شناخت نارسايي‌ها و ضعف‌ها در بخش فرهنگي، مي‌تواند پژوهش‌هاي فرهنگي را به سمت حل نارسايي‌هاي شناخته‌شده راهبر باشد و براساس آن امكان تحليل وضع فرهنگي موجود و تدوين برنامه‌هاي فرهنگي منطبق با واقعيت را فراهم سازد. همچنين توجه به اين نكته ضروري است كه تصميم‌گيري وسياست‌گذاري مبتني بر معيارهاي عيني، صرفاً‌ براساس دسترسي منظم به اطلاعات متقن امكان‌پذير است. از اين رو، طرح سرشماري مراكز و اماكن فرهنگي انجام شد تا به عنوان منبعي موثق و مجموعه‌اي منسجم از كل ظرفيت‌هاي بالقوه و بالفعل بخش فرهنگي اعم از دولتي، غير دولتي و خصوصي، مورد استفاده محققان و پژوهشگران قرار گيرد و چارچوبي براي فعاليت‌هاي بخش فرهنگ و هنر ارائه دهد. اين آمار همچنين مي‌تواند اطلاع دقيقي از مراكز فرهنگي، ورزشي و جاذبه‌هاي گردشگري فراهم آورده و نيز مأخذي معتبر براي پژوهش‌هاي فرهنگي باشد.

براي اين طرح اهدافي چون تعيين چارچوب براي شناخت وضعيت فرهنگي كشور، تعيين شاخص‌هاي مناسب نشان‌دهنده مراكز توليد، عرضه و ترويج فعاليت‌هاي فرهنگي و هنري براي دسترسي به آنها، تعيين شاخص‌هاي لازم براي سرمايه‌گذاري‌هاي بخش فرهنگ و نيز كمك به سياستگذاري، برنامه‌ريزي، بودجه بندي و تصميم‌گيري در بخش فرهنگ در نظر گرفته شده است.  اين طرح همچنين با تهيه اطلاعات و داده‌هاي لازم به بخش تغييرات بخش فرهنگ، و پيش‌بيني تشكيلات و سازماندهي مناسب اين بخش كمك مي‌كند. همچنين در هر فصل، اماكن مذهبي، ويژگي‌هاي عمومي مكان، ويژگي‌هاي كالبدي و تجهيزات، ويژگي‌هاي نيروي انساني شاغل در آن و عملكرد مكان، مورد سنجش قرار گرفته است. ويژگي‌هاي عمومي هر مكان را نوع آن، وضعيت فعاليت، سال شروع فعاليت، سال ساخت، سال آخرين تعميرات اساسي، وضعيت ثبت بنا به عنوان ميراث فرهنگي، وضعيت حقوقي و نحوه تصرف مكان تشكيل مي‌دهد. در بخش ويژگي‌هاي كالبدي و تجهيزات، مساحت كل زير‌بنا،‌ مساحت زمين، وضعيت استقرار كالبدي، تأسيسات، متعلقات، مستغلات و ملحقات و تجهيزات هر بنا مورد پرسش قرار گرفته است. ويژگي‌هاي نيروي انساني شاغل در اماكن مذهبي نيز شامل تعداد و جنسيت آنها، وضعيت سواد، سطح تحصيلات و سمت افراد است. در حوزه عملكرد مكان مذهبي نيز ميزان فعاليت‌هاي عبادي انجام شده در 12 ماه گذشته در ايام عادي و ايام خاص، فعاليت‌هاي آموزشي، تعداد افراد آموزش ديده درآنها به تفكيك جنس، فعاليت‌هاي فرهنگي، هنري و ورزشي و افراد شركت‌كننده در اين فعاليت‌ها آمارگيري شده است. پوشش موضوع مورد مطالعه در اين طرح به مفهوم "بخش فرهنگي" محدود مي‌شود. منظور از فرهنگ در طرح آمارگيري فرهنگي، مجموعه فعاليت‌هايي است كه در بسياري از كشورهاي جهان در قوانين و برنامه‌هاي عمراني، "فرهنگي"خوانده مي‌شود و دولت‌ها در اداره و مديريت اين فعاليت‌ها، به درجات گوناگون مداخله دارند وسرمايه‌گذاري مي‌كنند. در جمهوري اسلامي ايران نيز اين فعاليت‌ها تحت عنوان بخش فرهنگ در قوانين برنامه‌هاي عمراني و تحت عناوين فصل فرهنگ و هنر، فصل اطلاعات و ارتباطات و فصل جهانگردي و ايرانگردي در قوانين بودجه آمده است. بنابراين مي‌توان گفت مراد از فرهنگ درطرح آمارگيري فرهنگي، آمارگيري از امكانات و فعاليت‌هاي بخش فرهنگ است كه عبارتند از:  مطبوعات، كتابخانه، نشريات غير اداري (كتاب)، موسيقي، تئاتر، هنرهاي تجسمي، گردشگري، سينما، ويدئو و عكس، موج‌افشاني، مجتمع‌هاي فرهنگي چند منظوره، فعاليت‌هاي ديني، ميراث فرهنگي، ورزش، محيط‌زيست، آموزش‌هاي فرهنگي - هنري و پژوهش‌هاي فرهنگي.

