ايران و اتحاديه اروپا روز يكشنبه، اول ژوئن، تازه ترين دور «گفت وگوهاي مشروط» خود را در تهران آغاز كردند.
اما اين گفت وگوها تحت الشعاع رشته اتهاماتي قرار گرفته است كه دولت آمريكا عليه ايران مطرح مي كند: اتهاماتي چون برنامه هاي هسته اي دولت ايران و پناه دادن به اعضاي شبكه القاعده. اين اتهامات پيشتر نيز مطرح شده است اما اين بار اين ادعاها به وسيله يك رشته گزارش ها در مطبوعات آمريكا تقويت مي شود مبني بر اينكه مقامات واشنگتن اتخاذ سياست سخت تري در قبال ايران را مورد بررسي قرار داده اند. برخي مي گويند كه اين مقامات سياست تغيير ديپلماسي در ايران را بررسي مي كنند. در همين حال برخي از ديپلمات هاي اروپا بيم از آن دارند كه ممكن است ايران موضوع ديگر رويارويي بين آمريكا و اروپا شود. منازعات اخير بين مقامات ايران و آمريكا زنگ خطري قطعي خواهد بود.
آري فلچر، سخنگوي كاخ سفيد، در اين باره مي گويد: «ما همچنان به ايران فشار مي آوريم تا به برنامه هاي تسليحاتي خود خاتمه بدهد و همچنان به ايران فشار مي آوريم تا از حمايت خود از تروريست ها دست بكشد. » اما ايران همواره اين اتهامات را رد كرده است. مرتضي سرمدي، سفير ايران در لندن، مي گويد كه فعاليت هاي هسته اي ايران صلح آميز است: «سلاح هاي كشتارجمعي در رويه دفاعي ما جايي ندارد. ما در اين زمينه كاملا شفاف عمل كرده ايم و يك برنامه صلح آميز را دنبال مي كنيم. » اين بار تفاوت در آن است كه برخي محافظه كاران در آمريكا مي خواهند سياست آمريكا بر عليه ايران با اقدامات عملي دنبال شود. گزارشاتي رسيده است مبني بر آنكه عواملي در پنتاگون، سياست تغيير رژيم ايران را دنبال مي كنند و يا حداقل به دنبال راه هايي براي متزلزل كردن حكومت روحانيون هستند. براي بسياري از دولت هاي اروپايي كه از دولت اصلاح طلب محمد خاتمي در برابر جناح تندرو حمايت مي كنند، اين مسئله يك زنگ خطر محسوب مي شود.
«رابين كوك»، وزير امور خارجه سابق بريتانيا گفته است: «خطر واقعي اين نوع خصومت هاي لفظي كه از واشنگتن سرچشمه مي گيرد اين است كه در ايران اين مسئله باعث تقويت دست هاي محافظه كاران مي شود .» اين افراد بعدا خواهند گفت: «خوب، اين اصلاح طلبان درواقع كساني هستند كه با آمريكا همدست هستند، شما بايد از ما حمايت كنيد نه از آنهايي كه طرفدار تجدد در ايران هستند. » و اين قضيه مي تواند گام بسيار جدي در جهت كنار گذاشتن اهدافي باشد كه در طول سال ها سياست اروپا و بريتانيا بوده است، يعني تشويق اصلاح طلبان براي آنكه خيال پردازي هاي گروه هاي تندرو را به واقعيت تبديل نكنند. سياست جاري اروپا در قبال ايران موسوم به گفت وگوي مشروط ارتباطي ميان پيشرفت پيوند با ايران و پيشرفت هاي موازي در زمينه هاي سياسي ايجاد مي كند و اين به معناي تشويق در ايجاد تغييراتي در درون ايران بوده است. اما آيا اين روش كارآيي دارد؟
«استيون ايورتز» از مركز اطلاعات اروپا در لندن به اين پرسش چنين پاسخ مي دهد: «پيشرفت هايي در زمينه حقوق بشر به وجود آمده اما در مورد مسئله سلاح هاي كشتار جمعي پيشرفت كمي از سوي ايرانيان وجود داشته است. زيرا تندروها و اصلاح طلبان هر دو از برنامه هاي هسته اي حمايت مي كنند بنابراين در اين قسمت سياست اتحاديه اروپا كارساز نيست. » در حالي كه اروپا به ادعاي آمريكا درباره ارتباط ايران با شبكه القاعده به ديده شك نگاه مي كند، بسياري از دولت هاي اروپايي در برنامه هاي هسته اي ايران با واشنگتن هم عقيده اند. برخي از سياستمداران اتحاديه اروپا بسيار نگرانند از آنكه آمريكا بر متحدين اروپايي فشار وارد كند. در اين باره آنتوني كوردزمن، از مركز مطالعات بين الملل و استراتژيك واشنگتن مي گويد: «من فكر نمي كنم در اين مقطع آمريكا بخواهد فشاري وارد كند. اما قطعاً گفت وگوهاي بسيار زيادي با كشورهاي اروپايي درباره سطح فعاليت هاي هسته اي در ايران و مشكلات تروريسم در اين كشور صورت مي گيرد و اين مسئله برچگونگي برخورد كشورهاي اتحاديه اروپا با دولت ايران تاثير خواهد داشت. » استيون ايورتز معتقد است كه اروپا مي خواهد از مذاكرات خود با ايران استفاده كند تا ايران را وادار سازد پروتكل ديگري را امضا كرده و اجازه دهد از تسهيلات هسته اي اين كشور بازرسي هاي دقيق تري انجام شود.
احتمالاً اروپا اميدوار است كه اگر ايران اين درخواست را بپذيرد، بخشي از منازعات اخير حل خواهد شد. اما اگر ايران نپذيرد چه اتفاقي خواهد افتاد؟ آيا اتحاديه اروپا در برخورد با ايران متحد خواهد ماند يا آن گونه كه در جنگ با عراق مشاهده كرديم اين روابط به نزاع هايي تلخ بين آنها تبديل خواهد شد؟
استيون ايورتز مي گويد: «من انتظار دارم كه در حال حاضر با يكديگر متحد باشيم. اما اگر ايراني ها با امضاي پروتكل ديگري موافقت نكردند و اگر آمريكا آشكارا به سوي سياست تغيير ديپلماسي در ايران حركت كند و اگر مشاوران محافظه كار جديد آمريكا بيشتر درباره عمليات دقيق نظامي صحبت كنند، به راحتي مي توان تصور كرد كه در اتحاديه اروپا اختلاف نظر به وجود خواهد آمد. اين يك فرصت است. در واقع براي اهداف سياست خارجي اتحاديه اروپا اين يك آزمون است. در آزمون عراق شكست خورديم، اگر در آزمون ايران نيز ناكام بمانيم، ديگر بايد قطع اميد كنيم. » در حال حاضر تا حل شدن اختلافات داخلي در دولت آمريكا درباره ايران، اتحاديه اروپا و ايران فرصت دارند. هنوز چند هفته به ارائه گزارش بسيار مهم بازرسين تسليحاتي سازمان ملل درباره برنامه هاي هسته اي ايران باقي است. اما تندروها در آمريكا و ايران همچنان به منازعات لفظي خود ادامه مي دهند و سرانجام اتحاديه اروپا بايد موضع خود را روشن كند.
