كشور عراق تا قبل از اشغال توسط انگلستان و اعمال قيموميت، جزو دولت عثماني به حساب مي آمد ولي در طي جنگ جهاني اول دولت عثماني با آلمان متحد شد و به انگلستان اعلان جنگ داد. به دنبال اين اقدام عثماني، انگليسي ها به عراق حمله كرده و پس از شكست دادن نيروهاي عثماني در نبرد كوت العماره، عراق را به زير سلطه خود در آوردند و در سال 1920 به طور رسمي تحت قيموميت در آوردند.

در سال 1921، با حمايت انگلستان، «ملك فيصل اول» به پادشاهي عراق رسيد. بعد از مدتي در سال 1932 قيموميت انگلستان پايان پذيرفت و عراق رسماً مستقل گرديد. بعد از درگذشت وي، فرزندش به نام «غازي اول» در 1933 به پادشاهي رسيد. ملك غازي در سال 1938 در يك حادثه اتومبيل در بغداد درگذشت و پسر 4 ساله اش به نام «فيصل دوم» به پادشاهي رسيد. در اين دوره عراق هر چند ظاهراً مستقل بود ولي عملاً تحت نفوذ انگلستان قرار داشت و به صورت نيمه مستعمره اداره مي شد.

در زمان جنگ جهاني دوم كودتايي عليه انگليس توسط «رشيد عالي گيلاني» در 1941 صورت گرفت ولي شكست خورده و رژيم سلطنت دوباره بر سر كار ماند.

در سال 1958 رژيم سلطنتي عراق به دنبال كودتاي «عبدالكريم قاسم» منقرض و رژيم جمهوري اعلام شد. در سال 1963 يكي از همكاران قاسم به نام «سرهنگ عبدالسلام عارف» كودتا كرد، قاسم را كشته و حكومت را به كمك حزب بعث در دست گرفت اما وي پس از مدتي با اين حزب به مخالفت پرداخت. در سال 1965 عبدالسلام در يك حادثه هلي كوپتر كشته شد و برادرش «عبدالرحمن عارف» به جانشيني وي انتخاب شد.

در سال 1968 يك كودتاي بدون خونريزي از طرف حزب بعث به رهبري «احمد حسن البكر»، رژيم عارف را سرنگون ساخت و با تشكيل يك شوراي فرماندهي انقلاب در تير ماه 1968 قدرت را در دست گرفت، حسن البكر رئيس جمهور شد ولي «صدام حسين» قدرت اصلي را در دست داشت، حسن البكر در 1979 استعفاء داد و صدام حسين رئيس جمهور عراق شد.

دولت بعثي عراق بلافاصله به گسترش روابط با شوروي پرداخت و بعد از مدتي به دليل مقابله با جمهوري اسلامي ايران، روابط خود با غرب و آمريكا را بهبود بخشيد و در نوامبر 1984، پس از 18 سال قطع رابطه، روابط كامل ديپلماتيك با آمريكا را از سر گرفت.

رهبران حزب بعث كه قدرت را در دست گرفته بودند، سعي كردند تا توجه اعراب را به اين امر جلب كنند كه سوسياليسم ارايه شده توسط حزب بعث عراق، همان چيزي است كه اعراب به آن نياز دارند و توسط ايدئولوژي بعث اعراب به رهبري عراق خواهند توانست عظمت گذشته خود را بيابند. البته، رهبران بعثي عراق براي مقابله با رهبران حزب بعث سوريه كه قدرت را در دست داشتند سعي داشتند اين طور وانمود كنند كه ايدئولوژي بعث سوريه، دروغين و كاذب است و تنها بعث عراق واقعي و كارآمد است. در نظام بعثي موردنظر آنها، انتخابات و پارلمان و نظر مردم جايي نداشت و جمهوري سوسياليستي تنها در قالب شوراي فرماندهي انقلاب، تجلي مي يابد حزب بعث معتقد بوده است كه هيچ حزب بعثي در كشورهاي عرب قادر به دستيابي به قدرت از درون صندوق هاي رأي نيست و بايد با به كارگيري شيوه هاي انقلابي به قدرت رسيد. همان طور كه اين شيوه در سال 1968 در عراق انجام پذيرفت.

به دنبال موفقيت كودتاي بعثي، شوراي فرماندهي انقلاب، قدرت را به دست گرفت كه حسن البكر و صدام حسين در رأس آن قرار داشتند. اين حزب پس از تحكيم پايه هاي حزب بعث در عراق به فكر انتشار آن در دنياي عرب افتاد و خطوط اصلي سياست هاي خارجي و منطقه اي خود را تا مدت ها بر آن اساس مشخص كرد. براساس اين اصول، سياست خارجي عراق براساس ادامه رقابت با بعث سوريه، و گسترش و اشاعه ايدئولوژي بعث در منطقه با استفاده از همه امكانات موجود كرد، كه البته اين اقدام عراق را رو در روي كليه كشورهاي خاورميانه قرار داد و باعث انزواي سياسي آن در اوايل دهه 1970 شد. در آن زمان به دليل اصول سوسياليستي حزب بعث و گسترش روابط با شوروي و همكاري با حزب كمونيست عراق، افكار عمومي منطقه حكومت بعثي را با كمونيسم يكي مي دانست و با آن مخالفت مي كرد. ولي به هر حال پس از ناكامي اين سياست ها در خارج از مرزهاي عراق، حكومت بعثي مخصوصاً پس از به قدرت رسيدن صدام حسين، روش هاي خود را معتدل كرده و به بهبود رابطه با كشورهاي عرب و ابرقدرت هاي شرق و غرب پرداخت. و پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران نيز وظيفه مقابله نظامي با آن را يافت. صدام حسين كه تمام رقباي سياسي خود در داخل عراق را از سر راه برداشته بود به مقابله با احزاب و گروه ها پرداخت و با تمام شدت آنها را سركوب كرد و در عراق نظام تك حزبي را به اجرا گذارد و حزب بعث اداره امور عراق را به دست گرفت. صدام حسين علاوه بر مقابله با احزاب كرد، گروه هاي اسلامگرا را نيز مورد حمله قرار داد و احزاب اسلام گراي قديمي مانند حزب الدعوه را تحت شديدترين حملات قرار داد. صدام حسين حتي به احزاب سوسياليست و كمونيست كه به ايدئولوژي سوسياليستي حزب بعث نزديكي دارند نيز رحم نكرد و اعضاي حزب كمونيست عراق را كه قبلاً با هم متحد بودند دستگير و زنداني كرد و بدين شكل يكي از بي رحمانه ترين و سركوب گرترين دولت هاي جهان را به وجود آورد و ابعاد جنايات آن رژيم تنها بعد از سقوط وي و كشف سياهچال ها و شكنجه گاه هايش در زيرزمين هاي مخفي تا حدي آشكار شد.