آمار نامه اماكن مذهبي به عنوان بخش و فصلي از اين طرح در دو مجلد گردآوري شده كه آمارگيري از اماكن و فعاليت‌هاي مذهبي در كشور را در برمي‌گيرد. مساجد،‌ حسينيه‌ها و اماكن‌عزاداري، زيارتگاه‌ها، اماكن مذهبي ساير اديان و دارالقرآن و كانون فرهنگي مساجد سرفصل‌هاي عمده اين كتاب است.

مساجد

در سطح كشور تعداد 320/59 مسجد گزارش شده است كه استان خراسان با‌ 947/7 واحد داراي بيشترين تعداد و استان ايلام با 269 واحد داراي كمترين تعداد هستند. در اين آمارنامه به گزارش در مورد 023/57 عدد از آنها پرداخته شده است كه از اين تعداد، بيشترين نسبت به "مسجد" اختصاص دارد. "مسجد جامع" با 14 درصد و "مصلي" با 5/0 درصد در رتبه‌هاي بعدي قرار دارند. استان خراسان در مقايسه با ساير استان‌ها داراي بيشترين تعداد مساجد (13درصد) و بيشترين تعداد مسجد جامع با 17 درصد است. از مجموع 191 مصلاي موجود در سطح كشور، 5/20 درصد به استان سيستان و بلوچستان اختصاص دارد (بيشترين). از اين نظر، استان اصفهان با 13 درصد درجايگاه بعدي قرار دارد. 5/72 ‌درصد از مساجد كشور،‌ در مناطق روستايي قرار دارند. بيشترين نسبت اين تعداد را 5/83 درصد مسجد و 16 درصد از آنها را "مسجد جامع" تشكيل مي‌دهند. 36 درصد از مجموع مصلاهاي  كشور نيز در مناطق روستايي واقع شده‌اند. استان‌هاي چهارمحال و بختياري، زنجان و كردستان فاقد مصلي گزارش شده‌اند. در مورد وضعيت فعاليت، 88 درصد از مساجد كشور، به طور "فعال مستمر" گزارش شده‌اند. در بين مساجدي كه "غير فعال‌مستمر" اعلام شده‌اند، 89 درصد در ايام "ماه‌محرم"، 88 درصد در ايام "ماه رمضان"، 51 درصد در ايام "ماه صفر"، 42 درصد در "اعياد و وفيات" و 11 درصد در "ايام دهه فجر" به فعاليت مي‌پردازند. 5/3 درصد از مساجد كشور، وضعيت فعاليت خود را "غيرفعال" اعلام كرده‌اند كه از اين تعداد،‌ سهم استان اصفهان با 23 درصد از ساير استان‌ها بيشتر است. 76 درصد از مساجد غير‌فعال، در مناطق روستايي قرار دارند. سال فعاليت مساجد از مقولات مورد بررسي اين طرح است. بيشترين مساجد با 5/18 درصد در بين سال‌هاي 1331 تا 1350 فعاليت خود را آغاز كرده‌اند، 17 درصد مساجد در سال‌هاي 1358 تا 1364 و 5/13 درصد نيز در سال‌هاي 1201 تا 1300 آغاز فعاليت  داشته‌اند. 5/1 درصد از مجموع مساجد كشور و 5/4 درصد از مساجد استان اصفهان، سال شروع فعاليت خود را سال‌هاي 1000 و پيش از آن اعلام كرده‌اند.

