فناوري اطلاعات و ارتباطات، تكنولوژي هزاره جديد ميباشد كه باعث كم كردن زمان انجام محاسبات، دقيقتر شدن پردازش دادهها، تبادل اطلاعات آسان و كم كردن هزينه داد و ستد شده است.
دستاوردهاي فناوري اطلاعات و ارتباطات زماني حداكثر تأثيرگذاري را در زندگي بشر خواهد داشت كه بتواند در تمام زمينهها و در ميان تمام اقشار جامعه رسوخ كند. متأسفانه دنيايي كه در آن زندگي ميكنيم دچار مشكلي بنام شكاف ديجيتالي ميباشد. اين شكاف، بخصوص در سطح جامعه روستائي چشمگيرتر است. در حال حاضر 5/2 ميليارد نفر از جمعيت 6 ميلياردي جهان در روستاها و نقاط دور افتاده كشورهاي در حال توسعه زندگي ميكنند (حدود 40% جمعيت جهان) كه درصد كمي از آنها به امكانات ارتباطاتي و اطلاعاتي مناسب دسترسي دارند.
اين در حالي است كه تحليل گران جهاني عقيده دارند در بحث جهاني سازي، توسعه ICT روستايي نقش اساسي در پيشرفت كشورهاي در حال توسعه خواهد داشت.
كشورهاي هند، مغولستان، چين، سنگاپور و شيلي توسعه ICT روستايي را طي برنامههاي دولتي توسط ارگانهاي خاص و بخش خصوصي دنبال كردهاند و در اين كشورها، امروزه دسترسي روستاها به اينترنت كاملاً جا افتاده است و در حال حاضر نيز استفاده از آن، همراه با توسعه ICT ادامه دارد.
شايد اين تصور وجود داشته باشد كه ICT براي روستاهاي ايران زود است و بايد توسعه تلفن و بالا بردن كيفيت دسترسي آنرا در اولويت قرار داد. اما واقعيت آن است كه براي بهبود وضع روستاهاي ايران با توجه به پراكندگي جغرافيايي و دوري بعضي از روستاها از شهرها و محروميتهاي مختلفي كه در آنها وجود دارد توسعه ICT در اولويت ميباشد.
با توجه به اينكه بخشي از روستاهاي كم جمعيت ايران هنوز دسترسي درستي به تلفن ثابت ندارند. توسعه ICT روستايي در ايران بايد با شتاب مضاعفي صورت گيرد تا استفاده مناسب از ظرفيتهاي ICT در بخش روستا انجام پذيرد و روستاها بتوانند تبادل اطلاعاتي لازم با ساير مراكز را داشته باشند و بستر توسعه در آنها فراهم شود.
رويكردهاي متفاوت به توسعه ICT روستايي
• كمك رساني به مسئولان محلي براي تصميم گيريهاي مناسب
• توسعه و بهينه سازي خدمات رساني به روستائيان
• اطلاع رساني به روستائيان و شركت دادن آنها در تصميم گيريها
رويكردها ميتواند خدمات رساني، حاكميت دولت و بهينه سازي خدمت دولتي، نشر عدالت در توزيع اطلاعات و بالا بردن سطح فرهنگي روستائيان از طريق ارتباط و تعامل بيشتر روستائيان با ساير نقاط كشور و جهان باشد. در قسمت بعدي به بعضي از مزاياي رويكردهاي مطرح شده پرداخته ميشود.
نقش فناوري اطلاعات و ارتباطات در روستاها
توسعه ICT در روستاها با برنامه چهارم توسعه كشور آعاز ميشود، نياز است در اين برنامه و برنامهريزيهاي مناسب ديگري كه در اين زمينه صورت خواهد گرفت، بتوان در يك فرصت زماني مشخص، فاصله عميق ديجيتالي بين شهر و روستا از يك سوي و بين روستا و جهان اطلاعات از سويي ديگر را كاهش داد.
درصورتيكه تاخير بيشتري در اين زمينه صورت گيرد و به توسعه ICT در روستاها توجه جدي نشود مشكلاتي براي روستاها بوجود خواهد آمد كه شايد جبران آن آسان نباشد. عوارض عدم گسترش ICT در روستاهاي بسيار زياد ميباشند كه در ذيل به چند مورد پرداخته شده است.
1- افزايش مهاجرت روستائيان: مبارزه با مهاجرت روستائيان به شهرها، ادامه دارد و راهكارهاي گذشته سودمند نبوده است. در صورتيكه اقدامي اساسي صورت نگيرد، اين روند ادامه پيدا خواهد كرد و صنعت كشاورزي و دامداري دچار مشكل اساسي خواهد شد.
در بسياري از نمونههاي بررسي شده در جهان ديده ميشود كه آشنايي جوانان مستعد روستايي با ICT توانسته است نيروهاي خبرهاي تحويل جامعه و ارگانهاي مختلف بدهد و همچنين فرصتهاي شغلي متفاوتي در شبكههاي مختلف مطرح گردد كه روستائيان بهرهمند شوند. اصولاً ICT به عنوان يك ابزار مهم تمركز زدائي در جوامع در حال توسعه توسط UNDP مطرح شده است.
2- تخريب منابع طبيعي: امروزه بهرهبرداري بيبرنامه از منابع طبيعي باعث شده است در بسياري از مناطق كشور (مثل شمال ايران) با بحرانهاي مختلفي مواجه شويم.
3- كاهش درآمدهاي گردشگري: جهانگرداني كه از ايران ديدن ميكنند اطلاع درست و سازمان يافتهاي از آثار گرانقدري كه در مناطق دور افتاده كشور موجود ميباشد ندارند.
ايران به عنوان يك كشور در حال توسعه كه جمعيت روستايي آن رو به كاهش و جمعيت شهري آن رو به افزايش است، شديدا به توسعه ICT در روستاها و مناطق دور دست نياز دارد. اگرچه قدمهاي ابتدايي توسط بعضي وزارتخانهها و سازمانهايي كه نوعا با روستاها ارتباط دارند در دست اقدام است، اما هنوز عزم و اراده لازم براي توسعه سريع و منطقي ICT در روستاها ديده نميشود.
در اين مسير با توجه به تجربيات كشورهاي همطراز ايران، گامهاي اوليه هدايتي و سرمايهگذاري زيرساخت حتماً بايد توسط دولت انجام شد. سپس با تقويت بخش خصوصي زمينه توسعه بيشتر فراهم گردد.
بنابراين نقش ICT در توسعه اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي در روستاها ميتواند اهميت بسيار زيادي در شكوفايي جامعه و ارتقاء موقعيت روستائيان داشته باشد.
اجراي عدالت اجتماعي در عصر حاضر بدون استفاده از تكنولوژي امكان پذير نميباشد. خوشبختانه اين تكنولوژي اگر بدرستي و با سياست مناسبي دنبال و اجرا شود ميتواند بسيار كم هزينهتر از روشهاي سنتي معمول فعلي باشد. اميد است دولت با همفكري صاحبنظران و استفاده از تجربيات جهاني و عظم و اراده ملي توسعه ICT را در جهت آباداني و رفاه و آسايش مردم روستا در برنامه چهارم جزء اولويتها قرار دهد.
اميد است همايش كاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات روستاها كه قرار است در تاريخ 5 و 6 اسفندماه در دانشگاه علم و صنعت ايران با همكاري نهادهاي وابسته به روستا انجام شود زمينه علمي لازم را فراهم نمايد تا روستائيان عزيز ما نيز بتوانند همراه با ساير جهانيان از امكانات خوب ICT استفاده نمايند.
