچنكو مشكلات زيادى به وجود مى آيد و احتمال كودتا هم وجود دارد.» يانوكوويچ گذشته چندان درخشانى ندارد و دو بار در دهه ۱۹۷۰ به حبس محكوم شده است. پرونده هاى او مفقود شده اند و خيلى ها فكر مى كنند كه اين پرونده ها هم اكنون در مسكو هستند. ولاديمير مالينكوويچ يكى از كارشناسان سياسى روس زبان در اين باره مى گويد: «در شهرهاى صنعتى شرقى بيشتر كارگران به زندان رفته اند و اين مسئله عادى است...»
اما ولاديمير پوتين هم به ندرت در انتخاباتى كه به او مربوط نمى شود تا اين اندازه دخالت مستقيم دارد. سه روز پيش از آغاز راى گيرى دور اول، او به بهانه مراسم بى سابقه شصتمين سالگرد آزادى اوكراين در كيف حضور داشت. شب قبل از مراسم او به همراه يانوكوويچ و الكساندر لوكاچنكو، ديكتاتور روسيه سفيد موقع صرف شام در رستوران «ماريو» ديده شد. اين رستوران متعلق به باشگاهى كاملاً خصوصى است كه صاحب آن يكى از نزديكان نخست وزير يعنى رينات احمدوف، بارون بزرگ زغال سنگ هاى دونتسك است. احمدوف از نسل تاتارها است و ريشه خانوادگى اش به غازان خان مى رسد. او يكى از ثروتمندترين اليگارش هاى كشور است كه ثروتش حدود ۵/۳ ميليارد دلار برآورد شده است.
به احتمال زياد سرمايه هاى روس، چه عمومى و چه خصوصى صرف تبليغات يانوكوويچ شده است. كارشناسان «تكنولوژى سياسى» مسكو از جمله گلب پاولوفسكى و مارات ژلمن هم براى كمك به او در كيف به سر مى برند. استانيسلاو بلكوفسكى هم آنجا است و او مى خواهد همه را متقاعد كند كه روسيه درشرف تبديل به يك امپراتورى است و براى رسيدن به اين هدف داشتن اوكراين ضرورى است. او به طور مستقيم با مدودشوك كار مى كند و هدف اين دو به قدرت رساندن يانوكوويچ به عنوان واسطه اى براى مسكو است. پاولوفسكى و ژلمن هم تلاش مى كنند به مردم بقبولانند كه اتحاديه اروپا هيچ نفعى براى اوكراين نخواهد داشت. ولاديمير مالينكوويچ در مورد مسائل اقتصادى مى گويد: «دست كم روسيه حركات مثبت و ملموسى دارد و به عنوان مثال ماليات بر نفت و گاز وارد شده از اوكراين را برداشته است. به اين ترتيب سالانه ۸۰۰ ميليون دلار صرفه جويى اقتصادى داريم. از سوى ديگر به ما اين امكان را داده كه به همراه روسيه سفيد و قزاقستان منطقه آزاد تجارى تشكيل دهيم.»
البته كافى است يانوكوويچ اين اتحاد چهار كشورى را بپذيرد تا غرب اوكراين تبديل به تهديدى براى جدايى طلبى شود. در اين ميان مشاوران يانوكوويچ اين نكته را پنهان نمى كنند كه ممكن است به محض انتخاب او به سراشيبى خودسرانه پوتين سرازير شود. در واقع ممكن است كسانى كه او را به رياست جمهورى مى رسانند به يك باره اپوزيسيون را وادار كنند خواستار اصلاحاتى در قانون اساسى شوند و به اين ترتيب قدرت رئيس جمهور را به نفع نخست وزير كاهش دهند. البته هم اكنون به يكى از نمايندگانى كه در رأس كميسيونى پارلمانى قرار دارد ۵۰۰ هزار دلار پرداخت شده كه از اهدافشان حمايت كند. سرگئى بيشكوف كه از تاجران مشهور دنيپروپترووسك است، مى گويد: «اگر يانوكوويچ پيروز شود فشار سنگينى به همه شاخه هاى صنعتى و رسانه ها وارد مى آيد. تا اينجاى كار هم به دو نفر از نزديكانم حمله شده است. يكى از آنها در بيمارستان است و ديگرى در قبرستان. امروز زمان انتخاب فرا رسيده است يا بايد به سمت غرب رو كنيم يا به شرق.»
ديميترى ويدرين مدير موسسه توسعه و الحاق به اروپا و مشاور سابق رئيس جمهور معتقد است: «بخشى از تجار بزرگ ما به دنبال بازارهاى بين المللى هستند و براى اين كار نياز به راه هاى قانونى دارند و بايد منافعشان تضمين شود. مشكل ما گرايش يانوكوويچ به روسيه نيست، بلكه گرايش او به زور است و همه مى ترسند نكند او دوباره دارايى ها را تقسيم كند.» به اعتقاد نايب رئيس مجمع پارلمانى سازمان امنيت و همكارى اروپا: «تنها راهى كه اوكراين دارد اين است كه به اروپا نزديك شود و در عين حال با روسيه روابطى عادى داشته باشد. اوكراين دموكراتيك بر تحول جامعه روسيه هم تاثير خواهد گذاشت.»