5/61 درصد از مساجدي كه سال شروع فعاليت خود را سال‌هاي پيش از آن اعلام كرده‌اند درمناطق روستايي قرار دارند. درمقوله سال ساخت نيز بيشترين نسبت با 19 درصد به سال‌هاي 1331 تا 1350 اختصاص دارد. پس از آن سال‌هاي "1358 تا 1364" با 17 درصد و سال‌هاي "1201 تا 1300" با 5/13 درصد درمراتب بعدي قرار دارند. در مجموع 5/38 درصد از مساجد كشور در سال‌هاي پس از سال 1357 ساخته شده‌اند. استان ايلام تنها استاني است كه در آن هيچ مسجدي كه در سال‌هاي 1000 و پيش ازآن ساخته شده باشد،‌ وجود ندارد. در اين ميان تنها بناي 5/3 درصد از مساجد كشور به عنوان ميراث فرهنگي به ثبت رسيده است كه از آن ميان 5/84 درصد به عنوان "اثر ملي" به ثبت رسيده‌اند. هيچ يك از مساجد كشور به عنوان اثر جهاني ثبت نشده‌اند.‌ استان ايلام داراي بيشترين نسبت مساجدي است كه به عنوان اثر ملي به ثبت رسيده‌اند، به گونه‌اي كه 5/28 درصد از مساجد اين استان را اين گونه مساجد تشكيل مي‌دهند. 5/42 درصد مساجد ثبت شده به عنوان اثر ملي در مناطق روستايي قرار دارند. وضعيت حقوقي مساجد كشور نيز كه مورد بررسي قرار گرفته نشان مي‌دهد  كه 5/90 درصد از آنها مستقل‌ هستند و استان همدان با 67درصد بيشترين دارنده مساجد وابسته است. 7درصد از مساجد وابسته نيز در روستاها واقع شده‌اند. 5/99 درصد از مساجد كشورنحوه تصرف مكان خود را وقفي اعلام كرده‌اند. در ميان مساجدي كه نحوه تصرف خود را "غير از وقف" اعلام كرده‌اند،‌ استان سيستان و بلوچستان با 27 درصد و استان مازندران با 5/14 درصد به ترتيب در جايگاه نخست و دوم قرار دارند. ويژگي‌هاي مساجد كشور نيز از لحاظ مساحت، تأسيسات، تجهيزات، متعلقات، مستغلات و ملحقات در اين طرح مورد بررسي قرار گرفته‌ است.  جمع كل مساحت زير بناي مساجد كشور 18141515 متر مربع گزارش شده است كه 57 درصد اين مقدار به مناطق روستايي تعلق دارد. مساجد با 101 تا 200 مترمربع با 27 درصدبيشترين تعداد را به خود اختصاص داده است. 5/67 درصد مساجد حداكثر 300 مترمربع مساحت زير بنا دارند.كمترين نسبت يعني 5/0 درصد به مساجد با بيش از 50  هزار مترمربع تعلق دارد.

95 درصد ازمساجد كشور در "بناي مستقل" استقرار يافته‌اند. در مورد مساجدي كه در بناي مستقل قرار ندارند، 3 درصد در مجموعه مذهبي و 2 درصد ديگر در مجموعه مسكوني هستند. 5/16 درصد مساجدي كه در مجموعه مذهبي قرار دارند با بيشترين درصد متعلق به استان مازندران  هستند و استان كرمان نيز بيشترين مساجد واقع در مجموعه مسكوني را به خود اختصاص داده‌است. تنها 5 درصد از مساجد كشور در "مجموعه تجاري" قرار دارند. در ميان تأسيساتي كه مساجد كشور دارا هستند، مواردي نظير "شبستان"،"حياط و بالكن"و "محراب" از جمله فراوان‌ترين تأسيسات به‌شمار مي‌روند به گونه‌اي كه 84 درصد مساجد داراي شبستان، 5/72 درصد داراي حياط و بالكن و 5/68 درصد داراي محراب هستند. در مقابل تأسيساتي نظير"سالن نمايش" با يك درصد وحرم با 5/1 درصد كمياب‌ترين تأسيسات موجود در مساجد گزارش شده‌اند. تنها 5/9 درصد مساجد داراي گلدسته و8 درصد داراي گنبد هستند. اقامتگاه امام جماعت و خادم با 13درصد،كتابخانه با5/9 درصد و نوارخانه با 5/3 درصد از ديگر تأسيسات موجود در مساجد به شمار مي‌رود. در مورد متعلقات و‌ مستغلات،  ملحقات مساجد "پايگاه بسيج" با 18 درصد داراي بيشترين نسبت است. انجمن اسلامي با 5/6 درصد، مغازه با 5/6 درصد و كانون فرهنگي يا دارالقرآن با 6 درصد در رتبه‌هاي بعدي قرار دارند. غسالخانه با 5 درصد،‌ واحد مسكوني با5/4 درصد، حمام با 4درصد و صندوق قرض‌الحسنه با 4 درصد از ديگر متعلقات پرشمار مساجد هستند. تنها 2 درصد مساجد كشور داراي موزه هستند و 46 درصد مدارس و حوزه‌هاي علميه و 5/47 درصد رستوران‌هاي وابسته به مساجد، به مساجد مناطق روستايي كشور تعلق دارند. واحد صنعتي با 21 مورد و دامپروري يا دامداري با 23 مورد كمياب‌ترين متعلقات،‌ مستغلات و ملحقات هستند.

