در يك روز گرم پاييزي ، بعد از تمرين رژه روز چهارم آبان ، دانش آموزان به كلاس درس انشاء  رفتند . آقاي براتي ، معلم انشاء كه ليسانسيه تاريخ از دانشسراي عالي بود، موضوع  انشاء را چنين تعيين كرد :  تابستان چگونه گذشت ؟

نوبت محمد طاقي كه شد ، همراه ورقه انشاء اش به جلو آمد و چنين خواند : به علت گرماي هوا و تنگي خانه اغلب شبها همراه ساير بچه هاي محل ، تابوت هاي مرده شويخانه را همچون قايق چوبي به رودخانه كارون مي انداختيم و با آنها قايق سواري ميكرديم . گاهي هم يك جنگ دريايي بين باند رجب ديزه و  گروه احمد ريگي پيش مي آمد و بعد از بازي شبانه تابوت ها را دوباره به اطاق مرده شويخانه مسجد برميگردانديم براي شب بعد. و عصرها كه هوا قدري خنك ميشد ، درجاده سربالايي محل ، ما منتظر پيكاب هاي  بار  ميوه ، سنگر ميگرفتيم .با رسيدن آنها به سربالايي محل ، يكي به پشت ركاب مي پريد و چادر باري را قدري باز ميكرد تا ميوهها و سبزيها پايين بريزند . زنهاي كارگران ساختماني و عمله محل ، ما را همچون رابين هود جشن ميگرفتند .

صبححا بعد از اينكه به علت تابش سوزان آفتاب در حياط بدون ديوار ، ديروقت از خواب بيدار ميشدم ، همراه تيركمان خود همراه سايرين به شكار كبوترهاي   كبوتربازان محله هاي آن طرف رودخانه مي رفتيم و بعد از شكار ، كبوتران زخمي را در بازار مرغ فروشان به قيمت ارزان مي فروختيم 

آقاي براتي كه يك معلم تبعيدي از همدان به جنوب بود ، بعد از شنيدن انشا محمد طاقي ، خطاب به او گفت  :  پسر ! محله شما آدم را بياد پابرهنه ها و بي سرپناهان  آثار  ماكسيم گوركي در زمان روسيه تزاري مي اندازد .

گوركي در آثارش  مانند  جك لندن ، بالزاك  و  ديكنز  به طردشدهها  و بيچارگان  اجتماع خود پرداخت . او برخلاف تولستوي دلباخته روستائيان نبود ، بلكه به آوارگان حاشيه نشين شهرها عشق مي ورزيد . در زمان تزار او بعد از تولستوي محبوب ترين نويسنده آن زمان شد. گوركي ميگويد : وظيفه ادبيات اين است كه به انسانها كمك كند تا خود را بشناسند و به خود اعتماد به نفس پيدا كنند . و هنر ميتواند موجب هم بستگي و اتحاد انسانها گردد ، چون در هنر   سادگي ، حقيقت  و  زيبايي  همچون سه خواهر جدانشدني از هم هستند ، انهايي كه خود را در خدمت ادبيات قرار ميدهند ، نبايد از مردم فاصله بگيرند و يا در برج عاج خود بنشينند .

به نظر او يك اثر ادبي بايد مانند يك كتاب آموزنده به خواننده موضوعي را ياد بدهد . او طرفدار رمانتيك قهرماني در ادبيات است . رئاليسم انقلابي او بخشي از رئاليسم اجتمايي است. او هم چنين پايه گذار رئاليسم انسانگرايانه است كه بعدها نام رئاليسم سوسياليستي بخود گرفت .

