اگر به تاریخ عصر مدرن نگاه کنیم، شاهد خواهیم بود که از اوایل قرن پانزدهم و تقریباً هم زمان با شکل­گیری آرایش سیاسی جهان غرب مدرن، رویکردهای استیلاجویانه و استعماری آنان نیز صورت و سیمای خاص خود را می­یابد. در واقع، رویکرد استعماری با جوهر و ذات تمدن اومانیستی درآمیخته و در پیوند بوده و از آن جدایی ناپذیر است.

نخستین دولت­های مدرن [دولت پرتغال، سلطنت مطلقه­ی اسپانیا، دولت هلند] نخستین استعمارگران نیز بوده­اند. در سال 1441م هانری دریانورد، شاهزاده­ی پرتغالی، «تجارت برده» را رسما اعلام کرد و دولت­های بورژوایی ـ استعماری قرن پانزدهم به گونه­ای فعال درگیر آن شدند. در فاز اول استعمار مدرن، دولت­های استیلاجو از ضرورت «تجارت آزاد» و «انقلاب تجاری» سخن می­گفتند. کشف آمریکا و به مستعمره بدل ساختن آن قاره و نیز هجوم استیلاجویان پرتغالی و اسپانیایی و سپس هلندی به سواحل آفریقا و شرق دور از محصولات دوران استعمار بورژوایی مدرن بوده است.

قرن شانزدهم عصر سلطه­ی اسپانیا بود و در سده­ی هفدهم میلادی، انگلستان بدل به اصلی­ترین دولت استعماری گردید. در فاصله­ی قرون هفدهم تا پایان سده نوزدهم، دولت­های استعمارگر تحت لوای «متمدن کردن وحشی­ها و ملل غیر غربی» یکی از دوران­های سیاه و تاریک تاریخ عصر جدید را پدید آوردند. در این دروه سرزمین­ها و تمدن­های مشرق زمین لگدکوب هجوم ویرانگر ارتش­های استعمار مدرن قرار گرفت. اصلی­ترین کشورهای استعمارگر این دوران، دولت­های بورژوایی انگلستان و فرانسه و تا حدودی نیز آلمان‌ها بودند.

تاریخ تک تک جوامع و ملل آسیایی برگ­های غم بار و خونینی از خشونت­های ظالمانه‌ي دولت­های استیلاجو و استعمارگر در خاطر دارد. انگلیسی­ها وقتی به هند می­رفتند و با تغذیه از منابع و امکانات سرشار آن کشور، فربه می­شدند و مردم آن سرزمین کهنسال [یا فرهنگ و تمدن چند هزار ساله] را به بردگی می­گرفتند، مدعی بودند که دارند «آسیای وحشی» را «متمدن» می­سازند و استیلای بهره­کشانه­ی خود را «عمران» و «تمدن­سازی» می­نامیدند که اصل لغوی واژه­ی استعمار نیز از همین معنا برگرفته شده است. فیلسوفان و اندیشمندان غربی نیز این پروسه­ی ویرانگر و بهره کشانه را تحت عنوان «متمدن­سازی! ملل غیرمتمدن» مشروع اعلام می­کردند. در تاریخ غرب مدرن فقط لیبرال­هایی نظیر «جان لاک» یا «جان استوارت میل» نبوده که استعمار را توجیه می­کرده­اند، بلکه کسانی چون مارکس و انگلس که داعیه­ی مبارزه با استثمار سرمایه­دارانه را داشتند نیز از این که استیلای غرب، به اصطلاح موجب «متمدن شدن»! وحشیان غربی می­گردد، اظهار خرسندی می­کردند. این دوران را در تاریخ سلطه­طلبی­های استیلاجویانه­ی غربی می­توان دوره استعمار کلاسیک نامید.

از اواسط قرن بیستم و با گسترش خیزش­های مردمی و ضد امپریالیستی در میان ملل محروم آسیا و آفریقا و آمریکای لاتین، استعمار با عوض کردن چهره، روند حرکت­های سلطه­گرانه­ی مستقیم خود را تغییر داده و جهان غرب وارد «عصر استعمار نو» یا «استعمار نوین» می­گردد. در این دوره دولت­های سلطه­گر انگلیس و فرانسه و شوروی و آلمان که اکنون آمریکا نیز به آنان پیوسته است، به جای هجوم استیلاجویانه­ی مستقیم و اشغال سرزمین تحت سلطه، به استعمار غیرمستقیم دست زده و با روی کار آوردن دولت­های دست نشانده و بومی اهداف خود را دنبال می­کنند. در این دوره، قدرت­های استکباری ماسک بی­طرفی بر چهره زده و در پشت پرده و از طریق فعال کردن عوامل خود، سیاست­ها و خواست­های خود را دنبال می­کنند. روی کار آمدن رژیم­هایی چون پهلوی در ایران، دولت آتاتورک و میراث بران سکولاریست آن در ترکیه و شکل­گیری حرکت­هایی در مسیر بسط غرب­زدگی و مدرنیزاسیون سطحی و در جوامع آسیایی و آفریقایی محصول این دوران هستند.