فراوان‌ترين تجهيزات موجود در مساجد كشور را بلندگو (5/80 درصد)، آمپلي‌فاير(73درصد) و منبر(5/72درصد) تشكيل مي‌دهند. درمقابل تجهيزاتي نظير دوربين فيلمبرداري و ويدئوپروجكشن و آپارات با 5/0 درصد كمياب‌ترين تجهيزات مساجد به شمار مي‌روند. مساجد استان تهران بيشترين نسبت اقلامي نظير تلويزيون (5/19درصد)، رايانه(5/29درصد) ويدئو(5/16درصد) و دوربين فيلمبرداري (5/17درصد) را به خود اختصاص داده‌اند. در بخش نيروي‌انساني مساجد كشور داراي 196182 نفر نيروي‌انساني گزارش شده‌اند كه 5/96 درصد از اين تعداد را مردان تشكيل مي‌دهند. استان خراسان با 5/13 درصد داراي بيشترين نسبت و استان كهكيلويه و بوير احمد با 5/0 درصد داراي كمترين نسبت نيروي انساني هستند. بيشترين نسبت نيروي انساني زن به استان‌هاي خراسان (14 درصد)، تهران (11درصد) و آذربايجان شرقي (9درصد) اختصاص دارد. 5/61 درصد (96 درصد مرد و 5/1 درصدزن)ازنيروي انساني مساجد در مناطق روستايي مشغول به كار هستند.از مجموع نيروي انساني شاغل در مساجد كشور،5/86 (99درصد مرد و يك درصد زن) با سواد و 5/11 درصد (93درصد مرد و 7 درصد زن) بي‌سواد گزارش شده‌اند و از مجموع نيروي انساني باسواد شاغل در مساجد كشور، 5/29 درصد تحصيلات حوزوي دارند. 5/8 درصد داراي تحصيلات عالي هستند كه استان‌هاي اصفهان و تهران هركدام با 5/10 درصد بيشترين نسبت را به خود اختصاص داده‌اند. در ميان سمت‌هاي گوناگون نيروي انساني شاغل در مساجد، بيشترين نسبت به عضوهيأت امنا با 5/56 درصد و خادم با 18 درصد تعلق دارد. سهم "امام جماعت راتب" با 9درصد، "امام جماعت موقت" با 5/ 3 درصد و "امام جماعت نائب" با 2 درصد از ديگر سمت‌هاي تعريف شده دراين مورد است.

حسينيه‌ها و اماكن عزاداري

12973 مكان عزاداري در كشور گزارش شده است كه از اين ميان، 74 درصد حسينيه، 5/18 درصد تكيه ثابت، 3 درصد زينبيه، 2درصد فاطميه و 5/1 درصد مهديه هستند. استان مازندران با 5/18 درصد بيشترين سهم و استان كهكيلويه و بويراحمد با يك درصد كمترين سهم را به خود اختصاص داده‌اند. 53 درصد از اين اماكن به صورت مستمر، 43 درصد به صورت غير مستمر فعاليت مي‌كنند و 4 درصد نيز غير‌فعالند. 50 درصد حسينيه‌ها و اماكن عزاداري كشور پس از سال 1375 فعاليت خود را آغاز كرده‌اند و تنها 2 درصد از حسينيه‌ها سال شروع فعاليت خود را پيش از سال 1100 هجري شمسي اعلام كرده‌اند. 3 درصد از حسينيه‌ها و اماكن عزاداري كشور به عنوان ميراث فرهنگي به ثبت رسيده‌اند كه 68 درصد از آنها به عنوان اثر ملي شناخته شده‌اند. 93 درصد از حسينيه‌ها و اماكن عزاداري نيز به لحاظ حقوقي اداره مي‌شوند و نحوه تصرف 5/67 درصد از آنها نيز وقفي است. مجموع مساحت زيربناي اين نوع اماكن در كشور برابر با 4146301 مترمربع است. حسينيه‌ها و اماكن عزاداري كه مساحت زيربناي آنها "101 تا 200" متر است با 5/28 درصد بيشترين سهم را دارند و كمترين سهم نيز به اماكن بيش از5 هزار متر مربع اختصاص دارد.