جنبشهاي اسلامي مهم عراق اكثراً شيعه هستند و گروه هاي اسلام گراي سني مذهب فعاليت چنداني ندارند. اخوان المسلمين شاخه عراق به رهبري محمد محمود الصواف در عراق ايجاد شد اما فعاليت عمده سياسي به جز مواردي در اواخر دهه 1940 و اوايل دهه 1950 نداشت.

ولي برخلاف گروه هاي سني، جنبش هاي سياسي شيعي مهمي در عراق شكل گرفته است.

«حزب الدعوه الاسلامي» كه بنابه قولي اعضاي اوليه آن از حزب «التحرير اسلامي» عراق جدا شدند. اين گروه از شيعيان جدا شده از حزب التحرير، حزب الدعوه الاسلاميه را بنيانگذاري كردند. حزب الدعوه از همان ابتدا از حمايت محمدباقر صدر، برجسته ترين شخصيت روحاني شيعه در عراق برخوردار بود.

با گسترده تر شدن فعاليت حزب واعلان ايجاد حكومت اسلامي عراق، رژيم آيت الله محمدباقر صدر و خواهرش بنت الهدي را دستگير كرد و در زندان به قتل رساند. پس از اين حادثه اكثر اعضاء و رهبران حزب به ايران آمدند. ولي با اينحال فعاليت هاي سياسي و نظامي خود را در عراق ادامه دادند. افرادي چون شيخ محمد مهدي آصفي، سيدكاظم حائري،مهدي علي اكبر شريعتي، علي محمد كوراني، مهدي خالصي و حميد مهاجر در كادر رهبري حزب كه به نوعي فعاليت شورايي معتقد است قرار دارند. حزب الدعوه فعاليت نظامي گسترده اي در طول سال هاي جنگ ايران وعراق در داخل خاك عراق داشته است.

علاوه بر حزب الدعوه ،گروه برجسته ديگر شيعه عراق سازمان پيكار اسلامي «منظمه العمل الاسلامي» به رهبري سياسي و معنوي آيت الله سيدمحمد شيرازي بود. گرچه امكانات مالي سازمان پيكار از حزب الدعوه بيشتر است اما نفوذ حزب الدعوه را در عراق ندارد.

از ديگر رهبران فكري آن علامه محمد تقي مدرسي مي باشد. سازمان پيكار در خارج از عراق فعاليت هاي گسترده اي دارد و شاخه هاي دانشجويي آن در اروپا، كانادا و آمريكا بسيار فعال مي باشند و نشريات متعددي به زبان هاي خارجي منتشر مي سازند. نشريه العمل الاسلامي كه به زبان عربي است ارگان سازمان پيكار است .

ميان حزب الدعوه و سازمان عمل الاسلامي اختلاف نظرهايي در رابطه با تاكتيك مبارزه وشيوه هاي سياسي وجود دارد.

مجلس اعلا پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران از طرف گروهي از روحانيون عراقي تحت رهبري «محمدباقر حكيم» تشكيل شد. اين مجلس در آبان ماه 1361 براي متحد كردن و پيش بردن مبارزه عليه رژيم بعث به وجود آمد.

رياست مجلس اعلاء تا مدتي برعهده آيت الله سيدمحمود هاشمي شاهرودي بود و سپس آيت الله حكيم، رياست آنرا برعهده گرفت.

مجلس اعلاء در يك بيانيه 6 ماده اي اصول موردنظر خود را كه شامل اصل نه شرقي و نه غربي در سياست خارجي، برقراري حكومت اسلامي در عراق، وحدت اسلامي، كمك به جنبش هاي آزادي بخش و اعتقاد به جمهوري اسلامي ايران بود، اعلام كرد.

اين گروه، داراي شاخه نظامي قدرتمندي به نام سپاه بدر است كه درطي جنگ تحميلي با عراق و پس از آن عمليات هاي نظامي گسترده اي را در عراق انجام داد.

اين گروه پس از حمله آمريكا و سقوط صدام، با همكاري ساير گروه هاي عراقي و حزب الدعوه در شوراي انتقالي حكومت عراق شركت كرد. مسئولين اين گروه با مواجه شدن با اين واقعيت كه شرايط عراق با ايران متفاوت است و امكان ايجاد حكومت اسلامي در آنجا، همانند مدل ايران نيست در برخي مواضع خود تعديل كرده اند.