با بررسي شاخص هاي توسعه دانايي محور؛ با تاكيد برزيرساختهاي آموزشي علي الخصوص نظام هاي آموزش عالي در عصر حاضر مي توان از آموزش و نقش آن به عنوان مهمترين و موثرترين ابزار جوامع براي مقابله با چالش هاي هزاره سوم در برابر مدل جديدي كه براي توسعه در اين عصر تعريف شده ياد كرد. در شرايط كنوني و با قرار گرفتن در عصري كه از آن به" عصر اطلاعات" تعبير مي شود و كارشناسان از اطلاعات با عنوان كالاي اين قرن ياد مي كنند براي اكثر جوامع و دولتها شكل گيري و پي ريزي پايه هاي توسعه در پرتو آموزش مبتني برنظام هاي دانش مدار به يك بايد تبديل شده است و همگان بر اين نكته اتفاق نظر دارند كه براي رسيدن به توسعه دانش مدار و جامعه اي دانايي محور بايستي از مسير اموزش عبور كنند.
با توجه به نو بودن مباحث توسعه دانايي محور و عدم وجود تعاريف واصول منطبق بر كشور ما مي طلبد كه اين مسئله به صورت جدي و كارشناسانه مورد بررسي و چالش قرار گيرد. با اين ديدگاه وقتي از مولفه آموزش در امر توسعه دانايي محور سخن به ميان مي آيد بايد تعريف و جايگاه ويژه اي در تحليل ها و پژوهش ها براي آموزش قائل شويم كه بي شك در برنامه ريزيها و تعيين استراتژي و خط مشي هاي ساختاري توسعه دانايي محور درجامعه دارد.
با بررسي و نگرش به تجارب مدل هاي قبلي كه براي توسعه تعريف شده بودند از جمله توسعه اقتصادي و توسعه سياسي مي توان فقدان مسئله آموزش را در ساختارهاي استراتژيك اين مدل ها به وضوح مشاهده كرد. لذا با ظهور مدل جديد توسعه موسوم به توسعه دانايي محور بايستي توجهي مضاعف به مسئله اموزش در اين مدل داشته باشيم.
با توجه به مسائل مطرح شده در زمينه نقش آموزش در توسعه دانايي محور بايستي مبحث اموزش و كاركردها و ظرفيتهاي ان در امر بستر سازي توسعه دانايي محور مورد بررسي قرار گيرد. سيستم ها و نظام هاي آموزشي موجود در جوامعي كه هنوز گرايشي به توسعه دانايي محور ندارند مبتني بر روش هاي سنتي و غير پويا ست. اين سيستم ها چه در سطوح آموزش هاي پايه اي و چه در سطح آموزش هاي عالي فاقد نگرش هاي سيستماتيك و جريان مدار هستند. اين روش هاي آموزشي مبتني بر شيوه هاي كلاسيك و غير اصولي هستند و نظام مبادله اطلاعات در اين سيستم هاي آموزشي بسيار كند و از نظر به هنگام بودن بر اخرين يافته هاي علمي نمي باشد.
وقتي مي خواهيم مبحث آموزش در هزاره سوم كه مدل توسعه اي پيشنهاد شده براي آن توسعه دانايي محور است صحبت كنيم با دو شاخص و مقياس آموزشي مواجه هستيم شاخص هايي كه براي حركت به سمت دانايي محوري به ان نياز اساسي داريم يعني بايستي ظرفيتها و روشهاي موجود را به خوبي بررسي كنيم و ضعف هاي آن را بشناسيم و از قوتها و امكانات سيستم هاي نوين به خوبي آگاه شويم اين دو سيستم كه در يك جريان هدفمند به سوي دانايي محوري بايستي مورد مطالعه قرار گيرند عبارتند از آموزش مكانيكي و اموزش ديناميكي.
به عبارت بهتر وقتي نگرش هاي موجود در توسعه دانايي حوري را مورد توجه قرار مي دهيم بايستي براي هر يك از زير ساختهاي ان گزينه و يا گزينه هاي خوبي به عنوان جايگزين معرفي كنيم.درآموزش هاي مبتني بر فرايندهاي مدل توسعه دانايي محور نيزبايد سيستمهاي فعلي شناسايي و مورد چالش قرار گيرند تا سيستم هاي مطلوب و سازگار با اين مدل ها شناسايي شود. تحرك و پويايي از مهمترين ويژگي هاي جوامع اطلاعاتي هستند كه بي شك نيل به چنين جوامعي بايستي همگام با آموزش هاي پويا و متحرك باشد. در زير دو سيستم آموزشي موجود بررسي و مدل اموزشي منطبق بر توسعه دانايي محور و مطابق با نياز هاي يك جامعه اطلاعاتي مور بررسي قرار خواهد گرفت.