5/85 درصد حسينيه‌ها و اماكن عزاداري كشور در بناي مستقل، 9 درصد در مجموعه مذهبي و 5درصد نيز در مجموعه مسكوني استقرار يافته‌اند. استان قم با 97 درصد داراي بيشترين واستان كرمانشاه با 57 درصد داراي كمترين سهم از حسينيه‌ها و اماكن عزاداري هستند كه در بناي مستقل استقرار يافته‌اند. تأسيساتي نظير "حياط و بالكن" با 71درصد، "سرويس بهداشتي" با 5/46 درصد و "آبدارخانه" با 54 درصد از جمله پرشمارترين تجهيزات اين اماكن به شمار مي‌روند. در مورد متعلقات، مستغلات و ملحقات اين نوع اماكن نيز بيشترين سهم با 10 درصد به "پايگاههاي بسيج" اختصاص دارد و پس از آن حمام با 5/4 درصد، "صندوق قرض‌الحسنه" با 4درصد قرار دارد. بيشترين حسينيه‌ها و اماكن عزاداري از تجهيزاتي نظير بلندگو با 5/76 درصد،‌ آمپلي‌فاير با 5/68 درصد و منبر با 5/67 درصد بهره مي‌برند. عمده‌ترين فعاليت‌هاي عبادي انجام شده در ايام عادي سال در اين اماكن نماز جماعت مغرب و عشاء است كه تنها در 7 درصدآنها برگزار مي‌شود. سخنراني مذهبي و مراسم سوگواري از رايج‌ترين فعاليت‌هاي حسينيه و اماكن عزاداري در ماه رمضان است كه به 68 درصد اين اماكن اختصاص دارد. مقايسه بين حسينيه‌ها واماكن عزاداري استان‌هاي مختلف آشكار‌ مي‌كند كه در استان كهكيلويه و بويراحمد با 88درصد بيشترين نسبت اين اماكن و استان يزد با 5/45 درصد كمترين نسبت اين اماكن در ماه رمضان به انجام سوگواري و سخنراني مذهبي مبادرت مي‌ورزند. اما مراسم سوگواري در دهه اول محرم اصلي‌ترين فعاليت اين گونه اماكن است كه نسبت 5/84 درصد بر طبق آمار به‌دست آمده است كه 97 درصداز حسينيه‌هاي استان سيستان و بلوچستان با بيشترين نسبت به برگزاري اين مراسم اقدام مي‌كنند.

حسينيه‌ها و اماكن عزاداري در برخي موارد، محلي براي فعاليت‌هاي آموزشي نيز محسوب مي‌شوند به گونه‌اي كه 32 درصد آنها به آموزش قرآن و 14 درصد به برگزاري كلاسهاي سواد آموزي مي‌پردازند. پرشمارترين دوره‌هاي آموزشي برگزارشده در حسينيه‌ها و اماكن عزاداري كشور، آموزش قرآن (56درصد)، آموزش احكام(26درصد) و آموزش معارف اسلامي (12درصد) اعلام شده است. استان تهران با برگزاري 3334 دوره آموزش قرآن به عنوان فعال‌ترين و استان كهكيلويه و بويراحمد با برگزاري تنها 7 دوره آموزش قرآن كم كارترين استان گزارش شده است. 1390687 نفر در اين دوره‌ها آموزش ديده‌اند كه 5/40 درصد آنها رامردان و 5/59 درصد را زنان تشكيل مي‌دهند. در 31 درصد اين اماكن همچنين انواع فعاليت‌هاي فرهنگي، هنري و ورزشي انجام مي‌شود. 13 درصد آنها نيز در امور خيريه و 11 درصد به برگزاري مسابقات حفظ و قرائت قرآن مي‌پردازند. در مورد فعاليت‌هاي فرهنگي، هنري و ورزشي انجام شده در اين اماكن 5/69 درصد سخنراني و 3 درصد مربوط به برگزاري مسابقات ورزشي بوده است.