گوركي از ناتوراليستها انتقاد ميكند چون به نظر او آنها واقعيات را فقط بصورت پروتوكل به خورد خواننده ميدهند . او سمبوليستها و فوتوريستها از جمله ماياكوفسكي را به انتقاد ميگيرد . گوركي نه تنها نويسنده ادبيات است ، بلكه او خط دهنده جو ادبي و فرهنگي روسيه تزاري و شوروي سابق نيز بود . او بالزاك  ، دوما ، پوشكين . تورگنيف ، والتر اسكات  و  ديكنز را از آموزگاران خود ميداند . اگر داستايوسكي ، تولستوي ، و چخوف  آدمهاي نااميد  و گوشه گير را توصيف ميكنند ، گوركي به شرح قهرمانان اميد وار و اهل عمل مي پردازد . آگر در آثار  داستايوسكي ، قدرت مافوق طبيعت ، و در آثار تولستوي ، دلايل مذهبي  موجب فقر و زشتي و خفقان است ، در اثار گوركي روابط اجتمايي و نظام و دولت حاكم است كه باعث بي عدالتي و خشونت ميگردد. .اگر داستايوسكي در آثارش صبر و تحمل را توصيه ميكند ، و تولستوي مقاومت منفي و انفعال را پيشنهاد ميكند ، گوركي شعار مبارزه و درگيري را ميدهد . گوركي از رئاليسم فردگرايانه تولستوي  و  داستايوسكي  انتقاد ميكند  و رئاليسم اجتمتايي انتقادي  بالزاك  و  استاندال را تحسين ميكند . او در نامه اي به چخوف مينويسد : رابطه ات با انسانها سردتر از رابطه عزرائيل  و  شيطان  با آنها است . رمان شناسان ميگويند  استرافسكي  كتاب  - چگونه فولاذ آبديده شد ؟- خودرا به تقليد از كتاب مادر گوركي نوشت .تولستوي در باره گوركي ميگويد : او نويسنده با استعدادي است ولي در آثارش خوشبينانه برده علم و صنعت شده . او فقط زيبايي شناسي كار را عمده ميكند و طبيعت را دشمن و رقيب انسان ميداند .گوركي خود مدعي است ، قبل از انقلاب اجتمايي اكتبر ، انقلاب ادبي سالها پيش شروع شده بود . ترانه مرغ طوفان او خبر از توفان انقلاب ميدهد . در نمايشنامه - خورده بورژوا - او براي اولين بار در تاريخ نمايشنامه نويسي اروپا ، كارگري با آگاهي طبقاتي را معرفي مي نمايد . اين كتاب و گلچين قصه ها  و كتاب بي سرپرستان  او قبل از پيروزي انقلاب اكتبر در روسيه ، از جمله كتابهاي پرفروش سال آندوره بودند . سه رمان اتوبيوگرافي او يعني : دوران كودكي ، در جستجوي نان و  دانشكدههاي من  را منتقدين ادبي، اينه  معرفي خورده بورژوازي آنزمان جامعه روس ميدانند . از ديگر آثار او  : مكار چودر ، كليم  سام جين   و  چلكاش هستند  كه در باره انسانهايي از قفقاز  مي باشند . در سالهاي آخر، او 25  بيوگرافي در مورد افراد مشهور و انساندوست از جمله در باره تولستوي  و  لنين  نيز نوشت . روبرت  موصيل ، نويسنده اتريشي  ميگويد ، هر كس اتوبيوگرافي هاي گوركي را بخواند ، هيچگاه به فكر زندگي نامه نويسي نخواهد افتاد ، چون به ناتواني خود  در اين راه پي خواهد برد .

در زمان  وقوع انقلاب اكتبر ، گوركي 50 ساله  و نويسنده اي شناخته شده بود . او در طول عمر خود ، چهار  بار به زندان افتاد ؛ يكبار به دليل تهيه يك دستگاه فتوكپي و تحويل آن به فعالين يك هسته كارگري . او سالها در تبعيد بود و يا به فرار و مهاجرت دست زد . او يازده ساله بود كه به علت  از دست دادن  پدر و مادر بايد بقول خودش ، به ميان انسانها ميرفت . نام مستعار  گوركي، يعن  : سرنوشتي تلخ  ، را براي خود انتخاب كرد. پدرش نجار در يك كارخانه كشتي سازي  و  پدر بزرگش رنگرز بودند . مادربزرگش گرچه بيسواد بود، ولي او را با افسانه ها ، قصه ها ، اشعلر فولكلوريك  و آيه هاي كتاب انجيل  آشنا نمود .

او در نوجواني با پاي پياده  سفر به قسمت اعظم خاك روسيه نمود . در باره شهرهاي تفليس ، استراخان  و قازان گزارشهايي تهيه كرد . او شغلهاي  ظرفشويي ، كفاشي ، نانوايي ، ماهيگيري و طويله دار ي را تجربه كرد . در جواني با  تبعيديها ، زندانيها  و آوارگان بيشماري آشنا شد . او مينويسد ، تعداد آنها چنان زياد بود كه ميشد به آنها به ديد يك طبقه محروم و قرباني نگريست .

استالين سالها كوشيد از او به عنوان اسب كالسكه تبليغات خود استفاده كند . او سالها زير نظر سازمان امنيت رژيم استالين بود . بعد از مرگش در سال 1936 ، در سن 68 سالگي ، تابوت خاكسترش را استالين ، مولوتوف  و خروشچوف  تا پاي ديوار كرملين ، روي شانه خود حمل كردند ، و در يك شايعه تبليغاتي ، تروتسكيستها را متهم به قتل او نمودند . رئيس سازمان امنيت وقت گويا با خواندن دفترچه يادداشتهاي گوركي ، خطاب به همراهان خود گفته بود : هر چقدر هم به گرگ گوشت بدهي، باز زوزه ديدار جنگل  را سر ميدهد . و تروتسكيست هاي  مهاجر مقيم خارج علت مرگ گوركي را ، اقدام ماموران امنيتي سيستم استالينيستي دانستند !