• سيستم هاي آموزشي مكانيكي(ايستا):
وقتي از سيستم هاي آموزش مكانيكي يا به عبارت بهتر سيستم هاي آموزش غير پويا صحبت مي كنيم روش هايي مد نظر قرار خواهند گرفت كه در آنها روند حركت اطلاعات مبتني بر ساختارهاي منظم و مشخص و كلاسيك است.در اين گونه سيستم هاي آموزشي اطلاعات به صورت بسته هاي اماده بدون مطالعه بر نوع و شرايط گروهها و افراد پذيرنده آن در اختيار آنها قرار مي گيرند. اطلاعات غالباً راندمان و بازده كاري خود را به مرور زمان از دست داده اند و چون سيستم از نطر تغذيه اطلاعاتي مجرا و ورودي خاصي ندارد در نتيجه با گذشت زمان كهنه شده و صحت علمي و كاربري آن در زمان حاضر مورد ترديد خواهد بود. در اين گونه سيستم ها به هريك ازاركان دخيل در زنچيره اطلاعات كه البته زنجيره ناقصي نيز مي باشد به عنوان عناصري غير قابل تحرك فكري با خاصيت پويايي درجهت توليد اطلاعات نگاه مي شود به عبارت بهترآنچه بايد آموخته شود تعريف شده مشخص است و عنصر فعال و درگير با يك چنين سيتمي قادر نيست نسبت به نوع اطلاعات و تكنيكهاي يادگيري نظري بدهد و بايستي براي دريافت اطلاعات مطابق با ضوابط سيستم حركت كند كه اين مسئاه باعث عدم پويايي فكري و فقدان حلقه هاي توليد اطلاعات در سيستم مي شود. سيستم هاي آموزشي مكانيكي هيچگونه خروجي اطلاعات ندارند و سيستم هاي مصرف كننده هستند و در سطوح پست تر اين مصرف كنندگي دربرگيرنده هيچگونه زايش و تنوعي در نحوه كاربري اطلاعات موجود و يا ايجاد تمايل سيستمي براي دستيابي و مصرف به اطلاعات جديد تر نيز وجود ندارد.
• سيستم هاي آموزشي ديناميكي(پويا):
در سيستم هاي آموزشي مبتني بر اصول و چهارچوب هاي ديناميكي كه اصطلاحاً از آنها به سيستم هاي پويا تعبير مي شود روند حركت اطلاعات بسيار هدفمند و نظام يافته است اطلاعات با استفاده از ابزار و تكنولوزي هاي مختلفي تهيه و توليد شده و پس از طبقه بندي با توجه به سطح گروههاي پذيرنده آموزش ها در قالب هاي مختلف به آنها انتقال پيدا ميكند.به هنگام بودن اطلاات در جريان آموزش هاي مبتني بر سيستم هاي ديناميك يكي از شاخص هاي اينگونه سيستم ها ست و اين مسئله راندمان و بازدهي اطلاعات را تا حد بالايي براي پذيرندگان و عناصر سيستم هاي آموزشي بالا مي برد.سيستم هاي اموزشي پويا از نظر سطح جذب وتعذيه در وضعيت مطلوبي قرار دارند و با گذشت زمان اطلاعات كهنه موحود در سيستم از زنجيره توزيع اطلاعات در آموزش خارج مي شوند و جايگزين مناسبي كه يا حاصل توليد اطلاعات در داخل سيستم است و يا اطلاعات ورودي به سيستم است خواهند داشت.زنجيره اطلاعاتي در سيستم هاي آموزش ديناميك يك زنجيره متعالي و كاملي را تشكيل مي دهد كه در آن كل جريان توليد تا توزيع اطلاعات به دقت و ظرافت مورد نظ و برنامه ريزي قرار مي گيرد. و اي خاصيت سيستم را ار حالت مصرف كننده بودن صرف به توليد كننده تبديل خواهد كرد و اين اجازه را به سيستم مي دهد كه با ساير سيستم هاي آموزشي و يا زير سيستم هاي خود ارتباط پويايي داشته باشد.
جايگاه عناصر پذيرنده اطلاعات در اين كونه سيستم ها تفاوت بسياري با سيستم هاي آموزشي غيرپويا خواهد داشت. در اين سيستم ها هر يك از افراد علي رغم اينكه به عنوان پذيرنده مورد تحليل قرار مي گيرند اما نقش و تحرك درون سيستمي نيز خواهند داشت تا نسبت به حجم فعاليت هاي و كاركردهايشان به عنوان توليد كننده نيز شناخته شوند. در واقع سيستم به انها فرصت مي دهد تا خود را از دايره اطلاعات كلاسيك رها كنند و اطلاعات مورد نياز را خود مورد تحقيق وپژوهش و تجربه قرار دهند. در واقع سيستم هاي آموزشي ديناميك با حركت در روند دانش مداري فرصت تجربه را براي عناصر حود فراهم مي كنند و ازهمه مهمتر اينكه ملاك هاي سنجش شاخص ها و كاركردهاي عناصر فعال در اين سيستم ها هركز با مقياس هاي كمي مورد تجليل قرار نمي گيرد بلكه شاخص هاي كيفي در تعيين و درجه بندي عناصر دخيل مي باشد.
با توجه به مباحث مطرح شده و با اين ديگاه كه در فرايندهاي توسعه دانايي محور اطلاعات نقش و كاركرد مهمي دارند و اموزش بهترين ابزار براي توسعه مطلوب اطلاعاتي است بايد اقرار كرد در صورت اشتباه در گزينش سيستم آموزشي مبتني بر نيازهاي هزاره سوم و عدم توجه به كاركردهاي آموزش در جامعه اطلاعاتي با نقصان و كاستي مواجه خواهيم شد. سيستم هاي اموزش مكانيكي سيستم هاي رو به زوال و غير كاربردي هستند و بنابراين در تعيين استراتزي هاي و اهداف آموزشي براي توسعه دانايي محور در بستر هاي مختلف بايستي از مدل هاي پويا ي آموزشي استفاده كرد.تا جريان اطلاعات در جامعه سير حركتي سريعتري پيدا كند و نظام هاي اطلاعات مبتني بر نظام عرضه و تقاضا با ساختاري دو طرفه در جامعه شكا بگبرد. بدون شك با تامين اين هدف كه نيازمند برنامه ريزي و تعيين استرانژي هاي كلي در امر آموزش هاي پايه هاي و عالي است مي توان از وجود عناصر خارج شده از حريان ها و حلقه هاي آموزشي جون دانشگاه در ساختارهاي مختلف اقتصاي و سياسي اصتفاده كرد تا توسعه دانايي محور به يك مدا زير بنايي و در جامعه تبديل شود.