زيارتگاه

9056 مورد از انواع زيارتگاه در سطح كشور گزارش شده است كه 71 درصد آنها "زيارتگاه امام و امامزاده"، 5/14 درصد"زيارتگاه ساير بزرگان دين" و 14 درصد "نظرگاه و قدمگاه" است. استان فارس با 13 درصد داراي بيشترين سهم و استان سيستان و بلوچستان با تنها 1/0 درصد كمترين سهم از اين اماكن را به خود اختصاص داده‌اند. 69 درصد اين زيارتگاه‌ها به صورت مستمر فعاليت مي‌كنند، 15 درصد آنها غير مستمر و 5/16 درصد نيز خود را غير فعال اعلام كرده‌اند. 60 درصد از زيارتگاه‌هايي كه غير مستمر فعاليت مي‌كنند در ماه محرم فعال هستند، 48 درصد آنها در ماه رمضان، 5/38 درصد در ماه صفر و 29 درصد در "اعياد و وفيات" داراي فعاليت هستند.  6865 زيارتگاه سال ساخت بناي خود را اعلام نموده‌اند كه سال ساخت 23 درصد آنها متعلق به سال‌هاي 1201 تا 1300 هجري شمسي است و تنها 3 درصد اين زيارتگاه‌ها بناي خود را پس از سال 1376 ساخته‌اند. 5/55 درصد از زيارتگاه‌هاي استان قم پيش از سال 1000 هجري ساخته‌شده‌اند. بدين ترتيب اين استان داراي بيشترين سهم از بناهاي قديمي زيارتگاه‌هاست. 5/84 درصد زيارتگاه‌ها در سطح كشور، به عنوان ميراث فرهنگي ثبت نشده است. در ميان زيارتگاه‌هايي كه به عنوان ميراث فرهنگي به ثبت رسيده‌اند، 88 درصد آنها"اثرملي" قلمداد مي‌شوند. 74 درصد زيارتگاه‌هاي كشور نيز از لحاظ حقوقي مستقل‌ هستند و نحوه تصرف تقريباًتمامي زيارتگاه‌ها نيز وقفي است. مجموع مساحت كلي زيربناي اين اماكن 483/582/1 متر مربع  است كه 25 درصد آنها زير بنايي كمتر از 20 متر مربع دارند. 68 درصد نيز زير بنايي حداكثر تا 100 متر مربع در اختيار دارند. "حرم" با 60 درصد،"حياط وبالكن" با 59 درصد و "گنبد" با 5/50درصد رايج ترين تأسيسات زيارتگاه‌هاي كشور است. در مقابل كمتر از يك درصد آنها داراي تأسيساتي نظير نوارخانه، قرائت خانه و سالن نمايش هستند.5/99 درصد از زيارتگاه‌هاي كشور داراي متعلقات ، مستغلات و ملحقات گزارش شده‌اند كه باغ‌و مزرعه، غسالخانه و اقامتگاه عمومي از بيشترين فراواني برخوردارند. با اين حال فقط7درصد زيارتگاه‌ها داراي باغ يا مزرعه، 6درصدداراي غسالخانه و 4 درصد داراي اقامتگاه عمومي هستند. بر اساس نتايج به‌دست آمده 19درصد اين اماكن داراي منبر، 5/17 درصد داراي بلند‌گو و 17 درصد داراي بخاري هستند و در مقابل تنها 12/0 درصد آنها داراي "ويدئو پروجكشن و آپارات" هستند.

در اين زيارتگاه‌ها همچنين 250/19 نفر به عنوان نيروي انساني مشغول كارند كه 5/86 درصد آنها مردان هستند. 60 درصد از اين اماكن تنها يك نفر نيروي انساني در اختيار دارند و در مقابل تنها 5 درصد آنها داراي 5 نفر نيروي انساني هستند. 71 درصد اين نيروها نيز از ميان باسوادان هستند. 56 درصد نيروي انساني اين اماكن داراي "‌تحصيلات رسمي‌" گزارش شده‌اند و 5 درصد نيز تحصيلات خود را حوزوي اعلام كرده‌اند. بيشترين نيروي انساني مشغول به كار در زيارتگاه‌ها با نسبت 5/42 درصد جزو اعضاي هيأت امنا به شمار مي‌روند و 36 درصد آنان نيز خادم هستند. امام جماعت اعم از راتب، نايب و موقت 2درصد و مربي يك درصد اين افراد را تشكيل مي‌دهد. عملكرد زيارتگاه‌ها از ديگر بخش‌هاي اين تحقيق است و نشان مي‌دهد كه تنها 4 درصد زيارتگاه‌ها در ايام عادي سال فعاليت دارند كه آن هم محدود به برگزاري نماز مغرب و عشاء است.  اما در بخش فعاليت‌هاي آموزشي، تنها 6درصد اين اماكن به آموزش قرآن و 5/2 درصد نيز به آموزش احكام مي‌پردازند. بدين ترتيب در طول سال 79، 826/179 نفر در زيارتگاه‌ها دوره‌هاي مختلف آموزشي ديده‌اند.  بخش كوچكي از زيارتگاه‌هاي كشور داراي فعاليت‌هاي فرهنگي، هنري و ورزشي بوده‌اند به گونه‌اي كه تنها 5/8 درصد زيارتگاه‌ها اقدام به برگزاري سخنراني، 7درصد انجام امور خيريه و 2 درصد اقدام به برگزاري مسابقات حفظ و قرائت قرآن كرده‌اند.