با فروپاشی شوروی و هجوم اول آمریکا به عراق در پی اشغال کویت توسط آن کشور در سال 1991 میلادی و طرح مجدد ایده­ی «نظم نوین جهانی» توسط دولت بوش پدر، عصر جدیدی در رویکردهای استعماری جوامع غربی و به ویژه دولت آمریکا آغاز می­گردد. این دوره را که به ویژه با روی کار آمدن جرج بوش دوم و پس از حادثه­ی مشکوک 11 سپتامبر به وجه غالب رویکرد سلطه­گرانه­ی آمریکا بدل گردیده است می­توان و باید عصر «استعمار فرانوین» نامید. در واقع در این دوره با تغییر چهره­ی امپریالیزم روبرو هستیم. غرب استکباری و در راس آن آمریکا در این دوره آشکارا رویکردی جنگ طلبانه و یکه تازانه در پیش گرفته و میراث خشونت­های نظامی مستقیم و اشغال سرزمین­های ملل دیگر را به طور رسمی و علنی در دستور کار خود قرار می­دهد. یعنی به احیاء سنت استعمار کلاسیک می­پردازد در عین حال که اکنون هدف استیلاجویانه­ی خود را «بسط آزادی در جهان» و «صدور دموکراسی» عنوان می­کند.

دقت و تأمل در سخنرانی اخیر جورج بوش در مراسم تحلیف دور دوم ریاست جمهوری خود نشانگر عمق تغییراتی است که در ساختار استعمار بورژوایی پدید آمده است.

بوش در نطق اخیر خود آشکارا با منطق زور سخن گفت و از تهاجم و سرکوب و خشونت حرف زد و نقاب «استعمار نوین» را کنار گذاشت. اما بهانه و شعار اصلی او، این بار «صدور آزادی به جهان» بوده است. بدینسان دورانی جدید در تاریخ استعمار غرب علیه جهان غیر غربی آغاز گردیده است که در آن استعمارگران پرچم آزادی لیبرالی را برافراشته­اند. این رویکرد آمریکا در به اصطلاح «صدور آزادی» بی­تردید آغازگر دورانی جدید در رویکردهای سلطه گرانه و استکباری نظام جهانی سلطه و به ویژه آمریکا علیه ملل دیگر و به ویژه دولت­ها و ملت­های مستقل عالم خواهد بود. آرایش جهان بیش از گذشته رنگ و بوی نظامی و خشونت بار به خود خواهد گرفت و عرصه بر دولت­ها و ملت­های مستقل و مدافع هویت دینی و اعتقادی خود به مراتب بیش از گذشته دشوار خواهد شد و حفظ گنجینه­ی گرانقدر استقلال و هویت خودی بیش از پیش نیازمند خطر کردن­ها و دلیری­ها و حماسه­سازی­ها خواهد بود.

بررسی تحلیلی و جامع پدیده­ی «استعمار فرانوین» نیازمند یک فرصت و مجال مستوفی است، آنچه فعلاً و در این مجال باید بر آن تأکید کرد، ضرورت هوشیاری بیش از پیش و آمادگی دولت­ها و ملت­های مستقل نظیر مردم ایران در دفاع از استقلال و شرف خود می­باشد. ما در کوران یک جنگ گسترده و بسیار پیچیده­ی فرهنگی ـ سیاسی قرار گرفته­ایم، باید ترفندهای استعمار فرانوین را شناخت و روحیه و آرایش تهاجمی خود را حفظ کرد که این گرگ درنده با بالا گرفتن بحران­های درونی و تناقضات ذاتی خود دیگر به سیم آخر زده است. نباید فراموش نماییم که در این مبارزه­ی سترگ و سرنوشت­ساز علیه استعمار فرانوین از حمایت همه­ی مردم آزادیخواه و مستقل دنیا و به ویژه عنایات حضرت حق بهره­مند هستیم و دیر نیست که با شدت گرفتن مشکلات درونی جهان استکباری، صدای خرد شدن استخوان­های سرمایه­سالاری جهانی را بشنویم.