مكان‌هاي مذهبي ساير اديان

در سطح كشور تعداد 151 مكان مذهبي ساير اديان گزارش شده است كه استان تهران با 69 واحد داراي بيشترين تعداد و استان مازندران با يك واحد داراي كمترين تعداد هستند. 5/60درصد اين اماكن (كليسا)، 5/20 درصد "كنيسه" و 18درصد "معبد شاه ورهرام ايزد" است. استان تهران، سيستان و بلوچستان و يزد، تنها استان‌هايي هستند كه معبد "شاه ورهرام ايزد" در آنها قرار دارد. 68 درصد كنيسه‌هاي كشور نيز در استان تهران،‌12 درصد در اصفهان و 2 درصد در استان خوزستان قرار دارند. از مجموع اماكن مذهبي ساير اديان، 81 درصد به صورت مستمر و 5/12 درصد به صورت غير مستمر فعاليت مي‌كنند. 5/6 درصد نيز غيرفعالند. زمان ساخت 43 درصد آنها نيز به سال‌هاي "1301 تا 1357" تعلق دارد. 28 درصد نيز در بين سال‌هاي 1201 تا 1300 ساخته شده‌اند. 19 درصد از اين اماكن نيز به عنوان ميراث فرهنگي به ثبت رسيده‌اند كه 23 مورد است و از اين ميان 20 مكان به عنوان اثر ملي، يك مكان به عنوان "اثر جهاني" شناخته شده‌اند. 52 درصد مكان‌هاي مذهبي ساير اديان به لحاظ حقوقي مستقل هستند. تمامي مكان‌هاي مذهبي ساير اديان در استان‌هاي سيستان و بلوچستان، فارس و لرستان مستقل هستند و در مقابل تمامي مكان‌هاي مذهبي اديان ديگر در استان‌هاي آذربايجان شرقي و گيلان "وابسته" اعلام شده‌اند. 81 درصد از اماكن مذهبي غير اسلامي در بناي مستقل، 5/12 درصد در مجموعه مذهبي و 4 درصد در مجموعه مسكوني استقرار يافته‌اند. 89 درصد آنها داراي سرويس بهداشتي، 85 درصد داراي حياط و 5/73 درصد داراي محراب هستند. در مقابل تنها 15 درصد آنها به تأسيساتي چون كلاس آموزشي،‌ 19 درصد به كتابخانه و 5/26درصد به بالكن مجهز هستند،5/46 درصد اين اماكن داراي دفتر،66درصد داراي سالن اجتماعات و 5/40 درصد داراي اقامتگاه شخصيت مذهبي هستند. متعلقات، مستغلات و ملحقاتي نظير گورستان با 5/22 درصد،‌ مؤسسه خيريه با 22درصد و واحد مسكوني با 5/12 درصد بالاترين نسبت را در اين اماكن تشكيل مي‌دهند. در مقابل كمترين نسبت به "درمانگاه يا بيمارستان" با 8/0 درصد، "موزه" با 2 درصد و "كشتارگاه" با 5/2 درصد اختصاص داده شده است. در مجموع 89 درصد از اماكن مذهبي ساير اديان ظرفيتي‌ بين 50 تا 400  نفر دارند. به گونه‌اي كه در 5/32 درصد آنها بين 101 تا 200 نفر محل نشستن دارند.

552 نفر نيز به عنوان نيروي انساني در اين اماكن شاغل‌اند كه 5/22 درصد آنها (5/85 درصد مرد و 5/14 درصد زن) در گروه شغلي "روحاني" 5/23درصد (62 درصد مرد و 38درصد زن) در گروه شغلي "دفتري" و 54 درصد (54 درصد مرد و 46 درصد زن) در گروه شغلي "خدماتي" جاي مي‌گيرند. 93 درصد از اين اماكن نيز داراي حداكثر 5نفر نيروي انساني با تحصيلات مذهبي هستند. 5/40 درصد از اماكن مذهبي غير اسلامي 7 روز هفته را فعالند و 5/87 درصد آنها 12 ماه سال فعاليت مي‌كنند. عمده‌ترين فعاليت اين اماكن نيز "مراسم عبادي" با 38 درصد و كمترين فعاليت "مراسم ازدواج" با 5/9 درصد است. اين اماكن همچنين محلي است براي آموزش پيروان آنها به گونه‌اي كه 5/24 درصد آنها به آموزش مذهبي و 14 درصد نيز به آموزش "زبان ديني" مي‌پردازند. بدين ترتيب در طول سال 79، 5712 نفر در اين مكان‌ها آموزش ديده‌اند كه 86 درصد افراد در دوره‌هاي آموزش مذهبي و 5/11 درصد در دوره‌هاي آموزش زبان ديني شركت كرده‌اند. 12 درصد اين اماكن همچنين با برگزاري "مسابقات ورزشي"، 2 درصد آنها با نمايش فيلم،‌ 5/9 درصد با سخنراني غير مذهبي، 7 درصد با نمايش تئاتر، 7درصد با برگزاري كنسرت موسيقي، 5 درصد با برگزاري اردوهاي كوهنوردي به فعاليت‌هاي فرهنگي، هنري و ورزشي پرداخته‌اند.

دارالقرآن و كانون فرهنگي مساجد

در سطح كشور 1150 "دارالقرآن" و 584 "كانون فرهنگي و هنري" وابسته به مساجد شناسايي شده است. بين استان‌هاي كشور استان اصفهان داراي 224 مورد از اين گونه اماكن است كه بيشترين نسبت را به خود اختصاص داده است و استان قزوين با 15 مورد كمترين نسبت را دارد. بيشترين دارالقرآن‌ها در استان آذربايجان شرقي(109) مورد و استان تهران (105) مورد و كمترين تعداد در استان قزوين (15مورد) گزارش شده است. در مورد كانون‌هاي فرهنگي و هنري، بيشترين تعداد با 143 مورد در استان اصفهان  واقع شده و استان قزوين بدون چنين كانون‌هايي گزارش شده است. 5/89 درصد اين واحدها داراي فعاليت مستمر و 8درصد داراي فعاليت غير مستمرند و 5/2 درصد غير فعال گزارش شده‌اند.5/94 درصد اين اماكن پس از سال 1357 فعاليت خود را آغاز كرده‌اند كه در اين ميان بيشترين تعداد مربوط به دوره سال‌هاي 1376 به بعد است. 70 درصد آنها نيز پس از سال 1375 و 4 درصد نيز در سال‌هاي پيش از 1300 احداث شده‌اند. از ميان اين واحد‌ها تنها 3 درصد به عنوان اثر ملي ثبت شده‌اند و از لحاظ وضعيت حقوقي نيز 35 درصد آنها مستقل و بقيه وابسته هستند. 5/44 درصد از دارالقرآن‌ها و كانون‌هاي فرهنگي و هنري كشور نحوه تصرف مكان خود را وقفي اعلام كرده‌اند. مجموع مساحت زيربناي اين اماكن نزديك به 400 هزار متر مربع است كه استان اصفهان با 50 هزار متر مربع بيشترين و استان اردبيل با 2 هزار متر مربع كمترين رتبه را داراهستند.

45 درصد از دارالقرآن‌ها و كانون‌هاي فرهنگي و هنري مساجد در مجموعه‌هاي مذهبي مستقر شده‌اند و 5/34 درصد از آنها نيز داراي بناي مستقل  هستند. از ميان انواع متعلقات،‌مستغلات و ملحقات  اين واحدها، پايگاه بسيج به عنوان رايج‌ترين مورد و پس از آن صندوق قرض‌الحسنه گزارش شده‌ است.  از حيث تعداد متعلقات،‌ مسستغلات و ملحقات، مغازه با 246 باب، انجمن اسلامي با 196 مورد و حمام با 164 باب از بيشترين فراواني برخوردارند.  5/63 درصد از اين واحدها داراي كلاس آموزشي، 5/44 درصد داراي كتابخانه،‌ 5/33 درصد داراي نوارخانه، 17 درصد داراي قرائت‌خانه و تنها 9 درصد داراي سالن نمايش هستند. 5/72 درصد آنها نيز داراي راديو‌ضبط، 62 درصد داراي تلويزيون، 57 درصد داراي ويدئو، 5/32 درصد داراي رايانه و 5/20 درصد داراي دوربين‌عكاسي هستند. تعداد كل افراد شاغل در اين واحد‌ها حدود 9129 نفر گزارش شده است كه از اين تعداد 25 درصد زن و بقيه مرد هستند. بالاترين نسبت زنان به مردان با 49 درصد در استان قزوين گزارش شده است. در مقابل، استان هرمزگان با 12 درصد داراي پائين‌ترين نسبت زنان است. اين نسبت در تهران بزرگ 38 درصد است. 42 درصد شاغلان اين واحدها داراي تحصيلات عالي رسمي هستند كه بيشترين نسبت به استان زنجان با 61 درصد و كمترين نسبت به استان قم با 17 درصد تعلق دارد. البته حدود يك سوم شاغلان قم داراي تحصيلات حوزوي هستند. 5/45 درصد نيروي انساني اين واحدها را افراد مربي و 5/16 درصد آنان را اعضاي هيأت امنا تشكيل مي‌دهند. اما اين آمار در مورد فعاليت‌هاي آموزشي دارالقرآن‌ها و كانون‌هاي فرهنگي و هنري نشان مي‌دهد كه 95 درصد آنها به آموزش قرآن 5/60 درصد به آموزش احكام،‌5/38 درصد به آموزش معارف اسلامي،‌ 16 درصد به آموزش رايانه، 5/15 درصد به آموزش نظامي و 14 درصد به آموزش زبان خارجي پرداخته‌اند. در مجموع در سراسر كشور 297152 نفر مرد و305996 نفرزن در دوره‌هاي آموزش قرآن اين واحد‌ها شركت كرده‌اند. در مورد فعاليت‌هاي فرهنگي، هنري و ورزشي، عمده‌ترين فعاليت،‌برگزاري مسابقات حفظ و قرائت قرآن با 70 درصد بوده است. در طول سال 79، 5/55 درصد اين واحدها به برگزاري سخنراني، 50 درصد به نمايش فيلم، 22درصد به نمايش تئاتر، 5/18 درصد به برگزاري مسابقات ادبي و علمي، 34 درصد  به برگزاري نمايشگاه، 35 درصد به برگزاري مسابقات فوتبال و 19 درصد به امور خيريه پرداخته‌اند.